Από σήμερα, 1η Ιανουαρίου 2026, τίθεται σε ισχύ το νέο πειθαρχικό δίκαιο για τους δημόσιους υπαλλήλους, φέρνοντας σημαντικές αλλαγές στο πλαίσιο ευθυνών και κυρώσεων. Ο νόμος 5225/25 επαναχαράσσει τα όρια της υπηρεσιακής ευθύνης και εισάγει αυστηρότερες ποινές, διευρύνοντας παράλληλα τη λίστα των πειθαρχικών παραπτωμάτων και των περιπτώσεων που μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε οριστική απόλυση υπαλλήλου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιολόγηση των υπαλλήλων. Η άρνηση συμμετοχής στη διαδικασία αξιολόγησης, είτε ως αξιολογητής είτε ως αξιολογούμενος, τιμωρείται με πρόστιμο ίσο με τις αποδοχές δύο μηνών. Σε περίπτωση επαναλαμβανόμενης άρνησης για δύο συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους, η ποινή φτάνει μέχρι την οριστική παύση από τα καθήκοντα του υπαλλήλου.
Οι διατάξεις αφορούν όλους τους υπαλλήλους του Δημοσίου, των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού, καθώς και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ). Ειδικά για τους δημοτικούς υπαλλήλους, πειθαρχικό παράπτωμα συνιστά η άρνηση χρήσης των μέσων ατομικής προστασίας που χορηγεί η υπηρεσία ή η μη προσέλευση στον προληπτικό ιατρικό έλεγχο. Το ένστολο προσωπικό της δημοτικής αστυνομίας υποχρεούται να φέρει τη στολή και τα διακριτικά σήματα που τους παρέχονται.
Στο νέο πλαίσιο, προστίθενται τρεις νέες πειθαρχικές ποινές: η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου για 1 έως 5 έτη, η αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων και η απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου για διάστημα 1 έως 5 ετών. Συνολικά, οι ποινές, κατά σειρά αυξανόμενης βαρύτητας, περιλαμβάνουν: έγγραφη επίπληξη, πρόστιμο έως τις αποδοχές 12 μηνών, στέρηση μισθολογικών κλιμακίων, υποβιβασμό, προσωρινή ή οριστική παύση, καθώς και περιορισμό δικαιώματος προαγωγής ή ανάληψης θέσεων προϊσταμένου.
Με τον ίδιο νόμο, αυξάνεται σε ορισμένες περιπτώσεις το ανώτατο όριο ποινής που μπορούν να επιβάλουν τα πειθαρχικά όργανα. Για παράδειγμα, το πρόστιμο αποδοχών που μπορεί να επιβάλει ο υπουργός αυξάνεται από τρεις σε πέντε μήνες.
Μια σημαντική καινοτομία του νέου πειθαρχικού είναι η «πειθαρχική συνδιαλλαγή». Αυτή δίνει τη δυνατότητα στον ελεγχόμενο υπάλληλο να ζητήσει, υπό προϋποθέσεις, ευνοϊκότερη ποινή. Η διαδικασία εφαρμόζεται σε παραπτώματα που δεν επισύρουν την οριστική παύση και όπου η τυχόν οικονομική ζημία έχει αποκατασταθεί πλήρως.
Το νέο σύστημα πειθαρχικής δικαιοσύνης αναλαμβάνει το Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα, αποτελούμενο από 60 δικαστές του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Θα λειτουργεί σε τριμελή και πενταμελή κλιμάκια, ανάλογα με τη σοβαρότητα της υπόθεσης, ενώ ένα ειδικό πενταμελές κλιμάκιο θα εξετάζει τις πιο σοβαρές υποθέσεις που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα.
