Στον Πόντο, η Καθαρά Δευτέρα –η «Σαχτοδευτέρα» όπως την έλεγαν– δεν είχε τη μορφή γιορτής που γνωρίζουμε σήμερα. Δεν υπήρχαν χαρταετοί και υπαίθρια τραπέζια. Η ημέρα ήταν αφιερωμένη στην κάθαρση: του σπιτιού, των σκευών, αλλά και της ψυχής.
Ο κουκαράς φτιαχνόταν συνήθως από ένα μεγάλο κρεμμύδι – μερικές φορές και από πατάτα. Πάνω του κάρφωναν επτά φτερά κότας ή κόκορα, τοποθετημένα σε ημικύκλιο. Έξι ήταν σκούρα και ένα λευκό, συμβολίζοντας τις επτά εβδομάδες έως το Πάσχα, με το λευκό να προαναγγέλλει τη Μεγάλη Εβδομάδα. Κάθε εβδομάδα αφαιρούσαν ένα φτερό, μετρώντας αντίστροφα τον χρόνο μέχρι την Ανάσταση.
Για τα παιδιά όμως ο κουκαράς είχε και μια άλλη διάσταση. Ήταν ο «φύλακας» της νηστείας. Το πρωί της Σαχτοδευτέρας τον έβλεπαν να αιωρείται και να περιστρέφεται ελαφρά. Αν παραπονιούνταν ή ζητούσαν αρτύσιμο φαγητό, οι μεγάλοι φυσούσαν διακριτικά τον κουκαρά, που άρχιζε να κουνιέται απειλητικά.
«Θα σε μαλώσει ο κουκαράς», τους έλεγαν, μετατρέποντας το έθιμο σε ένα παιδαγωγικό παιχνίδι φόβου και φαντασίας.
Έτσι, ένα απλό κρεμμύδι με φτερά έγινε σύμβολο πίστης, μέτρησης του χρόνου και οικογενειακής μνήμης.
Στον Πόντο, η Σαχτοδευτέρα δεν ήταν μόνο η αρχή μιας νηστείας· ήταν η αρχή μιας εσωτερικής διαδρομής. Και ο κουκαράς, ταπεινός και σιωπηλός, στεκόταν στο κέντρο της, θυμίζοντας σε μικρούς και μεγάλους πως κάθε δοκιμασία έχει τέλος – και κάθε Σαρακοστή οδηγεί στο φως της Ανάστασης.