Η εικόνα είναι γνώριμη: ανεβαίνεις μια σκάλα, διασχίζεις μια ανηφόρα ή προσπαθείς να περπατήσεις πιο γρήγορα και ξαφνικά η αναπνοή βαραίνει. Για πολλούς ανθρώπους άνω των 50 ετών, αυτό θεωρείται σχεδόν… αναμενόμενο. Όμως οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου: η δύσπνοια στην κόπωση δεν είναι πάντα «φυσιολογικό σημάδι γήρανσης».
Σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο Fm (ΑΠΕ-ΜΠΕ), η καθηγήτρια Πνευμονολογίας του ΕΚΠΑ και μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Παρασκευή Κατσαούνου, εξηγεί ότι πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα ενόχληση μπορεί να κρύβεται δυσλειτουργία ζωτικών συστημάτων του οργανισμού.
Τα ποσοστά που προβληματίζουν
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η ειδικός, περίπου το 20% των ανθρώπων μετά τα 50 εμφανίζει δύσπνοια κατά την άσκηση. Μέχρι τα 65, το ποσοστό αυτό φτάνει το 33%. Δηλαδή, ένας στους τρεις δυσκολεύεται αισθητά σε δραστηριότητες που παλαιότερα θεωρούνταν απλές.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής: πρόκειται απλώς για φυσιολογική φθορά του χρόνου ή για ένδειξη ότι κάτι δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε;
Τρία συστήματα σε «δοκιμασία»
Η άσκηση δεν αφορά μόνο τους μύες. Αποτελεί μια σύνθετη διαδικασία που ενεργοποιεί και συγχρονίζει:
-
το αναπνευστικό σύστημα
-
το καρδιαγγειακό σύστημα
-
το νευρομυϊκό σύστημα
Αν κάποιο από αυτά παρουσιάζει πρώιμη δυσλειτουργία, το πρώτο σύμπτωμα συχνά είναι η μειωμένη αντοχή και η δύσπνοια.
Η αιτία μπορεί να εντοπίζεται:
-
στην καρδιά (π.χ. μειωμένη ικανότητα άντλησης αίματος),
-
στους πνεύμονες (π.χ. διαταραχές αερισμού),
-
στο νευρομυϊκό σύστημα,
-
ή ακόμα και στη χαμηλή φυσική κατάσταση και το αυξημένο σωματικό βάρος.
Η διαφορά μεταξύ «απλής αγυμνασιάς» και υποκείμενης παθολογίας δεν είναι πάντα εμφανής χωρίς εξειδικευμένο έλεγχο.
Η εξέταση που αποκαλύπτει όσα δεν φαίνονται
Η εργοσπιρομετρία — ή δοκιμασία καρδιοαναπνευστικής άσκησης — αποτελεί ένα διαγνωστικό εργαλείο που αξιολογεί ταυτόχρονα και με ακρίβεια τη λειτουργική επάρκεια των τριών αυτών συστημάτων.
Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, ο εξεταζόμενος ασκείται σε διάδρομο ή εργομετρικό ποδήλατο υπό ιατρική επίβλεψη. Παράλληλα, ειδικά μηχανήματα καταγράφουν:
-
την κατανάλωση οξυγόνου
-
την παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα
-
τη λειτουργία της καρδιάς
-
την ανταπόκριση της αναπνοής στην αυξανόμενη επιβάρυνση
Σε αντίθεση με τις «στατικές» εξετάσεις (όπως μια απλή ακτινογραφία ή ένα υπερηχογράφημα), η εργοσπιρομετρία αναδεικνύει προβλήματα που εμφανίζονται μόνο υπό συνθήκες φόρτισης. Δηλαδή, όταν το σώμα καλείται να αποδώσει.
Αρχικά, η εξέταση χρησιμοποιήθηκε κυρίως στον αθλητισμό, για τη βελτιστοποίηση της απόδοσης. Σήμερα, όμως, έχει σαφή ρόλο και στην πρόληψη και πρώιμη διάγνωση παθήσεων στον γενικό πληθυσμό.
Πού γίνεται στα δημόσια νοσοκομεία
Παρότι η εργοσπιρομετρία συνταγογραφείται, τα δημόσια νοσοκομεία που τη διενεργούν είναι περιορισμένα.
Στην Αθήνα πραγματοποιείται σε:
-
Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Ευαγγελισμός
-
Γενικό Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Σωτηρία
-
Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αττικόν
Στη Θεσσαλονίκη:
Στην περιφέρεια:
-
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας
-
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου
-
Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών
Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι, σε μια περίοδο όπου η πρόληψη αποτελεί κεντρική στρατηγική υγείας, η ευρύτερη ένταξη της εργοσπιρομετρίας στα προληπτικά προγράμματα θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την έγκαιρη διάγνωση.
Πότε δεν πρέπει να γίνεται
Η εργοσπιρομετρία είναι ασφαλής όταν διενεργείται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση. Ωστόσο, υπάρχουν σαφείς αντενδείξεις.
Δεν συνιστάται σε περιπτώσεις όπως:
-
πρόσφατο έμφραγμα ή άλλο οξύ καρδιολογικό επεισόδιο
-
μη ρυθμισμένες αρρυθμίες
-
σοβαρή καρδιακή ανεπάρκεια
-
πνευμονικό οίδημα
-
ενεργή λοίμωξη
Η επιλογή του κατάλληλου χρόνου και η αξιολόγηση του ιστορικού είναι απαραίτητες προϋποθέσεις πριν την εξέταση.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο
Η εύκολη κόπωση μετά τα 50 δεν πρέπει να αγνοείται ούτε να αποδίδεται αυτόματα στην ηλικία. Μπορεί πράγματι να σχετίζεται με μειωμένη φυσική κατάσταση — αλλά μπορεί και να αποτελεί το πρώτο «καμπανάκι» για κάτι βαθύτερο.
Η σύγχρονη ιατρική διαθέτει εργαλεία που μπορούν να αποσαφηνίσουν την αιτία με ακρίβεια και αντικειμενικά δεδομένα. Η εργοσπιρομετρία είναι ένα από αυτά.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα; Αν οι σκάλες έγιναν ξαφνικά πιο δύσκολες, ίσως δεν φταίει μόνο ο χρόνος. Και η έγκαιρη διερεύνηση μπορεί να κάνει τη διαφορά.