Γιούλα ΑργυρούδηΗ πρόδρομος της επιστροφής στην αγροτική γη, η πρώιμη νύξη «για να καλλιεργήσουμε επιτέλους το χωράφι μας» ήταν τότε, οι επενδύσεις στην αμπελοκαλλιέργειαΑν και στην γαστρονομική κουλτούρα της Χίου -ειδικά της Νότιας- δεν παραχωρείται αξιόλογος χώρος σε οίνους αρίστης ποιότητας, πολύ περισσότερο στα λαϊκο-θρησκευτικά πανηγύρια που οι τράπεζες με όσπρια, ξυλάγγουρα και παστά ευωχούνται με ουζοποσία και σούμα, εντούτοις κάποιοι πρωτοπόροι, συνήθως ελληνοαμερικάνοι, πίστεψαν στις δυνατότητες του χιακού αμπελώνα.Η Χίος δεν είναι άγνωστη στην παραγωγή ποιοτικών αγροτικών προϊόντων-ας μνημονεύσουμε το μέλιΤο ίδιο το χιώτικο κρασί όμως και η αξία του είχε περιθωριοποιηθεί όλο τον 20ο αιώνα. Ίσως όχι άδικα. Όποιος περιπλανιόταν τη δεκαετία του ’90 στη Χίο, είτε θα δοκίμαζε ένα λιαστό, οξειδωμένο κρασί που το είχανε στην ολιγοθερμιδική διατροφική φαρέτρα τους για αιώνες οι ξωμάχοι είτε, άμα πήγαινε στα βόρεια, θα του γέμιζαν σε πλαστικό μπιτόνι ένα μέλανα, πηκτό, άοσμο «κουρουνιώτικο», περισσότερο μια τύπτουσα συνείδηση του περίφημου αρχαίου Χίου οίνου που στην αυτοκρατορική Ρώμη θεωρούνταν ακραία πολυτέλεια:
ο Οράτιος, To μέλλον του Χιακού αμπελώνα
προϋποθέτει
ορθές γεωργικές πρακτικές και
φιλοπεριβαλλοντικό αποτύπωμα
Ο αείμνηστος Γυμνασιάρχης Νίκος ΤσικήςΑς προσθέσουμε, σε αυτό το σημείο, ότι το αμπέλι, μόλις σε δυο-τρία χρόνια από τη φύτευσή του αποδίδει καρπούς , αποσβεννύοντας ταχέωςΜια γενεαλογία του σύγχρονου χιώτικου ποιοτικού κρασιού οφείλει να ξεκινήσει το 2001 όταν στις πλαγιές της Αμανής φυτεύθηκε «ο αμπελώνας της ΠαναγίαςΤο 2004 ο Δημήτρης Κεφάλας,Την ίδια χρονική περίοδο που συμπίπτει με το λυκαυγές του νέου Χιακού αμπελώνα, μνημονεύουμε την φύτευση στην ΚώμηΜια κακοδαιμονία που ισχύει διαχρονικά στο χώρο του ελληνικού οίνου όπου «για να δημιουργήσεις μια μικρή περιουσία πρέπει να έχεις ξοδέψει πρώτα μια μεγάλη» είναι ότι ενώ οι επίδοξοι οινοποιοί ξεκινούν με φιλόδοξα σχέδια συχνά το εγχείρημα του ετήσιου στοιχήματος για σταθερά ποιοτικό κρασί σκοντάφτει στην έλλειψη μακρόχρονης πολιτισμικής παράδοσης -τα κρασιά του Τριανταφύλλου είχαν σοβαρά ελαττώματα οξείδωσης, συχνά λόγω έλλειψης γνώσης από τους μαγαζάτορες και εστιάτορες της εποχής στην ορθή συντήρησή τους σε κάβα.
