Η επιστολή αναγνώστη που λάβαμε, με αφορμή τον πρόσφατο διαγωνισμό καθαριότητας του Γενικού Νοσοκομείου Σάμου φέρνει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που υπερβαίνει τα στενά όρια μιας τοπικής διαδικασίας. Αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργίας του δημοσίου τομέα. Την ισονομία, την ισοπολιτεία και τη διασφάλιση του πραγματικού ανταγωνισμού.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν εξαντλείται στη διαδικασία. Έχει σαφείς οικονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Σε μια νησιωτική περιοχή όπως η Σάμος, το νοσοκομείο δεν είναι πάροχος υπηρεσιών υγείας. Είναι βασικός κρίκος της τοπικής οικονομίας. Οι συνεργασίες του, οι προμήθειες, οι υπηρεσίες που αναθέτει, επηρεάζουν άμεσα την απασχόληση και τη βιωσιμότητα τοπικών επιχειρήσεων.
Όταν μικρότερες ή τοπικές εταιρείες αποκλείονται εκ των προτέρων λόγω υπερβολικών ή άσχετων προϋποθέσεων, το πλήγμα δεν περιορίζεται στον ανταγωνισμό. Επεκτείνεται στην ίδια την κοινωνική συνοχή. Δημιουργείται μια κλειστή αγορά, όπου η πρόσβαση δεν είναι ισότιμη και οι ευκαιρίες δεν κατανέμονται δίκαια.
Παράλληλα, η διεθνής και εγχώρια εμπειρία δείχνει ότι η μείωση του ανταγωνισμού σπάνια οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Αντιθέτως, συχνά συνοδεύεται από υψηλότερο κόστος και αμφισβητήσιμη ποιότητα υπηρεσιών. Η εξασφάλιση πραγματικού ανταγωνισμού δεν είναι τυπική υποχρέωση. Είναι προϋπόθεση για αποδοτική διαχείριση δημόσιων πόρων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τίθενται εύλογα ερωτήματα. Ποιος καθορίζει τις προδιαγραφές αυτών των διαγωνισμών; Πρόκειται για κεντρικές κατευθύνσεις ή για επιλογές των επιμέρους διοικήσεων; Και με ποια κριτήρια επιλέγονται απαιτήσεις που ενδέχεται να αποκλείουν αξιόπιστους παρόχους;
Η απάντηση σ’ αυτά τα ερωτήματα δεν μπορεί να δοθεί με εικασίες. Απαιτείται διαφάνεια, τεκμηρίωση και κυρίως, λογοδοσία. Οι δημόσιοι οργανισμοί οφείλουν όχι μόνο να λειτουργούν δίκαια, αλλά και να αποδεικνύουν ότι λειτουργούν δίκαια.
Ίσως, λοιπόν, η συγκεκριμένη περίπτωση να αποτελεί ευκαιρία για επανεξέταση. Η αναθεώρηση των όρων, ή ακόμη και η επαναπροκήρυξη του διαγωνισμού με πιο ανοιχτά και αντικειμενικά κριτήρια, θα μπορούσε να ενισχύσει την αξιοπιστία της διαδικασίας και να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη.
Σε κάθε περίπτωση, το διακύβευμα είναι μεγαλύτερο από έναν διαγωνισμό καθαριότητας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία του κράτους. Ως πεδίο ίσων ευκαιριών ή ως σύστημα περιορισμένης πρόσβασης. Και σε αυτό το ερώτημα, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι σαφής.