Μόλις είχε μπει το 2023, όταν γύρω στις 1:10 το πρωί, με πληρωφόρησαν τηλεφωνικώς πως ο φίλος πολλών από εμάς και κοινοτικός ακτιβιστής Χρήστος Τσίρκας (Εργατικό Κόμμα, ΠΑΣΟΚ, Ελληνική Κοινότητα Μελβούρνης, ραδιόφωνο 3ZZZ, συνδικάτο RTBU και άλλες οργανώσεις), είχε πεθάνει πριν λίγα λεπτά. Ο Χρήστος γεννήθηκε στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο του 1944. Μεγάλωσε στην περιοχή του ευρύτερου Μεσολογγίου, όπου τελείωσε το λύκειο και στη συνέχεια μετανάστευσε από την Αθήνα στην Αυστραλία το 1969. Έζησε για λίγο στο Μπρίσμπεϊν, την Αδελαΐδα και το Σίδνεϊ, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αυστραλία το πέρασε στο Richmond, ένα εσωτερικό προάστιο της Μελβούρνης.
Μαχόμενος συνεχώς για έναν καλύτερο κόσμο σε πολλά μέτωπα, παλεύοντας υπέρ των συμφερόντων των Ελλήνων, των μεταναστών, των αυτόχθωνων και των κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά αδύναμων Αγγλοκελτοαυστραλών, ενώ εργαζόταν ως υπάλληλος για 45 χρόνια στην V Line, κάτω από τα εμβληματικά ρολόγια στον σιδηροδρομικό σταθμό Flinders St, αυτές του οι ιδιότητες έκαναν το Χρήστο μια αναγνωρίσιμη προσωπικότητα για ποολλούς και πολλές, από όλα τα κοινωνικά στρώματα, τόσο στην Αυστραλία όσο και στην Ελλάδα. Ποιος ήταν όμως ο Χρήστος Τσίρκας, ως άνθρωπος, στην προσωπική του ζωή; Ενόψει της τρίτης επετείου από τον θάνατό του, επιτρέψτε μου να αναφέρω μερικά ενδεικτικά παραδείγματα που δείχνουν το μεγαλείο ψυχής πρωτίστως, αυτού του Έλληνα μετανάστη πρώτης γενιάς στην Αυστραλία.
Αν θυμάμαι καλά, η πρώτη μου συνάντηση με το Χρήστο Τσίρκα ήταν το 1984, στο Δημαρχείο του Collingwood, σε εκλογές για νέο διοικητικό συμβούλιο στην Ελληνική Ορθόδοξη Κοινότητα Μελβούρνης και Βικτώριας (GOCMV). Σε αυτές τις εκλογές, σχεδόν 2.500+ μέλη της οργάνωσης προσήλθαν για να ψηφίσουν. Εκείνη την ημέρα, αρκετοί υποψήφιοι προσπάθησαν να με κουβεντιάσουν, προσπαθώντας να κερδίσουν την ψήφο μου. Ο Χρήστος όμως δεν ήταν ένας από αυτούς! Απλώς με πλησίασε, όταν με είδε να στέκομαι διστακτικά έξω από το Δημαρχείο, χαμογέλασε, ανοιγόκλεισε το δεξί του μάτι και μου έδωσε το ψηφοδέλτιο, μαζί με το «Πρόγραμμα» του συνδιασμού με τον οποίο ήταν υποψήφιος. Το λόγια του, όπως τα θυμάμαι, ήταν: «Διάβασε τις προτάσεις μας και αν νομίζεις ότι αξίζουν την ψήφο σας, ψηφίσε μας».
Η φιλία μας εδραιώθηκε κατά τη διάρκεια μιας οκταετούς περιόδου, από το 1989 έως το 1997, όταν κάθε Τετάρτη πρωί, από τις 8 ως τις 9, συμπαράγαμε και συμπαρουσιάζαμε το πρωινό Ελληνικό Πρόγραμμα της Τετάρτης, αφιερωμένο σε Εργατικά θέματα (συνδικαλισμός, δικαιώματα εργαζομένων, πολιτισμός, κ.α.), στον πολυγλωωσικό κοινοτικό ραδιοφωνικό σταθμό της Μελβούρνης 3ZZZ-92.3FM. Ξεκινήσαμε με το Χρήστο από το υπόγειο του κτιρίου του Εργατικού Κέντρου της Μελβούρνης στο Carlton, όπου βρίσκονταν τα τότε στούντιο του 3ZZZ, και συνεχίσαμε μαζί στην οδό George St 144, στο Fitzroy, μέχρι το 1997, λίγους μήνες πριν φύγω από την Αυστραλία για την Ελλάδα.
