Σε μία κρίσιμη καμπή για το υδατικό μέλλον της Κρήτης, όπου η λειψυδρία απειλεί τόσο την ύδρευση όσο και τον πρωτογενή τομέα, μια νέα μελέτη έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά της διαχείρισης των πόρων του νησιού. Η ολλανδική εταιρεία HVA, γνωστή από το master plan για την ανασυγκρότηση της Θεσσαλίας, παρέδωσε στα τέλη του 2025 στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το στρατηγικό της σχέδιο για την Κρήτη.
Το πόρισμα όμως άφησαν να διαρρεύσει, «είναι σαφές και “βορειοευρωπαϊκής” λογικής: Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη νερού, αλλά η απουσία ενός κεντρικού «μαέστρου» που θα συντονίζει το έργο». Βέβαια αυτό το ξέραμε και το λέγαμε στην Κρήτη, αλλά ήρθαν να το επιβεβαιώσουν και με μελέτη ολλανδικής…υπογραφής.
Η μελέτη, η οποία χρηματοδοτήθηκε ως δωρεά από την ΤΕΡΝΑ, απορρίπτει τη λογική των αποσπασματικών έργων και των επικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων που οδηγούν σε σπατάλη πόρων. Η κεντρική πρόταση των Ολλανδών είναι η θεσμική αναβάθμιση και επέκταση του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ). Οι μελετητές προκρίνουν τον ΟΑΚ ως την ενιαία αρχή διαχείρισης υδάτων για όλο το νησί, καθώς διαθέτει ήδη την τεχνογνωσία και την αποδοχή, αποφεύγοντας έτσι το ρίσκο και την καθυστέρηση ίδρυσης ενός νέου φορέα. Ωστόσο, τονίζεται ότι για να πετύχει το εγχείρημα, απαιτείται η σύμπραξη Περιφέρειας, Δήμων και ΤΟΕΒ. Ουσιαστικά η περιβόητη μελέτη των Ολλανδών που ήλθαν, άκουσαν τους τοπικούς παράγοντες και μετά έγραψαν, έρχεται να υιοθετήσει τις θέσεις της Περιφέρειας στην βάση τους και βέβαια των τοπικών φορέων που ταυτίζονται και θέλουν ουσιαστικές λύσεις και διαχείριση.
Όχι σε έργα βιτρίνας
Σε τεχνικό επίπεδο, το σχέδιο γυρίζει την πλάτη στα φαραωνικά έργα «βιτρίνας». Αντί αυτών, προτάσσει στοχευμένες παρεμβάσεις χαμηλού κόστους αλλά άμεσης απόδοσης: δραστική μείωση των διαρροών, αντικατάσταση των γερασμένων δικτύων που χάνουν τεράστιες ποσότητες νερού και τοποθέτηση έξυπνων μετρητών. Η προσέγγιση δεν είναι οριζόντια αλλά τοπική, με ειδικές λύσεις για περιοχές υψηλής πίεσης όπως η Ιεράπετρα, το Οροπέδιο Λασιθίου, η Μεσσαρά και το Ηράκλειο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο της αγροτικής παραγωγής. Η μελέτη εντοπίζει σοβαρές παθογένειες, όπως η εξάρτηση από ανοιχτά κανάλια και η ανεξέλεγκτη υπεράντληση. Προτείνεται η εφαρμογή πιλοτικών προγραμμάτων σε περιοχές όπως η Ιεράπετρα και η Μεσσαρά, όπου θα δοκιμαστούν νέες πρακτικές άρδευσης πριν επεκταθούν καθολικά. Οι Ολλανδοί, αναγνωρίζοντας το πρόβλημα της γήρανσης του αγροτικού πληθυσμού και την έλλειψη εργατικών χεριών, τονίζουν πως καμία τεχνολογία δεν θα αποδώσει χωρίς την ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και των αγροτών.
Τα έργα του Λασιθίου
Στο πεδίο των χρηματοδοτήσεων και των μεγάλων έργων, το τοπίο διαμορφώνεται από τους πόρους της ΚΑΠ και του νέου Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΤΠΑ) 2026-2030. Ειδικότερα για το Λασίθι, ξεχωρίζει το ενταγμένο στο πρόγραμμα «Ύδωρ 2.0» έργο ΣΔΙΤ που αφορά τη Λιμνοδεξαμενή Χοχλακίων στο Παλαίκαστρο και το Φράγμα Αγίου Ιωάννη στην Ιεράπετρα, προϋπολογισμού 59 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, εκκρεμεί η αξιολόγηση για τα συνοδά αρδευτικά δίκτυα του φράγματος Πλακιώτισσας, ύψους άνω των 72 εκατ. ευρώ.
Το μήνυμα της HVA είναι πως λεφτά υπάρχουν, αλλά όχι για σπατάλες. Η επόμενη μέρα για το νερό στην Κρήτη απαιτεί έναν ισχυρό ΟΑΚ, τέλος στην πολυδιάσπαση και στροφή σε έξυπνα δίκτυα αντί για τσιμέντο, με στόχο τη βιωσιμότητα του πολύτιμου αυτού πόρου για τις επόμενες γενιές.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