Το ζήτημα του τραύματος στη δημοσιογραφία και της ανθεκτικότητας των επαγγελματιών των ΜΜΕ αναδεικνύεται στο επίκεντρο του 3ου Διεθνούς Συνεδρίου για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων, το οποίο πραγματοποιείται σήμερα και αύριο στη Θεσσαλονίκη. Η διοργάνωση ανήκει στο Διεθνές Κέντρο Εκπαίδευσης για την Ασφάλεια Δημοσιογράφων και Επαγγελματιών ΜΜΕ (Conference 2026), με την επιστημονική ευθύνη του Εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τη θεσμική υποστήριξη του Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE).
Με κεντρικό τίτλο «Bearing Witness: Trauma and Resilience in Modern Journalism», το συνέδριο επιχειρεί να φωτίσει σε βάθος τις σύνθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι σε ένα περιβάλλον όπου οι κρίσεις είναι διαρκείς και πολυεπίπεδες. Η σύγχρονη ενημέρωση δεν περιορίζεται πλέον στην απλή καταγραφή γεγονότων, αλλά εξελίσσεται σε μια διαδικασία έντονης ψυχολογικής εμπλοκής, καθώς οι επαγγελματίες των μέσων καλούνται να λειτουργούν υπό συνθήκες πίεσης, βίας και συνεχούς έκθεσης σε τραυματικά γεγονότα.
Η ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας, σε συνδυασμό με την ένταση των εικόνων και των αφηγήσεων, δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο μέσα στο οποίο η δημοσιογραφία μετασχηματίζεται. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη για προστασία της ψυχικής υγείας των δημοσιογράφων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους δεν αποτελούν πλέον δευτερεύον ζήτημα, αλλά βασική προϋπόθεση για την ορθή λειτουργία της ενημέρωσης και, κατ’ επέκταση, της δημοκρατίας.
Κατά τη διάρκεια των εργασιών του συνεδρίου, αναδεικνύεται η σταδιακή μετάβαση από ένα παραδοσιακό μοντέλο δημοσιογραφίας, που έδινε έμφαση αποκλειστικά στην αντικειμενικότητα και την ταχύτητα, σε ένα πιο ανθρωποκεντρικό μοντέλο. Σε αυτό, η επαγγελματική βιωσιμότητα συνδέεται άμεσα με τη φροντίδα της ψυχικής υγείας και την ανάπτυξη μηχανισμών στήριξης των ανθρώπων που υπηρετούν την ενημέρωση.
Σημαντική ήταν η παρέμβαση του Κοσμήτορα της Σχολής Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ, Χρίστου Φραγκονικολόπουλου, ο οποίος υπογράμμισε τον πολυδιάστατο ρόλο της δημοσιογραφίας στη διαμόρφωση της δημόσιας αντίληψης και της πολιτικής λογοδοσίας.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Σήμερα, η δημοσιογραφία ασκείται σε περιβάλλοντα που διαμορφώνονται από γεωπολιτική αστάθεια, ψηφιακή παραπληροφόρηση και συνεχή έκθεση σε βία και ανθρώπινο πόνο. Σε αυτές τις συνθήκες, η «καταγραφή της πραγματικότητας» δεν είναι μια ουδέτερη πράξη. Είναι μια απαιτητική επαγγελματική λειτουργία που διαμορφώνει τη δημόσια κατανόηση, την πολιτική λογοδοσία και τα όρια του δημοκρατικού διαλόγου.
Σε αυτό το πλαίσιο, τρία σημεία είναι κρίσιμα.
Πρώτον, το τραύμα πρέπει να αναγνωριστεί ως δομική διάσταση της σύγχρονης δημοσιογραφίας. Δεν αποτελεί απλώς ατομική ευαλωτότητα, αλλά επαγγελματική συνθήκη ενσωματωμένη στην καθημερινή πρακτική της ενημέρωσης — είτε στο πεδίο είτε μέσω της συνεχούς έκθεσης σε δυσάρεστο περιεχόμενο. Αυτό απαιτεί μια σαφή μετατόπιση: από την προσδοκία ότι τα άτομα θα αντεπεξέλθουν μόνα τους, στην υποχρέωση των θεσμών να ανταποκριθούν, μέσω συστηματικής υποστήριξης, ηθικών εγγυήσεων και βιώσιμων συνθηκών εργασίας.