Δύο άλλοι Ελληνοαμερικάνοι αποδείχθηκαν πιο διορατικοί λίγα χρόνια αργότερα. Ο Νίκος ΓουβάκηςΈνα εξαιρετικά ενδιαφέρον, «ορυκτό» ερυθρό ξηρό κρασί, με υψηλή οξύτητα και δυσκολοδάμαστες τανίνες κατόρθωσε να παράγει ο Ελληνοαμερικάνος κυρ Παντελής ΓιαλιάςΛίγο αργότερα, στα χρόνια της Ελληνικής οικονομικής κρίσης που άγγιξε λιγότερο τη Χίο λόγω της διεθνούς ναυτιλίας και μαστίχας έχουμε δυο δυναμικές εμφανίσεις.
Η μία, στον αγαπημένο μου νότο, της Δέσποινας Καράμπελα- ΜουστρίδηΤελευταία προσθήκη, από τις πιο φιλόδοξες, είναι η αγροτική,όχι μόνο αμπελοοινική, επένδυση της ναυτεργατικής οικογένειας ΦωτεινούΠρώτα, ο γενάρχης Ιωάννης ΦωτεινόςΕίναι ένας αμπελώνας με αιγαιοπελαγίτικη ψυχή από ποικιλίες που αντιπροσωπεύουν το πλούσιο οινικό DNA του Αιγαίου -και εξίσου σημαντικό, επιβλέπεται από τον εξαιρετικό Νενητούση γεωπόνο Παντελή Ζωγράφο«Η προσπάθειά μας είναι συλλογική. Θέλουμε να μεταδώσουμε αυτή τη φλόγα και έξω από τις Αμάδες, σε όλη τη Χίο. Να εμπνεύσουμε νέους ανθρώπους με όνειρα και κίνητρο την αγάπη για τον τόπο τους».Με δικαιολογημένη υπερηφάνεια μού δήλωσε πόσο τρομερή ευθύνη αποτελεί για αυτόν το οικοδιατροφικό στοίχημα στις Αμάδες και τον προβληματισμό του για την βασικότερη αιτία συρρίκνωσης της αμπελοκαλλιέργειας -μόνο το 2025 εγκαταλείφθηκαν 6.500 στρέμματα οινάμπελων λόγω των απαράδεκτα χαμηλών τιμών της σταφυλικής παραγωγής που διαμορφώνουν σχεδόν μηδενικό αγροτικό εισόδημα, με αποτέλεσμα να αδυνατεί ο Έλληνας αμπελουργός να συνεχίσει τις καλλιεργητικές του φροντίδες εκτός αν έχει δεύτερο εισόδημα όπως οι καπεταναίοι αμπελουργοί στα Καρδάμυλα.
Η συζήτηση στράφηκε μετά στην περίφημη επιτραπέζια ποικιλία «ΝενητούσικοΓιατί χρειαζόμαστε ένα οικοσύστημα πώλησης φρούτων και λαχανικών με δίκαιες τιμές για τους αυτόχθονες παραγωγούς και ευτυχώς υπάρχουν ελπιδοφόρες κινήσεις:
oι πατάτες της Μερικούνταςτα άνυδρα κηπουρικάTού επέδειξα δυο μικρούς αμπελώνες αυτόριζων αμπελιών της ποικιλίας φωκιανόΠιθανότατα είναι προ-φυλοξηρικοί αμπελώνες που παρέμειναν μη εμβολιασμένοι με υβρίδια καθώς τα αμμώδη, ασβεστολιθικά εδάφη πλησίον του υδροβιότοπου παρείχαν φυσική προστασία από το έντομο -παντού αλλού οι χιώτικοι αμπελώνες είχαν καταστραφεί μέχρι το 1930.
Μνήμη, συναίσθημα και ανθεκτικότητα ενέχει η διατήρηση των παλαιών κλιμάτων.
Αμπελώνες, μνημεία οινικής κληρονομιάςΕίναι ελάχιστοι στην Ευρώπη οι αμπελώνες, μνημεία της παγκόσμιας οινικής κληρονομιάς, οι οποίοι δεν έχουν εμβολιαστεί, συχνά αποκαλούμενοι ως αυτόριζοι αμπελώνες, που έμειναν ανεπηρέαστοι συνήθως λόγω του terroir και της τύχης.
