Το κάπνισμα έχει συνδεθεί εδώ και δεκαετίες με σοβαρά προβλήματα υγείας, από την καρδιά μέχρι τους πνεύμονες. Αυτό που συχνά αγνοείται, όμως, είναι ότι τα μάτια ανήκουν στα όργανα που πλήττονται πιο ύπουλα και αθόρυβα. Η όραση δεν επιβαρύνεται απότομα∙ φθείρεται σταδιακά, μέχρι τη στιγμή που η ζημιά γίνεται αντιληπτή – και τότε μπορεί να είναι μη αναστρέψιμη.
Οι χημικές ουσίες του καπνού δεν μένουν στους πνεύμονες. Μέσω της κυκλοφορίας του αίματος ταξιδεύουν σε ολόκληρο το σώμα και φτάνουν στους ιδιαίτερα ευαίσθητους ιστούς του ματιού. Ο αμφιβληστροειδής, ο φακός και η ωχρά κηλίδα είναι περιοχές που χρειάζονται συνεχή παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών. Όταν αυτή η παροχή διαταράσσεται, ξεκινά μια αλυσιδωτή αντίδραση φθοράς.
Η νικοτίνη προκαλεί αγγειοσύσπαση, δηλαδή «στενεύει» τα αιμοφόρα αγγεία. Στα μάτια, όπου τα αγγεία είναι εξαιρετικά μικρά, αυτό έχει σοβαρές συνέπειες. Η μειωμένη ροή αίματος σημαίνει λιγότερο οξυγόνο για τον αμφιβληστροειδή, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο γλαυκώματος και εκφύλισης της ωχράς κηλίδας – δύο παθήσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε μόνιμη απώλεια όρασης.
Παράλληλα, ο καπνός του τσιγάρου περιέχει ουσίες που ενισχύουν τη φλεγμονή σε ολόκληρο τον οργανισμό. Τα μάτια, ως όργανα με λεπτούς και ευαίσθητους ιστούς, επηρεάζονται ιδιαίτερα. Η χρόνια φλεγμονή επιταχύνει τη γήρανση του φακού και αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης καταρράκτη, ακόμη και σε μικρότερες ηλικίες από το αναμενόμενο.
Η βλάβη, όμως, δεν περιορίζεται στο εσωτερικό του ματιού. Η επιφάνειά του –ο κερατοειδής και το δακρυϊκό φιλμ– έρχεται καθημερινά σε επαφή με το περιβάλλον. Υπολείμματα πίσσας και νικοτίνης που παραμένουν στα χέρια μπορούν εύκολα να μεταφερθούν στα μάτια, ειδικά σε όσους χρησιμοποιούν φακούς επαφής. Το αποτέλεσμα είναι ξηρότητα, κάψιμο, ερεθισμός και αίσθημα ξένου σώματος. Όταν αυτά τα συμπτώματα γίνουν χρόνια, αυξάνεται ο κίνδυνος φλεγμονών όπως η ραγοειδίτιδα.
Τα τελευταία χρόνια, πολλοί στρέφονται στο ηλεκτρονικό τσιγάρο θεωρώντας το «ασφαλέστερη» επιλογή. Ωστόσο, το άτμισμα δεν είναι αθώο για τα μάτια. Οι χημικές ουσίες που εισπνέονται διαφέρουν από εκείνες του καπνού, αλλά εξακολουθούν να προκαλούν οξειδωτικό στρες. Μελέτες δείχνουν ότι οι ελεύθερες ρίζες και οι αλδεΰδες που παράγονται μπορούν να διαταράξουν τη σταθερότητα της δακρυϊκής στοιβάδας, οδηγώντας σε έντονη ξηροφθαλμία.
Επιπλέον, οι αρωματικές ουσίες των ηλεκτρονικών τσιγάρων φαίνεται να ενισχύουν την παραγωγή ελευθέρων ριζών, οι οποίες προκαλούν βλάβες στα κύτταρα του φακού και αυξάνουν τον κίνδυνο καταρράκτη. Δεν λείπουν και οι ενδείξεις ότι το άτμισμα επηρεάζει αρνητικά τη ροή αίματος στον αμφιβληστροειδή, με συνέπειες στη σωστή λειτουργία της όρασης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ούτε οι μη καπνιστές είναι πλήρως προστατευμένοι. Το παθητικό κάπνισμα έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει και τα μάτια, ιδιαίτερα στα παιδιά. Η έκθεση στον καπνό μπορεί να προκαλέσει αλλοιώσεις στα αγγεία που τροφοδοτούν τον αμφιβληστροειδή, ακόμη και όταν η έκθεση είναι περιορισμένη. Κατά την εγκυμοσύνη, οι κίνδυνοι είναι ακόμη μεγαλύτεροι, καθώς οι τοξίνες περνούν στο έμβρυο και αυξάνουν την πιθανότητα οφθαλμικών διαταραχών και προβλημάτων στην ανάπτυξη του οπτικού νεύρου.
Τα καλά νέα είναι ότι η διακοπή του καπνίσματος κάνει διαφορά – και μάλιστα μεγαλύτερη απ’ όσο πιστεύουν πολλοί. Ακόμη και μετά από χρόνια, η αποχή μειώνει σταδιακά τον κίνδυνο σοβαρών οφθαλμικών παθήσεων και επιβραδύνει την εξέλιξη της φθοράς. Σε συνδυασμό με τακτικούς οφθαλμολογικούς ελέγχους, σωστή διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, άσκηση και έλεγχο της πίεσης και της χοληστερόλης, τα μάτια μπορούν να διατηρηθούν υγιή για περισσότερα χρόνια.
Η όραση είναι ένα από τα πιο πολύτιμα αισθητήρια όργανα. Το ερώτημα δεν είναι αν το κάπνισμα την επηρεάζει, αλλά πόσο είμαστε διατεθειμένοι να αγνοούμε τα σημάδια μέχρι να είναι πολύ αργά.