Ήταν ένας ιδανικός άνθρωπος για να συνεργαστείς μαζί του, στην περίπτωση που περιγράφω, για να συμπαράγουμε και να συμπαρουσιάζουμε ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα. Ποτέ δεν με ανάγκασε να κάνω ή να πω κάτι που δεν συμφωνούσε με τις δικές μου αρχές. Ποτέ δεν μου είπε, για παράδειγμα, «Κώστα γιατί δε γίνεσαι μέλος του Εργατικού Κόμματος Αυστραλίας;», όπως ήταν αυτός. Αλλά όταν τελικά εντάχθηκα στο Εργατικό Κόμμα, κάποια στιγμή στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και του το είπα, άγγιξε τα γένια του και χαμογέλασε! Δεν είπε ότι έκανες το σωστό, ή το λάθος πράγμα. Απλώς χαμογέλασε. Για μένα, το χαμόγελό του ήταν μια αυτοδικαίωση της προσέγγισής του στη φιλία μας και του τρόπου με τον οποίο φερόταν και επηρέαζε τους άλλους ανθρώπους. Με «ώθησε» προς το Εργατικό Κόμμα, χωρίς ποτέ να μου πει να ενταχθώ στο κόμμα!
Εκείνη την εποχή πριν 35 χρόνια, όταν τα Ελληνικά Προγράμματα του 3ZZZ διεξήγαγαν τον ετήσιο ραδιομαραθώνιο τους, λάμβαναν πολλά τηλεφωνήματα και συγκέντρωναν πολλά χρήματα για τον σταθμό. Το επίτευγμά μας το 1990, η ανακήρυξή μας από τον σταθμό ως το καλύτερο πρόγραμμα συγκέντρωσης χρημάτων για τον τότε ραδιομαραθώνιο, ήταν επειδή καταφέραμε να συγκεντρώσουμε σχεδόν 7.000 δολάρια! Τα χρήματα συγκεντρώθηκαν σε δύο συνεχόμενες εκπομπές διάρκειας μίας ώρας, σε διάστημα δύο εβδομάδων.
Οι τυπικές δωρεές του ραδιομαραθωνίου το 1990 ήταν 5, 10 ή 20 δολάρια, εκτός από τους «πελάτες» του Χρήστου, όπως τους αποκαλούσε. Κάθε χρόνο, χρέωνε στους φίλους του δωρεές της τάξης των 100, 200 ή 300 δολαρίων, ανάλογα με την οικονομική τους δυνατότητα, χωρίς να χρειάζεται να διαπραγματευτεί μαζί τους το ποσό. Τους έλεγε για παράδειγμα: «Θανάση (συνιδιοκτήτης του Medallion Café στην οδό Lonsdale), φέτος η επιχείρησή σου πήγε αρκετά καλά, θα συνεισφέρεις στον ραδιομαραθώνιο 250 δολάρια»! Ο Χρήστος είχε αρκετούς «πλούσιους» πελάτες και ο Θανάσης Σπανός ήταν ένας από αυτούς. Κανείς δεν παραπονέθηκε ποτέ για τις «χρεώσεις» του Χρήστου για το Ελληνικό Πρόγραμμα της Τετάρτης του 3ΖΖΖ. Όλοι πλήρωναν εγκαίρως με χαμόγελο! «Πώς μπορείς να πεις όχι στον Τσίρκα, δεν μπορείς!», μου έλεγαν όλοι και όλες.
Ο Χρήστος είχε μια εκπληκτική ικανότητα να συνδέεται με συνανθρώπους από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, με διαφορετικές πολιτισμικές, θρησκευτικές και πολιτικές πεποιθήσεις. Επίσης, είχε μια εξαιρετική σχέση με τους νέους. Ήταν ένας άνετος, έμπιστος, αφοσιωμένος και φιλικός μέντορας για τόσους πολλούς από εμάς!
Αγόραζε και διάβαζε κάθε μέρα τουλάχιστον μία ελληνική και μία αυστραλιανή εφημερίδα.
