Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για το πολιτικό σύστημα και με φόντο τις εξελίξεις γύρω από την υπόθεση των αγροτικών επιδοτήσεων, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προχώρησε σε δημόσιο διάγγελμα, επιχειρώντας να δώσει σαφείς απαντήσεις αλλά και να χαράξει μια νέα θεσμική κατεύθυνση για το μέλλον της χώρας.
Η παρέμβασή του δεν περιορίστηκε μόνο στη διαχείριση της επικαιρότητας, αλλά επεκτάθηκε σε μια συνολική αποτίμηση του πολιτικού συστήματος, των παθογενειών του και των αλλαγών που –όπως υποστήριξε- είναι αναγκαίες ώστε να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Η πρόταση για ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή
Κεντρικό σημείο της τοποθέτησης του πρωθυπουργού αποτέλεσε η πρότασή του για καθιέρωση ασυμβίβαστου μεταξύ της ιδιότητας του υπουργού και του βουλευτή. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η πρόταση αυτή προορίζεται να τεθεί σε εφαρμογή μετά τις εθνικές εκλογές του 2027 και συνδέεται με μια ευρύτερη προσπάθεια θεσμικού εκσυγχρονισμού.
Η βασική ιδέα προβλέπει ότι ένας εκλεγμένος βουλευτής, εφόσον αναλαμβάνει υπουργικά καθήκοντα, θα παραιτείται προσωρινά από τη βουλευτική του έδρα. Τη θέση του στη Βουλή θα καταλαμβάνει ο πρώτος επιλαχών του ίδιου ψηφοδελτίου, για όσο διάστημα ο ίδιος συμμετέχει στο υπουργικό συμβούλιο. Σε περίπτωση αποχώρησης από την κυβέρνηση, ο αρχικός βουλευτής θα επιστρέφει στη θέση του.
Η πρόταση αυτή, όπως διευκρίνισε, στοχεύει στην ενίσχυση της διάκρισης των εξουσιών και στην αναβάθμιση του ρόλου των βουλευτών, οι οποίοι θα μπορούν να ασκούν πιο ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έργο χωρίς την ταυτόχρονη εκτελεστική ευθύνη.
Η ανάγκη συνταγματικής αναθεώρησης
Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι η υλοποίηση μιας τέτοιας αλλαγής δεν μπορεί να γίνει άμεσα, καθώς απαιτείται τροποποίηση του Συντάγματος. Για τον λόγο αυτό, παρέπεμψε τη σχετική συζήτηση στην επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο, ώστε να ενταχθεί στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης.
Η διαδικασία αυτή, όπως είναι γνωστό, απαιτεί ευρύτερες πολιτικές συναινέσεις, γεγονός που καθιστά την πρόταση αντικείμενο διαλόγου και διαβούλευσης τόσο εντός της Βουλής όσο και στην κοινωνία.
Μήνυμα προς την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης και στις εξελίξεις που αφορούν τη διερεύνηση της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ. Αναφερόμενος στις δικογραφίες που έχουν διαβιβαστεί στη Βουλή και στα αιτήματα για άρση ασυλίας βουλευτών, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να κινηθεί με ταχύτητα και σαφήνεια.
Όπως χαρακτηριστικά τόνισε, μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας άρσης ασυλίας, θα πρέπει να αποφανθεί άμεσα για το αν, σε ποιους και σε πόσους θα ασκηθούν ποινικές διώξεις. Στόχος, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να διασφαλιστεί τόσο η απονομή δικαιοσύνης όσο και το δικαίωμα των εμπλεκομένων να υπερασπιστούν τον εαυτό τους χωρίς καθυστερήσεις.
Παράλληλα, επεσήμανε ότι δεν έχουν όλες οι υποθέσεις την ίδια βαρύτητα και ότι –σύμφωνα με τα έως τώρα στοιχεία– δεν προκύπτει οικονομικό όφελος για τους βουλευτές που εμπλέκονται.
Το τεκμήριο αθωότητας και η πολιτική ευθύνη
Στην ομιλία του, ο πρωθυπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στο τεκμήριο της αθωότητας, τονίζοντας ότι αποτελεί θεμελιώδη αρχή του δυτικού νομικού πολιτισμού. Υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση θα το υπερασπιστεί στην πράξη, αποφεύγοντας βιαστικά συμπεράσματα και πολιτικές εκμεταλλεύσεις.