Στόχος της μεταρρύθμισης είναι η τυποποίηση της διαδικασίας, η διαφάνεια, η αντικειμενικότητα και η επιτάχυνση των πειθαρχικών αποφάσεων. Με τις προηγούμενες διαδικασίες, η έκδοση αποφάσεων μπορούσε να καθυστερήσει έως και πέντε έτη. Στατιστικά στοιχεία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας δείχνουν ότι έως τα τέλη του 2025 εκκρεμούσαν 3.360 ένορκες διοικητικές εξετάσεις και πάνω από 5.900 υπάλληλοι με εκκρεμείς πειθαρχικές υποθέσεις.
Τα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια πειθαρχικά συμβούλια καταργούνται από τις αρχές του 2027, με υποχρέωση να ολοκληρώσουν έως το τέλος του 2026 όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις. Η εφαρμογή του νέου πλαισίου σηματοδοτεί μια σημαντική αναβάθμιση της πειθαρχικής διαδικασίας στο Δημόσιο, προσαρμοσμένη στις σύγχρονες απαιτήσεις για διαφάνεια, υπευθυνότητα και ταχεία απονομή δικαιοσύνης.
1. Ιστορικό πλαίσιο
-
Το προηγούμενο πειθαρχικό δίκαιο του Δημοσίου είχε να αναθεωρηθεί πάνω από 15 χρόνια, με αποτέλεσμα πολλές διαδικασίες να είναι αργές και γραφειοκρατικές.
-
Η νέα νομοθεσία εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης για αποτελεσματικό δημόσιο τομέα και διαφάνεια.
2. Πρακτική εφαρμογή
-
Τα νέα πειθαρχικά παραπτώματα είναι σαφώς καταγεγραμμένα, ώστε να μην υπάρχουν κενά ερμηνείας.
-
Για πρώτη φορά, εισάγεται αυστηρός έλεγχος στην αξιολόγηση, με στόχο να μην παραμένουν υπάλληλοι που αρνούνται τη διαδικασία.
-
Τα μέσα ατομικής προστασίας και η στολή για ένστολους υπαλλήλους είναι πλέον υποχρεωτικά, με ποινές αν δεν τηρούνται.
3. Οφέλη για τη δημόσια διοίκηση
-
Ταχύτερη απονομή πειθαρχικής δικαιοσύνης: Οι αποφάσεις θα εκδίδονται σε μήνες αντί για χρόνια.
-
Διαφάνεια και αντικειμενικότητα: Τα νέα κλιμάκια με δικαστές εξασφαλίζουν αμεροληψία.
-
Προστασία δημοσίου συμφέροντος: Η παρενόχληση, η βία και η οικονομική ζημία τιμωρούνται αυστηρά.
4. Προβλέψεις για εκκρεμείς υποθέσεις
-
Οι υποθέσεις που εκκρεμούν μέχρι το 2025 μεταφέρονται στο νέο Πειθαρχικό Συμβούλιο.
-
Τα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια πειθαρχικά συμβούλια καταργούνται το 2027, ενώ πρέπει να ολοκληρώσουν όλες τις εκκρεμότητες έως το τέλος του 2026.
5. Αντιδράσεις
-
Εκπρόσωποι συνδικαλιστικών φορέων έχουν εκφράσει ανησυχίες για υπερβολική αυστηρότητα σε κάποιες ποινές, ειδικά για υπαλλήλους που αρνούνται αξιολόγηση χωρίς σοβαρό λόγο.
-
Ορισμένοι παράγοντες του Δημοσίου τονίζουν ότι η «πειθαρχική συνδιαλλαγή» μπορεί να λειτουργήσει θετικά, δίνοντας ευκαιρία για διαχείριση μικρότερων παραπτωμάτων χωρίς να φτάνουν σε οριστική παύση.
6. Συμπεράσματα
-
Το νέο πλαίσιο συνιστά σημαντική μεταρρύθμιση στη λειτουργία του δημόσιου τομέα.
-
Εστιάζει στην υπευθυνότητα, την ταχύτητα και την προστασία των πολιτών από κακοδιοίκηση ή παραλείψεις.
-
Η πλήρης εφαρμογή του αναμένεται να φανεί μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, με παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και της συμμόρφωσης των υπαλλήλων.