Δεύτερον, η ανθεκτικότητα πρέπει να περάσει από τη ρητορική στην πολιτική πράξη. Δεν μπορεί να παραμένει μια αόριστη έννοια ή προσωπική ευθύνη. Απαιτεί συγκεκριμένα πλαίσια — οργανωτικά πρωτόκολλα, συστήματα ψυχολογικής υποστήριξης, στοχευμένη εκπαίδευση και εναρμόνιση με τα εξελισσόμενα εθνικά και ευρωπαϊκά κανονιστικά περιβάλλοντα. Με λίγα λόγια, η ανθεκτικότητα πρέπει να θεσμοθετηθεί.
Τρίτον, η δημοσιογραφία δεν αντικατοπτρίζει απλώς τις κρίσεις — κατασκευάζει το νόημά τους. Μέσα από τη θεματοθέτηση, την οπτική αναπαράσταση και τις αφηγηματικές επιλογές, διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες ερμηνεύουν τον κίνδυνο, αποδίδουν ευθύνες και αξιολογούν τη νομιμότητα. Για τον λόγο αυτό, η δημοσιογραφία βρίσκεται στον πυρήνα της δημοκρατικής ανθεκτικότητας.
Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, ο ρόλος του Εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας του ΑΠΘ, είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Το εργαστήριο λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ έρευνας, επαγγελματικής εκπαίδευσης και πολιτικού διαλόγου, συμβάλλοντας σε ευρωπαϊκές και διεθνείς προσπάθειες επαναπροσδιορισμού της δημοσιογραφίας σε περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου και κρίσεων. Το έργο του αντικατοπτρίζει μια αναγκαία μετατόπιση — από την ανάλυση στην εφαρμογή, από την παρατήρηση στην παρέμβαση.
Αυτό ακριβώς απαιτείται σήμερα. Διότι το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι δημοσιογράφοι εκτίθενται σε κίνδυνο. Αυτό είναι ήδη αποδεδειγμένο — εμπειρικά, επαγγελματικά και παγκοσμίως. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι θεσμοί μας είναι επαρκώς προετοιμασμένοι να ανταποκριθούν. Αν οι οργανισμοί μέσων ενημέρωσης έχουν προχωρήσει πέρα από αποσπασματικές αντιδράσεις και έχουν αναπτύξει δομημένα πρωτόκολλα. Αν η ψυχολογική υποστήριξη αντιμετωπίζεται ως βασική υποδομή και όχι ως προαιρετική παροχή. Αν τα συστήματα εκπαίδευσης εξοπλίζουν τους δημοσιογράφους όχι μόνο με τεχνικές δεξιότητες, αλλά και με την ικανότητα να διαχειρίζονται παρατεταμένη έκθεση σε κρίσεις. Και πέρα από το δημοσιογραφικό πεδίο, αν τα πλαίσια δημόσιας πολιτικής — σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο — συμβαδίζουν με τις πραγματικότητες της σύγχρονης δημοσιογραφίας. Αν τα κανονιστικά εργαλεία, τα επαγγελματικά πρότυπα και ο θεσμικός συντονισμός ευθυγραμμίζονται με την κλίμακα και την πολυπλοκότητα των κινδύνων. Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι πλέον η επίγνωση. Είναι η ικανότητα. Είναι ο συντονισμός. Και τελικά… είναι η πολιτική βούληση. Γι’ αυτό το συνέδριο έχει σημασία. Φέρνει κοντά ακαδημαϊκή γνώση, επαγγελματική εμπειρία και θεσμικές προσεγγίσεις, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια πιο συντονισμένη και στρατηγική προσέγγιση.
Θα ήθελα να κλείσω με δύο σύντομες σκέψεις:
Αν συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την ασφάλεια των δημοσιογράφων ως ατομική ευθύνη, θα συνεχίσουμε να αποτυγχάνουμε στην προστασία της δημοσιογραφίας ως δημόσιου αγαθού. Και, δεν μπορεί να υπάρξει ανθεκτική δημοσιογραφία χωρίς ανθεκτικούς δημοσιογράφους — ούτε ανθεκτική δημοκρατία χωρίς και τα δύο».
Το συνέδριο φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο συνάντησης της ακαδημαϊκής κοινότητας, των επαγγελματιών των ΜΜΕ και των θεσμικών φορέων, με στόχο τη διαμόρφωση ενός πιο ολοκληρωμένου πλαισίου προστασίας και ενδυνάμωσης των δημοσιογράφων. Μέσα από εισηγήσεις, παρεμβάσεις και ανταλλαγή εμπειριών, αναζητούνται πρακτικές λύσεις που θα ενισχύσουν τόσο την ασφάλεια όσο και τη βιωσιμότητα του δημοσιογραφικού επαγγέλματος σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιβάλλον.