Η εκδήλωση, που αποτέλεσε την πρώτη του συλλόγου για το ευρύ κοινό, ανέδειξε με σαφήνεια ότι ο δημόσιος χώρος δεν είναι μια αυτονόητη ή «δωρεάν» παροχή, αλλά αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών και κοινωνικών επιλογών, με οικονομικό αποτύπωμα, που συχνά παραμένει αόρατο. Από το κόστος της απόκτησης γης και του αρχικού σχεδιασμού, μέχρι τις δαπάνες για συντήρηση, ασφάλεια και καθημερινή λειτουργία, το ερώτημα που διατρέχει τη συζήτηση είναι ποιος πληρώνει, με ποιον τρόπο και με ποιες συνέπειες για την πρόσβαση των πολιτών στους ελεύθερους χώρους.
Στο πρώτο μέρος του εργαστηρίου, οι εισηγήσεις έθεσαν το θεωρητικό και εμπειρικό πλαίσιο. Ο διευθυντής του Ιδρύματος Heinrich-Böll στην Ελλάδα Μιχάλης Γουδής χαρακτήρισε τον δημόσιο χώρο «σαλόνι της κοινωνίας», όπου κάθε πολίτης θα πρέπει να αισθάνεται ασφαλής και ισότιμος. Στάθηκε σε ζητήματα που αναδεικνύονται όλο και πιο έντονα στις σύγχρονες πόλεις, όπως η σκίαση, η προσβασιμότητα για ηλικιωμένους και παιδιά, αλλά και η αίσθηση ασφάλειας, υπογραμμίζοντας ότι ο σχεδιασμός χωρίς πρόβλεψη για τη μακροχρόνια συντήρηση οδηγεί συχνά σε έναν φαύλο κύκλο κατασκευής, φθοράς και νέων έργων, με τις εκάστοτε αρχές να υποκύπτουν συχνά στον «πειρασμό της κορδέλας», παραβλέποντας την «κρισιμότητα της συντήρησης». Όπως σημείωσε καταλήγοντας, η σχέση με τον δημόσιο χώρο αποτελεί κλειδί για τη βελτίωση της δημοκρατίας.
Ο χωροτάκτης – πολεοδόμος της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Σωκράτης Σεϊτανίδης παρουσίασε αναλυτικά τις διαδικασίες που συνοδεύουν τη δημιουργία και διατήρηση κοινόχρηστων χώρων στην Ελλάδα, φωτίζοντας τον ρόλο των απαλλοτριώσεων, των πολεοδομικών σχεδίων και των διαθέσιμων πόρων. Τόνισε ότι, όταν οι οικονομικές υποχρεώσεις δεν μπορούν να καλυφθούν, ο δημόσιος χώρος τίθεται υπό αμφισβήτηση, ακόμη και ως προς τον χαρακτήρα του. Μέσα από παραδείγματα, ανέδειξε ότι η επιλογή πιο «ήπιων» παρεμβάσεων –όπως το αδιαμόρφωτο πράσινο, που είναι δωρεάν, αντί για γκαζόν- και η αποφυγή δαπανηρών μορφών συντήρησης μπορεί να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των χώρων, χωρίς να περιορίζεται η χρήση τους από τους πολίτες. Ως ένα τέτοιο παράδειγμα παρουσίασε τον χώρο του ιστορικού αεροδρομίου Tempelhof στο Βερολίνο σε αντιδιαστολή με τις υψηλού κόστους παρεμβάσεις στο στρατόπεδο «Καρατάσιου» στον Δήμο Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη.
Στάθηκε, επίσης, στο ζήτημα της συλλογικής οικειοποίησης των δημόσιων χώρων, με αναφορές σε περιπτώσεις όπου οι ίδιοι οι πολίτες ανέλαβαν ενεργό ρόλο στη φροντίδα και τη λειτουργία τους, αναδεικνύοντας τον κοινόχρηστο χαρακτήρα πέρα από στενά ιδιοκτησιακές λογικές. Ως παραδείγματα ανέφερε τους κήπους, που δημιούργησαν κάτοικοι στο στρατόπεδο «Καρατάσιου», και τον Καπνικό Σταθμό Κατερίνης, τον οποίο μια ομάδα πολιτών τον μετέτρεψε σε χώρο κοινωνικών δομών και αλληλεγγύης. «Ο δημόσιος χώρος είναι πολιτική και κοινωνική επιλογή», τόνισε στο τέλος της παρέμβασής του.
Η καθηγήτρια του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Πολυξένη Μάντζιου επεσήμανε ότι ο δημόσιος χώρος έχει αναπόφευκτα κόστος και ότι η ύπαρξή του προϋποθέτει συμβιβασμούς και «θυσίες». Στο πλαίσιο αυτό, στάθηκε στη σημασία του σωστού σχεδιασμού, υπεραμύνθηκε των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών και εστίασε στην επιλογή κατάλληλων υλικών και στην αποφυγή «εκπτώσεων», που οδηγούν σε αυξημένες δαπάνες στο μέλλον.
Παρεμβάσεις υπήρξαν από μέλη του Συντονιστικού Συλλογικοτήτων και Πολιτών για τη διεκδίκηση του Βελισσαρίου, με αναφορές και σε προηγούμενες προσπάθειες υπεράσπισης των δημόσιων χώρων, όπως η κεντρική πλατεία, η «Όαση» και το «Ξενία».Στο δεύτερο μέρος του εργαστηρίου, η συζήτηση μεταφέρθηκε από τη θεωρία στην πράξη, με τη λειτουργία στρογγυλών τραπεζιών και την εφαρμογή του παιχνιδιού σεναρίων «ΚΟΙΝΟΠΟΛΙΣ». Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να λάβουν αποφάσεις, βασισμένες σε πραγματικά ή εκτιμώμενα δεδομένα, για τη διαχείριση και τη συντήρηση δημόσιων χώρων, αναδεικνύοντας τις συγκρούσεις προτεραιοτήτων και τα διλήμματα κόστους που συνοδεύουν κάθε επιλογή.
Στο φόντο όλων αυτών των προβληματισμών, η απουσία της δημοτικής αρχής από το εργαστήριο δεν πέρασε απαρατήρητη και αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Κι αυτό γιατί στα Γιάννενα βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις που αφορούν άμεσα τον δημόσιο χώρο: τόσο το ζήτημα της παραχώρησης της πρώην έκτασης του στρατοπέδου Βελισσαρίου όσο και το κόστος διαχείρισης και συντήρησης του Πάρκου Πυρσινέλλα, η ανάπλαση του οποίου ολοκληρώνεται και αναμένεται να δοθεί σε χρήση. Σε μια συγκυρία όπου τίθενται στην πράξη τα ερωτήματα για το ποιος πληρώνει και πώς διασφαλίζεται ο «δωρεάν» χαρακτήρας των δημόσιων χώρων, το παρών έδωσαν μόνο η επικεφαλής της παράταξης «Ιωάννινα_2023» Τατιάνα Καλογιάννη, ο πρώην δημοτικός σύμβουλος Δημήτρης Πάνου και ο πρώην επικεφαλής της περιφερειακής παράταξης «Κοινό των Ηπειρωτών» Γιώργος Ζάψας, αφήνοντας εύλογα ερωτήματα για την πολιτική εκπροσώπηση σε έναν διάλογο που αφορά τον πυρήνα της αστικής πολιτικής της πόλης.
Το πρωτότυπο άρθρο ανήκει στο Επικαιρότητα – Ηπειρωτικός Αγών .