Ταυτόχρονα, αναφέρθηκε στις παραιτήσεις μελών της κυβέρνησης που φέρονται να εμπλέκονται στην υπόθεση, παρουσιάζοντάς τες ως ένδειξη πολιτικής ευθύνης και σεβασμού προς τους θεσμούς.
Το ζήτημα των πελατειακών σχέσεων
Ένα μεγάλο μέρος της τοποθέτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη αφιερώθηκε στην κριτική των πελατειακών σχέσεων που, όπως ανέφερε, αποτελούν διαχρονικό πρόβλημα του ελληνικού κράτους.
Ο πρωθυπουργός παραδέχθηκε ότι το φαινόμενο αυτό δεν είναι νέο, ούτε περιορίζεται σε μία μόνο κυβέρνηση ή περίοδο. Αντίθετα, όπως είπε, αποτελεί μια «παλαιοκομματική σκυτάλη» που μεταφερόταν από τη μία πολιτική δύναμη στην άλλη.
Μάλιστα, υιοθέτησε έναν πιο προσωπικό τόνο, αναγνωρίζοντας ότι το πολιτικό σύστημα στο σύνολό του έχει ευθύνη για τη διατήρηση αυτών των πρακτικών.
Ο ρόλος του ψηφιακού εκσυγχρονισμού
Στο πλαίσιο αυτό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ψηφιακό εκσυγχρονισμό του κράτους, τον οποίο χαρακτήρισε βασικό εργαλείο για την καταπολέμηση της διαφθοράς.
Όπως εξήγησε, η αυτοματοποίηση διαδικασιών και η μείωση της ανθρώπινης παρέμβασης περιορίζουν τις ευκαιρίες για πελατειακές παρεμβάσεις. Έφερε ως παραδείγματα:
- Την επιτάχυνση στην απονομή συντάξεων
- Την ψηφιοποίηση των υπηρεσιών του Δημοσίου
- Την αυτοματοποιημένη επιβολή προστίμων
- Τη βελτίωση των συνθηκών στο σύστημα υγείας
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις αλλαγές που προωθούνται στον αγροτικό τομέα, με τη χρήση τεχνολογίας για την καταγραφή καλλιεργειών και ζωικού κεφαλαίου, ώστε να εξαλειφθούν φαινόμενα όπως τα «εικονικά βοσκοτόπια».
Μεταρρυθμίσεις στον αγροτικό τομέα
Σημαντικό στοιχείο της παρέμβασης ήταν και η αναφορά στη μεταρρύθμιση που αφορά τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Όπως σημείωσε, η διαχείριση των αγροτικών επιδοτήσεων έχει ήδη μεταφερθεί στην ΑΑΔΕ, με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και την εξάλειψη φαινομένων αδιαφάνειας.
Η αλλαγή αυτή παρουσιάστηκε ως τομή που θα ωφελήσει τους έντιμους παραγωγούς και θα περιορίσει τις καταχρήσεις του παρελθόντος.
Κρίση εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα
Ο πρωθυπουργός δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στην ευρύτερη κρίση εμπιστοσύνης που αντιμετωπίζει το πολιτικό σύστημα, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
Τόνισε ότι οι πολίτες εμφανίζονται όλο και πιο δύσπιστοι απέναντι στους θεσμούς και το πολιτικό προσωπικό, γεγονός που καθιστά αναγκαίες ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αντιμετώπιση αυτής της κρίσης δεν μπορεί να γίνει με επικοινωνιακές κινήσεις, αλλά απαιτεί βαθιές τομές και ειλικρινή αυτοκριτική.
Νέα αφετηρία και πολιτικό μήνυμα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την τρέχουσα συγκυρία ως «σημείο καμπής» για τη χώρα, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί ευκαιρία για μια νέα αρχή στη λειτουργία του κράτους.
Εμφανίστηκε αποφασισμένος να συγκρουστεί με το λεγόμενο «βαθύ κράτος» και να προωθήσει αλλαγές που θα ενισχύσουν τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι προτάσεις που παρουσίασε θα τεθούν σε δημόσια διαβούλευση και θα αποτελέσουν μέρος του πολιτικού προγράμματος της κυβέρνησης ενόψει των επόμενων εκλογών.