Έκανε ό,τι μπορούσε για να βοηθήσει αδύναμες ηλικιωμένες κυρίες από την επαρχία της Βικτώριας, που δεν μπορούσαν να προσανατολιστούν στη Μελβούρνη. Όταν ο Χρήστος έβλεπε μια αδύναμη ηλικιωμένη κυρία από την επαρχία της Βικτώριας να μη μπορεί να ακολουθήσει τις οδηγίες του και να κινδυνεύει να χάσει ένα τραμ ή λεωφορείο με καθεύνση την οδό Spencer, προκειμένου να προλάβει το τρένο της επιστροφής στη Mildura, τo Ballarat, το Bendigo, ή άλλους προορισμούς, τις έλεγε «Μια στιγμή, αγαπητή μου». Αμέσως μετά, έβαζε μια πινακίδα στο παράθυρο του γραφείου του, γράφοντας με κεφαλαία γράμματα «ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΕ 5 ΛΕΠΤΑ», ζητούσε από τον Ινδό συνάδελφό του Κέρι ή άλλους στη βάρδια, να προσέχουν το πόστο του, και έβγαινε στην οδό Flinders ή την οδό Swanston, προκειμένου να βεβαιωθεί ότι οι αδύναμες κυρίες θα έπαιρναν το σωστό τραμ και το σωστό λεωφορείο και δε θα έχαναν το τραίνο της επιστροφής σπίτι τους.
Χρησιμοποίησε την επιρροή του στην υπηρεσία που δούλευε, για να βοηθήσει στην εύρεση εργασίας νέους Ελληνοαυστραλούς που είχαν προσόντα, ή που μεγάλωσαν σε οικογένεις που είχαν εγκαταληφθεί από πατέρες. Ελληνίδες μετανάστριες εργάζονταν ως καθαρίστριες χάρη στον Χρήστο, ενώ ταυτόχρονα μεγάλωναν μόνες τους τα μικρά τους παιδιά, τα οποία ήταν πάντα ευπρόσδεκτα από τον Χρήστο και την εκλιπούσα σύζυγό του Στέλλα στο σπίτι τους στο Richmond, για συμβουλές και παιχνίδι.
Προσπάθησε επίσης να βοηθήσει καθ’ όλη τη δεκαετία του 2010, με όποιο τρόπο μπορούσε, τους νεοφερμένους στην Αυστραλία Έλληνες μετανάστες της οικονομικής κρίσης της Ελλάδας.
Λόγω της ανθρωπιάς του και της συμμετοχής του σε πολλές αξιόλογεςς πρωτοβουλίες, πολλούς ανθρώπους, ο Χρήστος είχε τον σεβασμό όλων όσων τον γνώριζαν. Αυτός ο σεβασμός μετατρεπόταν και σε πολιτική δύναμη, δεδομένου ότι είχε την ικανότητα να συγκεντρώσει πολλές ψήφους για το συνδικάτο του, για τους Εργατικούς, για το ΠΑΣΟΚ, για το ψηφοδέλτιό του στις εκλογές της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Μελβούρνης και της Βικτώριας. Δεν ήταν ποτέ ο «ηγέτης», ήταν στο πλευρό του ηγέτη, με έναν δικό του πάντα και ενίοτε συγκρουσιακό για ζητήματα αρχών, ανεξάρτητο τρόπο.
Χρησιμοποιούσε επίσης την επιρροή του για να βοηθήσει την πώληση πολιτιστικών και πολιτικών περιοδικών της Αυστραλίας και της Ελλάδας, που θεωρούσε αξιόλογα για την ελληνοαυστραλιανή κοινότητα, ή για το ευρύτερο κοινό καλό.
Ήταν ένας προοδευτικός άνθρωπος με λογική Εαμικού τύπου «λαϊκού μετώπου», που συνεργαζόταν πάντα με άλλους προοδευτικούς, ανεξάρτητα από τις πολιτικές, ιδεολογικές ή πολιτισμικές τους πεποιθήσεις. Παρελάσεις της Πρωτομαγιάς, πορείες του κινήματος ειρήνης, πολυεθνικές συμμαχίες μεταναστών, δικαιώματα των ιθαγενών, συμμαχίες ελληνοαυστραλιανών κοινοτήτων, συνδικαλιστικοί αγώνες, σε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες, ο Χρήστος συμμετείχε ενεργά ως γέφυρα γέφυρα που διευκόλυνε στους ανθρώπους να ενωθούν για έναν κοινωνικά δίκαιο σκοπό.
