«Όταν ζεις μ’ έναν ναρκισσιστή, χάνεις σιγά σιγά τον εαυτό σου». Μ’ αυτή τη φράση η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια κ. Έφη Μεσιτίδου περιέγραψε στο πρωινό μαγκαζίνο του Radio Café 102.4 μια πραγματικότητα που, όπως φαίνεται, αφορά πολύ περισσότερους ανθρώπους απ’ όσους φανταζόμαστε. Η συζήτηση που ξεκίνησε με αφορμή μια προσωπική εμπειρία ακροάτριας, εξελίχθηκε σε μια αποκαλυπτική παρέμβαση για τον ναρκισσισμό και τις επιπτώσεις του στις ανθρώπινες σχέσεις.
Η κ. Μεσιτίδου εξήγησε ότι ο ναρκισσισμός δεν είναι μια υπερβολική αυτοπεποίθηση ή ένας έντονος εγωκεντρισμός, όπως συχνά πιστεύεται. Στις ακραίες του μορφές, μπορεί να μετατραπεί σε μια βαθιά κακοποιητική δυναμική μέσα στις σχέσεις.
«Το να ζεις δίπλα σε μια ναρκισσιστική προσωπικότητα σημαίνει να περπατάς συνεχώς στις μύτες των ποδιών», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Ότι κι αν κάνεις είναι λάθος και ότι πεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον σου».
Σύμφωνα με την ίδια, η καθημερινότητα ενός ανθρώπου που βρίσκεται σε μια τέτοια σχέση χαρακτηρίζεται από συνεχή απόρριψη, επικρίσεις και μια αίσθηση διαρκούς απολογίας. Σταδιακά το άτομο αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό του και να χάνει την εμπιστοσύνη στην κρίση του. Εκεί, όπως τόνισε, εμφανίζεται ένα από τα πιο ύπουλα εργαλεία ψυχολογικής χειραγώγησης: το λεγόμενο gaslighting. (***Το gaslighting είναι μια μορφή έντονης ψυχολογικής χειραγώγησης και συναισθηματικής κακοποίησης. Ο θύτης προσπαθεί συστηματικά να κάνει το θύμα να αμφισβητήσει τη μνήμη, την αντίληψη, τη λογική του, ή ακόμα και την ίδια του την ψυχική υγεία, με σκοπό να το ελέγξει. Συχνά, το θύμα καταλήγει να αισθάνεται ότι «τρελαίνεται», ενώ ο θύτης διαστρεβλώνει την πραγματικότητα). Πρόκειται για μια τεχνική κατά την οποία ο θύτης οδηγεί το θύμα στο σημείο να αμφισβητεί ακόμη και τη μνήμη ή τη λογική του. Με συνεχή πίεση και διαστρέβλωση της πραγματικότητας, το άτομο αρχίζει να πιστεύει ότι ίσως πράγματι φταίει το ίδιο για όσα συμβαίνουν.
Η ψυχολόγος αναφέρθηκε επίσης στο φαινόμενο DARVO, έναν μηχανισμό που συναντάται συχνά σε κακοποιητικές σχέσεις. Ο ναρκισσιστής αρχικά αρνείται τη συμπεριφορά του, στη συνέχεια επιτίθεται στο άτομο που τον κατηγορεί και τελικά αντιστρέφει τους ρόλους παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως θύμα. Μ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια κατάσταση έντονης σύγχυσης, όπου το πραγματικό θύμα φτάνει να απολογείται και να αισθάνεται υπεύθυνο για την κακοποίηση που δέχεται.
Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία για όσους βιώνουν μια τέτοια σχέση είναι η αποχώρηση από αυτήν. Όπως εξήγησε η κ. Μεσιτίδου, στις ναρκισσιστικές σχέσεις δημιουργείται συχνά ένας ισχυρός «δεσμός τραύματος». Η εναλλαγή ανάμεσα σε στιγμές αγάπης και έντονης απόρριψης δημιουργεί έναν ψυχολογικό μηχανισμό που μοιάζει με εθισμό.
«Ο άνθρωπος κρατιέται από τα μικρά ψήγματα αγάπης και ελπίζει ότι κάποια στιγμή το άλλο άτομο θ’ αλλάξει», σημείωσε. Σύμφωνα με μελέτες, μπορεί να χρειαστούν ακόμη και επτά προσπάθειες μέχρι κάποιος να καταφέρει να φύγει οριστικά από μια τέτοια σχέση.
Η εμπειρία της ίδιας μέσα από τις θεραπευτικές συνεδρίες δείχνει πόσο βαθιά επηρεάζονται οι άνθρωποι που έχουν βιώσει ναρκισσιστική κακοποίηση. Πολλοί από αυτούς φτάνουν να πιστεύουν ότι οι ίδιοι είναι το πρόβλημα.
Σε μεγάλο ποσοστό έρχονται και μου λένε: «Νομίζω ότι είμαι εγώ ναρκισσιστής»», ανέφερε. Η συνεχής υποτίμηση και η ψυχολογική πίεση οδηγούν συχνά σε απώλεια αυτοπεποίθησης, κατάθλιψη, ψυχοσωματικά προβλήματα και απομόνωση από φίλους και οικογένεια.
Στο ερώτημα αν ο ναρκισσισμός μπορεί να θεραπευτεί, η απάντηση της ψυχολόγου ήταν ρεαλιστική. Ο ναρκισσισμός θεωρείται διαταραχή προσωπικότητας και η αλλαγή προϋποθέτει πρώτα απ’ όλα αναγνώριση του προβλήματος. «Όταν όμως ένας άνθρωπος πιστεύει ότι είναι τέλειος και ότι όλοι οι άλλοι κάνουν λάθος, είναι εξαιρετικά δύσκολο να ζητήσει βοήθεια», τόνισε. Ακόμη και όταν φτάσει σε έναν ειδικό, δεν είναι σπάνιο να ακυρώσει τον θεραπευτή και να εγκαταλείψει τη διαδικασία.
Η παρέμβαση της κ. Έφης Μεσιτίδου στο Radio Café 102.4 και στο «Πρωϊνό Μαγκαζίνο», άνοιξε μια συζήτηση που συχνά παραμένει στο σκοτάδι. Ο ναρκισσισμός δεν είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται χαλαρά στην καθημερινότητα ή στα κοινωνικά δίκτυα. Για πολλούς ανθρώπους αποτελεί μια σκληρή πραγματικότητα που επηρεάζει βαθιά την ψυχική τους υγεία και την ποιότητα της ζωής τους.
Η κ. Έφη Μεσιτίδου είναι ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια με έδρα τη Θεσσαλονίκη. Εξειδικεύεται στις ναρκισσιστικές σχέσεις και στην ψυχολογική κακοποίηση, ενώ εργάζεται θεραπευτικά κυρίως με τη γνωσιακή – συμπεριφορική προσέγγιση. Πραγματοποιεί συνεδρίες με ανθρώπους απ’ όλη την Ελλάδα, κυρίως μέσω διαδικτυακής θεραπείας, ενώ παράλληλα δραστηριοποιείται έντονα σε ενημερωτικές δράσεις και ομιλίες με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού γύρω από τις τοξικές σχέσεις και τις επιπτώσεις τους στην ψυχική υγεία.