Το βλέμμα στο 2030 και τις εκλογές του 2027
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο πρωθυπουργός έθεσε ως ορόσημο το 2030, συνδέοντάς το με τη συμπλήρωση 200 ετών από την ίδρυση του ελληνικού κράτους.
Όπως είπε, η χώρα καλείται μέχρι τότε να ξεπεράσει χρόνιες παθογένειες και να εδραιώσει ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκό μοντέλο διακυβέρνησης.
Οι εκλογές του 2027 παρουσιάστηκαν ως καθοριστικός σταθμός σε αυτή τη διαδρομή, καθώς –σύμφωνα με τον ίδιο– θα κρίνουν αν οι μεταρρυθμίσεις αυτές θα προχωρήσουν.
Το διάγγελμα του Κυριάκου Μητσοτάκη συνιστά μια συνολική πολιτική παρέμβαση που συνδυάζει την αντιμετώπιση μιας συγκεκριμένης κρίσης με την παρουσίαση ενός ευρύτερου οράματος για το μέλλον της χώρας.
Η πρόταση για ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή, η έμφαση στη διαφάνεια και τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό, καθώς και η αναγνώριση των διαχρονικών προβλημάτων του πολιτικού συστήματος, συγκροτούν ένα πλαίσιο που αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο έντονου πολιτικού διαλόγου το επόμενο διάστημα.
Το αν αυτές οι πρωτοβουλίες θα μεταφραστούν σε ουσιαστικές αλλαγές θα εξαρτηθεί τόσο από τις πολιτικές ισορροπίες όσο και από την ανταπόκριση της κοινωνίας.
Όλη η δήλωση του πρωθυπουργού
Με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, σας απευθύνομαι σήμερα χωρίς περιστροφές και υπεκφυγές. Αυτή είναι η ευθύνη μου, ως Πρωθυπουργός αλλά και ως Πρόεδρος μιας μεγάλης παράταξης της οποίας η ιστορία ταυτίζεται με τη διαδρομή της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, με τις καλές και λιγότερο καλές στιγμές της.
Θέλω να κάνω τρεις επισημάνσεις.
Πρώτον, η αποστολή δικογραφίας στη Βουλή με αίτημα την άρση της ασυλίας 11 Βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας συνιστά σοβαρή εξέλιξη, για την οποία οφείλω να τοποθετηθώ αναλυτικά.
Θυμίζω ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θεσμοθετήθηκε το 2020 και στηρίχθηκε πλήρως από την κυβέρνησή μας. Το δε υλικό πάνω στο οποίο εδράζει τα αιτήματά της είναι προϊόν νόμιμων επισυνδέσεων που έγιναν από τις διωκτικές αρχές και πάλι αυτής της κυβέρνησης. Χωρίς να υπάρξει, προφανώς, καμία παρέμβαση στο έργο τους. Αφορώντας, βέβαια, συμβάντα όχι σημερινά, αλλά του 2021.
Τα μέλη της κυβέρνησης που αναφέρονται στην υπόθεση υπέβαλαν αμέσως την παραίτηση τους. Τα δε αιτήματα ασυλίας θα συζητηθούν αύριο στην Επιτροπή Δεοντολογίας της Βουλής. Ήταν, άλλωστε, η Νέα Δημοκρατία που τροποποίησε το Σύνταγμα ώστε η άρση της ασυλίας των Βουλευτών να γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Τιμά τους Βουλευτές μας η απόφαση τους να ζητήσουν την άρση της κοινοβουλευτικής τους προστασίας.
Όμως, από την πρώτη επεξεργασία των στοιχείων είναι σαφές πως δεν έχουν όλες οι υποθέσεις την ίδια βαρύτητα. Ένα, όμως, είναι βέβαιο: κανείς από τους Βουλευτές μας δεν κατηγορείται ότι αποκόμισε οικονομικό όφελος.
