Ένα εξαιρετικό άρθρο του Χρήστου Κάτσικα
Τι ενώνει αυτές τις ιστορίες
Δεν είναι ίδιες οι υποθέσεις. Ίδιος είναι ο μηχανισμός:
Συμβάν σχολικής ζωής (καβγάς, εκδρομή, βία, ένταση με γονέα)
Μηνυτήρια κίνηση/κλήση στην αστυνομία
Αυτόφωρο ή προσαγωγή
Δημόσια απονομιμοποίηση του ρόλου (μπροστά σε μαθητές/κοινότητα)
Μετατόπιση ευθύνης: από τις ελλείψεις, τη θεσμική ανεπάρκεια, την πρόληψη → στον εκπαιδευτικό/διευθυντή
Κάπως έτσι η παιδαγωγική πράξη παύει να είναι πράξη εμπιστοσύνης και γίνεται πράξη “ρίσκου”.
Αυτόφωρο στο σχολείο: Πού τελειώνει η προστασία και πού αρχίζει η διαπόμπευση
Η αυτόφωρη διαδικασία είναι ένα αυστηρό εργαλείο της ποινικής νομοθεσίας, σχεδιασμένο για περιπτώσεις όπου το αδίκημα τελείται ή μόλις τελέστηκε.
Στην πράξη, όμως, όταν μεταφέρεται μέσα στον σχολικό χώρο:
προκαλεί δημόσια διαπόμπευση εκπαιδευτικών μπροστά σε μαθητές,
παράγει κλίμα φόβου στην κοινότητα,
λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης (και όχι μόνο ως απονομή δικαιοσύνης),
δημιουργεί παιδαγωγική ζημιά που δεν “αναιρείται” ούτε με αθώωση.
Κρίσιμο ερώτημα:
Μπορεί ένα σχολείο να λειτουργεί παιδαγωγικά, όταν η διαχείριση κρίσεων αντιμετωπίζεται ως ποινικό αδίκημα;
Το κοινό νήμα: “μεταφορά ευθύνης”
Σε όλες τις υποθέσεις υπάρχει ένας πυρήνας: το κράτος μεταφέρει ευθύνες και αδυναμίες του συστήματος στο πρόσωπο του εκπαιδευτικού.
Όταν υπάρχουν ελλείψεις, μεγάλα τμήματα, απουσία σχολικών φυλάκων, ανεπαρκείς ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, το σχολείο λειτουργεί στο όριο. Και όταν το όριο σπάσει, δεν αναζητείται η ευθύνη της πολιτείας, αλλά ο πιο εύκολος ένοχος.
Οι συνέπειες: η παιδαγωγική “παγώνει”
Η συχνή απειλή καταγγελίας και αυτόφωρου οδηγεί:
σε εκπαιδευτικούς που διστάζουν να παρέμβουν σε περιστατικά,
σε αποφυγή εκδρομών και δράσεων (για να μη “φορτωθούν” ευθύνη),
σε σχολεία που λειτουργούν με άμυνα και φόβο, όχι με εμπιστοσύνη.
Κι αυτό είναι το πιο οδυνηρό: η παιδαγωγική σχέση —το θεμέλιο του σχολείου— αρχίζει να ραγίζει.