Στη Valle d’AostaΣτη Σαντορίνη,Για τον εγχώριο οινικό λόγο πρόκειται για αµπέλια που είναι τουλάχιστον 40 ετών, αν και δεν ισχύει το ίδιο για όλες τις χώρες. Πρόκειται για αµπελώνες που διασώζουν ένα κοµµάτι του πολιτισµού αλλά απαιτούν την ανάλογη φροντίδα από τον αµπελουργό.
Η συζήτηση μεταξύ των αμπελουργών, των οινοποιών, των σομελιέ και ακόμη και των βοτανολόγων για τα αυτόριζα αμπέλια συνήθως οδηγεί σε περισσότερες ερωτήσεις παρά απαντήσεις. Μπορούν τα αυτόριζα αμπέλια να παραμείνουν ανθεκτικά με τις σημερινές εντατικές μεθόδους καλλιέργειας;
Μήπως ζητώντας τους να είναι υπερπαραγωγικά τα υπονομεύουμε; Την ίδια στιγμή ας μην παραβλέπουμε το γεγονός ότι τα παλαιά κλήματα είναι μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας και του μέλλοντος ενός τόπου. Πρέπει να διαφυλάσσονται, αλλά και να είναι αντικείμενο έρευνας.
Ιδιαίτερα μπροστά στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, η προσαρμογή και η ανθεκτικότητα των παλαιών κλημάτων αρχίζει να γίνεται σημαντικό πεδίο προβληματισμού στην επιστημονική κοινότητα.Σε αυτό εδώ το κείμενο θα προσπαθήσω να αρθρώσω μια κριτική στην main stream προοδευτική αμπελουργική ιδεολογίαΗ τελευταία, υποστηρίζει ότι η διατήρηση των παλαιών κληµάτων είναι το ιερό δισκοπότηρο του κινήματος της Αναγεννητικής γεωργίας που αρχίζει να επικρατεί σήμερα.
Σε αυτό το πλαίσιο είναι κοµβικής σηµασίας η προσπάθεια να συνεχίσουν οι παλαιοί αμπελώνες να υφίστανται και να είναι τόσο παραγωγικοί και ποιοτικοί, ώστε να µην εγκαταλειφθεί η καλλιέργειά τους.
Στην πρόσφατη αρθρογραφία υποστηρίζεται με περισσή αισιοδοξία ότι τα παλαιά κλήµατα µπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις συνθήκες stress που φέρνει η επιδρομή της κλιµατικής αλλαγής χάρη στις φυσικές «άμυνές» τους, υποθέτοντας ότι έχουν δηµιουργήσει περισσότερο ανεπτυγµένο ριζικό σύστηµα.
Όμως τα τελευταία δραματικά καλοκαίρια άλλαξαν πολλά δεδομένα στον άνυδρο χιώτικο νότο…Παρακολουθώντας προσεκτικά τους έμπειρους αγρότες των Ολύμπων στην αμπελουργική ζώνη «Ποταμοί»Ακόμα και για μερική φυτοκάλυψη με ζιζάνια σε εγκαλούσαν οι καλοκάγαθοι αγρότες ως οκνηρό.
Τα πρώτα χρόνια μέχρι πρόσφατα, για να δώσω την κοινωνική εντύπωση «του μερακλή αγρότη» πραγματοποιούσα συνεχή ανοιξιάτικα φρεζαρίσματα για την εξάλειψη των ζιζανίων. Δυστυχώς τα πράγματα άρχισαν να μη πηγαίνουν καλά. Έχανα, μέσα στους καύσωνες, νεαρά εμβολιασμένα πρέμνα, κυρίως λημνιό που δεν μπορούσε να εγκλιματιστεί στο νότο αλλά, το κυριότερο, άρχισα να έχω απώλειες από την αθεράπευτη ασθένεια της ίσκας σε αυτόριζα, αρχαία φωκιανά. Αυτό κι αν ήταν όνειδος!
