Ο άνθρωπος που ταυτίστηκε διεθνώς με την πιο αμφιλεγόμενη στιγμή της σύγχρονης γενετικής δηλώνει παρών και δραστήριος. Ο Χε Τζιανκούι, ο επιστήμονας που το 2018 ανακοίνωσε τη γέννηση των πρώτων γενετικά τροποποιημένων μωρών στον κόσμο και βαφτίστηκε «Δρ. Φρανκενστάιν της Κίνας», εμφανίζεται ξανά στο κινεζικό οικοσύστημα βιοτεχνολογίας, χωρίς να κρύβεται ή να σιωπά.
Η πορεία του είχε πάρει δραματική τροπή λίγο μετά την ανακοίνωση εκείνης της χρονιάς. Κινεζικό δικαστήριο τον καταδίκασε σε τρία χρόνια φυλάκιση, κρίνοντας ότι εξαπάτησε τις ιατρικές αρχές. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα, στα 41 του, ζει σε έναν κρατικά υποστηριζόμενο ερευνητικό κόμβο βόρεια του Πεκίνου, μιλά δημόσια και υπερασπίζεται ανοιχτά τις επιλογές του. Δεν μπορεί να ταξιδέψει στο εξωτερικό, καθώς το διαβατήριό του έχει κατασχεθεί, ωστόσο παραμένει ενεργός εντός της χώρας. Για αρκετούς παρατηρητές, το γεγονός ότι δεν έχει περιθωριοποιηθεί θεωρείται αξιοσημείωτο για ένα κράτος που είναι γνωστό για τον αυστηρό έλεγχο της δημόσιας έκφρασης.
Στο φόντο της επιστροφής του βρίσκεται η ευρύτερη στρατηγική της Κίνας, σε μια περίοδο έντασης με τη Δύση και έντονων φιλοδοξιών για παγκόσμια τεχνολογική πρωτοκαθεδρία. Σε αυτό το περιβάλλον, ο Χε δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως πρόβλημα, αλλά και ως πιθανό πλεονέκτημα. Ο ίδιος λέει ότι αυξάνεται η ζήτηση για επιστήμονες που είναι πρόθυμοι να «πιέσουν» τα όρια της έρευνας και αποκαλύπτει πως του προτάθηκε πρόσφατα θέση σε κρατικά χρηματοδοτούμενη ιατρική ακαδημία στο Σεντζέν, όπου εργαζόταν πριν από τη σύλληψή του το 2019.
Η υπόθεση που προκάλεσε παγκόσμιο σοκ βασίστηκε στην τεχνική Crispr-Cas9. Όπως είχε υποστηρίξει ο ίδιος, στόχος ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά ανθεκτικότητα στον HIV. Από το πρόγραμμα εκείνο γεννήθηκαν δίδυμα κορίτσια και αργότερα ένα τρίτο παιδί. Η αντίδραση της επιστημονικής κοινότητας υπήρξε άμεση και σφοδρή, καθώς πολλοί επιστήμονες τόνισαν ότι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της γονιδιακής τροποποίησης σε έμβρυα παραμένουν άγνωστες και προειδοποίησαν για μια πορεία προς «σχεδιασμένα μωρά» και την ευγονική.
Ο Χε, ωστόσο, δεν δείχνει μεταμέλεια. Δηλώνει «πολύ περήφανος» για τη γέννηση των τριών κοριτσιών, τις οποίες χαρακτηρίζει υγιείς και ευτυχισμένες. Η τοποθεσία τους και η κατάσταση της υγείας τους παραμένουν μυστικές και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Ο ίδιος επιμένει ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι και όχι ως πειραματόζωα. Παράλληλα, επιχειρεί να θέσει όρια στη χρήση της τεχνολογίας, λέγοντας ότι τον ενδιαφέρει μόνο η πρόληψη ασθενειών και όχι η «ενίσχυση» χαρακτηριστικών όπως η νοημοσύνη, την οποία χαρακτηρίζει απαράδεκτη εφαρμογή.
Σήμερα υποστηρίζει ότι έχει επιστρέψει στην έρευνα στο Πεκίνο, με εστίαση σε ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και η μυϊκή δυστροφία Duchenne, και ότι τα πειράματά του γίνονται μόνο σε ζώα. Ταυτόχρονα, λέει πως απλώς προηγήθηκε της εποχής του και ότι η κοινωνία αρχίζει πλέον να αποδέχεται τη γονιδιακή επεξεργασία για ιατρικούς σκοπούς. Επικαλείται δημοσκοπήσεις που, όπως αναφέρει, δείχνουν ευρεία υποστήριξη στην Κίνα για χρήση της τεχνολογίας στην πρόληψη ασθενειών, καθώς και νέους κρατικούς κανονισμούς για τις βιοϊατρικές καινοτομίες.
Η κριτική του προς τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι έντονη. Τις παρουσιάζει ως υπερβολικά δεσμευμένες από ηθικές επιτροπές και ρυθμιστικούς κανόνες και προβλέπει ότι η κινεζική γονιδιακή επεξεργασία θα κυριαρχήσει διεθνώς, όπως συνέβη –κατά την άποψή του– με τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Υποστηρίζει επίσης ότι οι κατηγορίες Αμερικανών επιστημόνων αντανακλούν φόβο και στασιμότητα της Δύσης.
Στην προσωπική του ζωή καταγράφεται επίσης μια εξέλιξη που παραμένει αινιγματική. Το 2024 παντρεύτηκε την Κάθι Τάι, Κινεζοκαναδή επιχειρηματία στον χώρο της βιοτεχνολογίας, όμως ο γάμος κατέρρευσε όταν εκείνη δεν μπόρεσε να εισέλθει στην Κίνα. Η ίδια έχει δηλώσει ότι τόσο οι κινεζικές όσο και οι αμερικανικές αρχές αντιμετωπίζουν τον χώρο με βαθιά καχυποψία.
Την ίδια ώρα, η κινεζική ηγεσία έχει θέσει ως στόχο την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία στην επιστήμη έως το 2049 και επενδύει μαζικά στη γενετική τεχνολογία. Νέοι κανονισμοί απαγορεύουν τη γενετική τροποποίηση ανθρώπινων αναπαραγωγικών κυττάρων, αλλά διατηρούν δυνατότητες κρατικής εποπτείας για έρευνες σε έμβρυα, κάτι που ο Χε ερμηνεύει ως ένδειξη ότι το πεδίο παραμένει ανοιχτό.
Έτσι, ο Χε Τζιανκούι κινείται πλέον σε ένα ασαφές καθεστώς ανάμεσα στην τιμωρία και την αποκατάσταση. Και σε μια Κίνα που επιδιώκει να καθορίσει το μέλλον της γονιδιακής τεχνολογίας, η παρουσία του επανέρχεται ως μέρος μιας συζήτησης που δεν έχει κλείσει.
πηγή: nytimes.com