Με δεδομένο ότι ο δυτικός νομικός πολιτισμός έχει δώσει αγώνες για να κατακτηθεί το τεκμήριο της αθωότητας, τονίζω ότι θα κάνω ό,τι περνά από το χέρι μου για να το υπερασπιστώ. Γι’ αυτό και ζητώ από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, μετά την άρση της ασυλίας των Βουλευτών μας, να προχωρήσει ταχύτατα σε όλες τις ανακριτικές ενέργειες και να αποφανθεί αν, σε πόσους και σε ποιους προτίθεται να ασκήσει διώξεις.
Και όταν λέω ταχύτατα, το εννοώ. Γιατί μιλάμε για Βουλευτές μας οι οποίοι έχουν ήδη υποστεί προσωπικό αλλά και πολιτικό πλήγμα. Έχουν, συνεπώς, το ελάχιστο δικαίωμα να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους.
Η δεύτερη επισήμανσή μου για τον ΟΠΕΚΕΠΕ αφορά τη μάστιγα των πελατειακών σχέσεων, που επί δεκαετίες περνούσαν, σαν παλαιοκομματική «σκυτάλη», από τα χέρια της μιας κυβέρνησης προς την επόμενη. Απέναντί της έχω σταθεί αυτοκριτικά πολλές φορές, όπως και για το γεγονός ότι δεν έκανα νωρίτερα δραστικές παρεμβάσεις για να σπάσει το «απόστημα».
Όμως, η μεγάλη μεταρρύθμιση τώρα υλοποιείται: ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως τον ξέραμε, δεν υπάρχει πια. Η ευθύνη του προσδιορισμού και αποπληρωμής των αγροτικών ενισχύσεων μεταβιβάστηκε στην ΑΑΔΕ. Και όπως σήμερα δεν ζητάμε διευκολύνσεις από την ΑΑΔΕ για φορολογικά θέματα, το ίδιο θα ισχύει στο εξής και για τις επιδοτήσεις. Είναι μία μεγάλη αλλαγή, που θα ωφελήσει πολύ κάθε έντιμο αγρότη και κτηνοτρόφο.
Εδώ επιτρέψτε μου έναν πιο προσωπικό τόνο. Φτάνει πια με τους υποκριτές που «ανακάλυψαν» ξαφνικά ότι τα ρουσφέτια στον τόπο ξεκίνησαν το 2019. Τέτοιες πελατειακές σχέσεις συνοδεύουν το ελληνικό κράτος από τη σύσταση του. Είναι από τους βασικούς λόγους της εθνικής μας υστέρησης σε σχέση με την Ευρώπη.
Σας μιλώ από καρδιάς. Προφανώς, δεν προέκυψα από πολιτική «παρθενογένεση». Όποιος Βουλευτής εκλέγεται με σταυρό, διατηρεί πολιτικό γραφείο και ισχυρίζεται πως δεν έχει κάνει ποτέ κάποια εξυπηρέτηση, είναι απλώς ψεύτης.
Όμως, από το 2019 αγωνίζομαι να μετατρέψω την Ελλάδα σε σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, στο οποίο δεν θα χρειάζεται να γνωρίζεις προσωπικά τον Βουλευτή προκειμένου να αντιμετωπιστείς με αξιοπρέπεια από το Δημόσιο.
Το μεγάλο στοίχημα του ψηφιακού εκσυγχρονισμού που κερδίζουμε ημέρα με την ημέρα δεν στοχεύει μόνο σε μία καλύτερη καθημερινότητα για όλους, αλλά στην αντιμετώπιση της μικρής ή μεγαλύτερης διαφθοράς που μπορεί να κρύβεται σε κάθε διαδικασία στην οποία υπεισέρχεται ανθρώπινος παράγοντας. Οι νοοτροπίες αιώνων, βλέπετε, δεν αλλάζουν, δυστυχώς, απ’ τη μία στιγμή στην άλλη. Γι’ αυτό και πρέπει να στερήσουμε από το ρουσφέτι το πολιτικό του «οξυγόνο».
Πώς;
Σήμερα οι συντάξεις βγαίνουν σε σύντομο διάστημα και όχι σε τρία χρόνια. Άρα, γιατί να πάρεις τον Βουλευτή για να ζητήσεις να βγει πιο γρήγορα η δική σου; Στη χώρα, όταν υπάρχουν αρκετά κρεβάτια Εντατικής, ποιος ο λόγος να απαιτεί κάποιος προνομιακή μεταχείριση; Από τη στιγμή που οι κλήσεις της Τροχαίας επιδίδονται αυτόματα και ψηφιακά, ποιος θα μπορεί μετά να θέλει να σβηστεί η δική του;
Τώρα που η θητεία εκσυγχρονίζεται και όλοι υπηρετούν στον Στρατό Ξηράς με τους ίδιους όρους, χάνει πλέον το νόημά του το στρατολογικό ρουσφέτι.