Η μελέτη της πρόσφατης βιβλιογραφίας για τις προκλήσεις της μεσογειακής αμπελουργίας εν μέσω κλιματικής αλλαγής έδειξαν πόσο υπεροπτικά φερόμουν σε αυτό το ζωντανό, ασπαίροντα, αρχαίο αμπελοτόπι.Υπήρχε μόνο ένα, στην πραγματικότητα, στενό χρονικό παράθυρο για την εφαρμογή ελαφρού φρεζαρίσματος, αυστηρά τον Δεκέμβρη-Γενάρη. Μετά, τους επόμενους μήνες, ο μονόδρομος πρέπει να είναι η μηχανική ζιζανιοκτονία με χορτοκοπτικό!Βασανιστικά μακρόχρονα άρχισα να αναδιοργανώνω τις διαδεδομένες ιδεοληψίες που επικρατούν στον κοινό νου και έχουν οδηγήσει στην υποτίμηση της υγείας του εδάφους.
Γιατί, το φρεζάρισμαΤο συνεχές φρεζάρισμα καταστρέφει ρηχές ρίζες αμπελιού και το κυριότερο διακόπτει μυκόρριζες. Το τελικό αποτέλεσμα κατέληγε να είναι περισσότερο στρες στο πρέμνο μέσα στο καλοκαίρι.Ναι, Ισχύει αλλά στο νησιωτικό κεντρικό Αιγαίο οι βροχές πια τελειώνουν νωρίς, το νερό που “κρατάς” είναι πιο σημαντικό από το νερό που θα μοιραστεί στα επιλεκτικά «ζιζάνια» που διατηρείς-κάποια νοστιμότατα όψιμα «χωραφίσια» χόρτα- και εδώ είναι το κλειδί:
Αν κόψεις τα χόρτα την κατάλληλη στιγμή σταματάς τον ανταγωνισμό αλλά κρατάς τα οφέλη τους. Το φρεζάρισμα μπορεί να δίνει πρόσκαιρο όφελος αλλά “κοστίζει” ακριβά το καλοκαίρι.
Σε ένα τέτοιο ξηρικό αμπελώνα ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό ζήτημα είναι η λίπανση.Στα παραπάνω αμπέλια ο γράφων ρίχνει όλο το λίπασμα μαζί όταν ξεκινούν οι χειμερινές βροχές. Το “πληρώνει” με ανάπτυξη ζιζανίων γύρω από το πρέμνο που αφαιρεί χειρονακτικά και ενσωματώνει στο έδαφος. Χρησιμοποιώ πολύ λίγο άζωτο, μέχρι 12%, και δίνω έμφαση στο κάλιο-φώσφορο και ιχνοστοιχείαΤα παλαιά κλήματα είναι σαν τους υπεραιωνόβιους, τους «όσιους» όπως τους αποκαλούν οι αμερικάνοι γιατροί:
Δεν τους δίνουμε… κατοστάρι βιάγκρα γιατί θα αφήσουν τα κοκαλάκια τους. Σε τέτοιο αμπέλι αποφεύγεις υπερβολική βλάστηση, κρατάς ισορροπία καρποφορίας, μειώνεις “μαλακό” ξύλο που είναι ευάλωτο σε ασθένειες.Τα αιωνόβια πρέμνα που ευλαβώς διαχειρίζομαι χάρη στην ευγενή συγκατάθεση των Ολυμπούσων κτητορισσών έχουν βαθιές αλλά κουρασμένες ρίζες, εξαρτώνται από σταθερό περιβάλλον, άρα θέλουν όπως όλοι οι επιβιώσαντες ηλικιωμένοι ηρεμία.Ας ηρεμίσουν όμως και τα αγιασμένα κόκκαλα των ιδρυτών, αυτών που έσκαψαν να φυτέψουν τον πρίγκιπα του αιγαιοπελαγίτικου αμπελώνα, το φωκιανόΓιατί σωστά επέμεναν στο “καθαρό, φρεζαρισμένο” αμπέλι στις παλιές συνθήκες επιβίωσης -όχι απλά καλλιέργειας:
Στα φτωχά τότε, με χαμηλές αποδόσεις, χωράφια τα χόρτα ήταν πολύτιμη τροφή για ανθρώπους και ζώα.Αλλά ας μην υποτιμήσουμε και τον ρόλο της αισθητικής στην κομψή Μυροβόλο με τις καθαρές και μοσχοβολημένες Μαστιχοχωρούσενες:
Για τους παραδοσιακούς γεωργούς «καθαρό χωράφι» σήμαινε «καλός γεωργός», χωράφι με, έστω κομμένα, χορτάρια σήμαινε «παρατημένο».Εκείνα τα χρόνια η παραπάνω πρακτική είχε αποτέλεσμα. Λογικό γιατί τα εδάφη είχαν περισσότερη οργανική ουσία, υπήρχε λιγότερη ένταση καλλιέργειας, το κλίμα ήταν ελαφρώς διαφορετικό, υπήρχαν λιγότερες κινέζικες φρέζες, λιγότερη μηχανική καταπόνηση.