Ζώντας στο Richmond και εργαζόμενος για την V Line, ο Τσίρκας δεν χρειάστηκε ποτέ να έχει δικό του αυτοκίνητο. Χρησιμοποιούσε πάντα τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Και αν ένας προορισμός δεν ήταν προσβάσιμος με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, μπορούσε πάντα να βρει κάποιον πρόθυμο να τον μεταφέρει.
Για πολλά χρόνια, κάθε φορά που πηγαίναμε κάπου με το αυτοκίνητο και περνούσαμε από το St Kilda, το Elwood, ή άλλα προάστια της Μελβούρνης, μου έδειχνε ένα κτίριο και μου έλεγε «Κώστα, αυτό είναι ένα εβραϊκό/ιταλικό/καθολικό ίδρυμα φροντίδας ηλικιωμένων, όπου μένουν και 2, 3 ή 5 Έλληνες ηλικιωμένοι». Αναρωτιόμουν πώς στο καλό το ήξερε αυτό ο Χρήστος, αλλά ποτέ δεν μπήκα στον κόπο να τον ρωτήσω, μέχρι που μια μέρα έμαθα την αλήθεια.
Ήταν μια Κυριακή απόγευμα κάποια στιγμή στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ή στις αρχές της δεκαετίας του 1990, επισκεπτόμουν τη μάνα μου στο Ardeer, υπήρχε απεργία των μέσων μαζικής μεταφοράς και ο Χρήστος ήταν στο ίδρυμα φροντίδας ηλικιωμένων του St Albans (Φροντίδα). Με πήρε τηλέφωνο για να με ρωτήσει πού ήμουν, του είπα ότι ήμουν στο σπίτι της μάνας μου και προσφέρθηκα να τον πάω σπίτι, για να μην χρειαστεί να πληρώσει ταξί δύο φορές.
Όταν πήγα να τον παραλάβω, τον βρήκα να μιλάει με έναν ηλικιωμένο Έλληνα που διέμενε στο γηροκομείο. Ένας άντρας που ζούσε στη Μελβούρνη για πολλά χρόνια χωρίς να παντρευτεί ποτέ του και χωρίς να έχει συγγενείς στην Αυστραλία. «Το έψαξα και κανόνισα τα πάντα. Η σύνταξή σου θα πάει απευθείας στον τραπεζικό σου λογαριασμό και το πιστοποιητικό που χρειάζεσαι θα φτάσει στο Ελληνικό Προξενείο μέσα στους επόμενους έναν με δύο μήνες», έλεγε στον ηλικιωμένο. Τότε κατάλαβα! Στο δρόμο της επιστροφής για το σπίτι του τον ρώτησα δειλά. «Γι’ αυτό ξέρεις Χρήστο, πόσοι ηλικιωμένοι Έλληνες ζουν σε διάφορα γηροκομεία;» Η απάντησή του ήταν «Έλα ρε Κώστα τώρα, άστο!». Δεν απάντησε αλλά, ναι! Ναι, επέβλεπε την «ευημερία» ηλικιωμένων Ελλήνων σε διάφορα γηροκομεία, χωρίς ποτέ να μοιράζεται αυτό το «μυστικό» με κανέναν άλλο γνωστό του!
Όσο γενναιόδωρος όμως ήταν ο Χρήστος με τους άλλους και τις άλλες, τόσο τσιγκούνα ήταν η ζωή μαζί του, παίρνοντας από κοντά του στα 35 της χρόνια, την κόρη του τη Λαμπρίνα που λάτρευε. Και που δεν πήγε μαζί της για να τη σώσει από τον καρκίνο. ΗΠΑ, Βέλγιο, Βρετανία, κ.α. Δεν τα κατάφερε. Κι αυτό ήταν κάτι που τον τραυμάτησε θανάσιμα…
Υπάρχουν τόσα πολλά άλλα, που μπορούμε να πούμε και να γράψουμε όλοι και όλες μας, για τον Χρήστο Τσίρκα. Δε σε ξεχάσαμε Χρήστο. Σε μνημονεύουμε πάντα!