Κι όταν, όπως δρομολογούμε, δορυφόροι καταγράφουν τις καλλιέργειες και όλα τα ζώα έχουν ηλεκτρονική σήμανση, τελειώνουμε οριστικά με τα ανύπαρκτα κοπάδια και τα εικονικά βοσκοτόπια.
Όλες αυτές είναι πολιτικές που υλοποιούνται ήδη και αλλάζουν το «βαθύ κράτος». Για να το πω διαφορετικά: μόνο ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός και η διαφάνεια μπορούν να μας απαλλάξουν από ξεπερασμένες πρακτικές που δεν χωρούν στον 21ο αιώνα.
Τέλος, το τρίτο μου σχόλιο αφορά το πολιτικό σύστημα συνολικά. Κανείς -και πρώτος εγώ- δεν μπορεί να κλείσει τα μάτια του στην κρίση εμπιστοσύνης, η οποία απευθύνεται όχι μόνο στους θεσμούς αλλά και στο πολιτικό προσωπικό της χώρας συνολικά. Μία πρόκληση, βέβαια, που απασχολεί όλες τις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Εμείς, ωστόσο, έχουμε χρέος να ασχοληθούμε με τα «του οίκου μας».
Έχουμε φτάσει, νομίζω, σε ένα σημείο καμπής. Ως Πρωθυπουργός, λοιπόν, αλλά και ως Πρόεδρος ενός κόμματος που εγγυάται τη σταθερότητα και την ασφάλεια, οφείλω να αξιολογήσω τη συγκυρία, όχι μόνο ως δίδαγμα μιας αρνητικής εμπειρίας αλλά και ως μία νέα αφετηρία μάχης με το «βαθύ κράτος». Με πρώτη τη δική μου παράταξη να γίνεται δύναμη ρήξης με τα κακώς κείμενα και να αναμετριέται, με ειλικρίνεια και γενναιότητα, με τις δικές της αδυναμίες.
Έτσι, θα εισηγηθώ προς συζήτηση στον δημόσιο διάλογο μια νέα δέσμη θεσμικών τομών, πέραν των προτάσεών μας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση. Ανάμεσά τους, το ασυμβίβαστο Υπουργού και Βουλευτή, με αντικατάσταση του Υπουργού στη Βουλή από τον πρώτο επιλαχόντα για όσο συμμετέχει στο Υπουργικό Συμβούλιο, και με ταυτόχρονη αναβάθμιση του ρόλου του Βουλευτή.
Προφανώς, οι παραπάνω προτάσεις θα τεθούν σε διαβούλευση με την κοινωνία, ώστε να υλοποιηθούν μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές. Θα αποτελέσουν, επίσης, μέρος των δεσμεύσεων τις οποίες θα αναλάβουμε, εφόσον ο λαός μας εμπιστευθεί ξανά. Και πάντως, σίγουρα σηματοδοτούν την προσωπική μου απόφαση η πατρίδα να κερδίσει οριστικά τον πόλεμο με τα δεσμά του παρελθόντος της.
Με άλλα λόγια, βαδίζοντας προς το ορόσημο του 2030 και τους δύο αιώνες από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους, καλούμαστε να αναμετρηθούμε με όλες εκείνες τις διαχρονικές παθογένειες που δεν ξεριζώσαμε ακόμα. Και παρά τις δυσκολίες, παρά τις αντιδράσεις, είμαι σίγουρος ότι Ελληνίδες και οι Έλληνες θα στηρίξουν αυτή την προσπάθεια. Προσπάθεια εκσυγχρονισμού και αναβάθμισης της δημόσιας ζωής.
Η χώρα θα νικήσει ό,τι έρχεται από το χθες και την κρατά πίσω. Και η πορεία της στο εξής θα είναι μόνο μπροστά, με πρώτο και καθοριστικό σταθμό τις εκλογές του 2027.