Σήμερα όμως με τα ακραία καλοκαίρια η παραδοσιακή γεωργική ιδεολογία γυρίζει μπούμερανγκ και το ίδιο μοντέλο αρχίζει να δημιουργεί περισσότερο στρες απ’ ό,τι λύνει. Και το βλέπουμε στην έκρηξη της αθεράπευτης ίσκαςΣτα αμπέλια με χορτοκοπή και κάλυψη του εδάφους με ξερά χόρτα έχουμε πιο αργή εξέλιξη ίσκαςΠροκειμένου ειδικότερα για τη νότια Χίο σε τέτοια αμπέλια με γυμνό έδαφος, σε ποσοστό 90% υπεύθυνη είναι η χρήση χημικών ζιζανιοκτόνων από οικονομικούς μετανάστες οι οποίοι ως παράπλευρο όφελος της ενοικίασης σκίνων λαμβάνουν παρατημένα παλαιά αμπέλια τα οποία εκμεταλλεύονται για παραγωγή τσίπουρου.
Ως εκπαιδευτικός μέλους κράτους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οφείλω να διακρίνομαι από παιδαγωγική αισιοδοξία. Αλλαγή στο μέλλον μπορεί να προέλθει από τις χρηματοδοτικές δυνατότητες που προσφέρουν οι Βρυξέλλες και είναι πλουσιοπάροχες αλλά δυστυχώς έως σήμερα η πληροφόρηση ήταν ασύμμετρη και προνομιακή.Κοντολογίς, η Κοινή Αγροτική ΠολιτικήΑς σημειωθεί, για του λόγου το αληθές, ότι οι παρακάτω στρεμματικές ενισχύσεις ισχύουν για την καλλιέργεια μαστιχόδεντρων-αμπελιού-ελιάς:
-Για την εφαρμογή μηχανικής ζιζανιοκτονίας, 18,3 €/στρ
-Για τη χρήση ψεκαστικώνακροφυσίων μειωμένης διασποράς 3,0 €/στρ.
-Για τη διαχείριση των υπολειμμάτων ψεκαστικών υγρών στις μόνιμες καλλιέργειες 3,0 €/στρ.
-Για τη χρήση υπηρεσιών γεωργίας ακριβείας κατά τη διάρκεια των ψεκασμών 7,0 €/στρ
-Για την κoμποστοποίηση 14,0 €/στρ. για τα αμπέλια και 11,2 για όλες τις υπόλοιπες δενδρώδεις καλλιέργειες.Η αισιοδοξία της βούλησης όταν αντικρίζω νέους καλλιεργητές σαν τον τρίτεκνο νέο Πυργούση και γερά μορφωμένο Αυγουστή ΦυτίληΗ νέα διοικητική δομή του ΟΠΕΚΕΠΕ, με την ευθύνη της ΑΑΔΕ, προχώρησε προχθές στην τοποθέτηση, σε θέσεις ευθύνης του οργανισμού, υπαλλήλων που ελέγχονται ποινικά και βρίσκονται μέσα στη δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Το πάρτι που γίνονταν στο Εθνικό Απόθεμα εις βάρος των τίμιων παραγωγών έως πότε θα συνεχίζεται;
Το πρωτότυπο άρθρο ανήκει στο Chios News .