Το 1903 δημιουργήθηκε σωματείο στα μεταλλεία Λαυρίου στο οποίο γράφτηκαν αμέσως 5.000 εργάτες, για να ακολουθήσει τον Μάρτιο του 1906 μια νέα απεργία, στην οποία εκτός από τα οικονομικά αιτήματα διεκδικείται και η καθιέρωση του 8ωρου
Οι απεργίες των μεταλλωρύχων στο Λαύριο και στη Σέριφο, που σημαδεύτηκαν από αιματηρές συγκρούσεις, αποτέλεσαν ορόσημα για το εργατικό κίνημα της χώρας. Σε αυτές τις κινητοποιήσεις, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τον Μεσοπόλεμο -κάποιες με χαρακτηριστικά εξέγερσης-, οι εργάτες με αξιοθαύμαστη αποφασιστικότητα αντιστέκονταν στις εργοδοτικές προσπάθειες υπονόμευσης του αγώνα τους, αψηφούσαν τη βίαιη καταστολή ακόμα και τη χρήση όπλων από τη χωροφυλακή και τον στρατό και κατάφερναν να καλυτερεύουν τις συνθήκες δουλειάς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεγάλη απεργία που έγινε πριν από σχεδόν έναν αιώνα στα μεταλλεία του Λαυρίου και παρά τα σχεδόν καθημερινά αιματηρά επεισόδια, τις απειλές και την τρομοκρατία, συνεχίστηκε για 46 μέρες και τελείωσε νικηφόρα για τους εργάτες.
Ηταν οι εποχές που οι ίδιοι οι εργαζόμενοι διαμόρφωναν την πορεία του συνδικαλιστικού κινήματος, παρά τις προσπάθειες των κυβερνήσεων να το χειραγωγήσουν…
Η αρχή των αγώνων των μεταλλωρύχων εντοπίζεται το 1889, όταν έγινε μεγάλη απεργία στο Λαύριο, όπου σημειώθηκαν αιματηρά επεισόδια με στρατιωτικές δυνάμεις, στα οποία έχασαν την ζωή τους τρεις εργάτες και πολλοί τραυματίστηκαν. Η επόμενη απεργία έγινε τον Απρίλιο του 1896 και επίσης σημαδεύτηκε από αιματηρά επεισόδια.
«Οι εν Λαυρίω απόκληροι της τύχης, νυχθημερόν εργαζόμενοι εις τας βαθυτάτας υπογείους σήραγγας, (…) από ετών παραπονούντο κατά του γλίσχρου μισθού, ον λαμβάνουσι (…). Διά τούτο προχθές ηγέρθησαν μόνοι (…), εζήτησαν την αύξησιν του γλίσχρου ημερομισθίου των», περιέγραφε, παραστατικά, η εφημερίδα «Εμπορία» (φ.10.4.1896). Και συνέχιζε: «Οι εργάται της σήραγγος Σερπιέρη απεργήσαντες υπέβαλον τας απαιτήσεις των προς την διεύθυνσιν (…), αλλά δεν προσπάθησαν τουλάχιστον να τους πείσουν, να τους ησυχάσουν αλλά μετεκαλέσαντο στρατιωτικήν δύναμιν. Και έφθασεν επί τόπου η στρατιωτική δύναμις και ο επί κεφαλής αυτής αξιωματικός με την πρώτην αφορμήν, ως να επρόκειτο περί σκύλων, διέταξε πυρ».
Το 1903 δημιουργήθηκε σωματείο στα μεταλλεία Λαυρίου στο οποίο γράφτηκαν αμέσως 5.000 εργάτες, για να ακολουθήσει τον Μάρτιο του 1906 μια νέα απεργία, στην οποία εκτός από τα οικονομικά αιτήματα διεκδικείται και η καθιέρωση του 8ωρου. Θα γίνουν και άλλες απεργίες στο Λαύριο, αλλά στις 7 Αυγούστου 1916 στο Μεγάλο Λιβάδι της Σερίφου θα γίνει μια από τις σημαντικότερες εργατικές εξεγέρσεις, η οποία θα κορυφωθεί στις 21 του ίδιου μήνα, με αιματηρή επέμβαση της χωροφυλακής και τουλάχιστον πέντε νεκρούς, τέσσερις εργάτες και έναν χωροφύλακα.
Και φτάνουμε στον Φεβρουάριο του 1929, σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης, που υποβάθμισε δραματικά το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων και προκλήθηκε κύμα απεργιών και διαδηλώσεων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι «το μαζικό λαϊκό κίνημα που αναπτύχθηκε τα χρόνια 1929-1931 είχε σε μεγάλο βαθμό αυθόρμητο χαρακτήρα», όπως σημειώνεται στο «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ» (Τόμος Α΄, Σύγχρονη Εποχή, 2008, σελ. 217).
«Το Κόμμα καθοδήγησε, βέβαια, ένα μέρος από τις εργατικές απεργίες και τις άλλες κινητοποιήσεις των εργαζομένων, αλλά οι περισσότερες έγιναν από ανοργάνωτες εργατικές μάζες», αναφέρεται ακόμα.
Αλλωστε εκείνα τα χρόνια και στην κορυφή του συνδικαλιστικού κινήματος, στη «νεαρή» τότε ΓΣΕΕ υπήρχε σοβαρή κρίση καθώς από τον Μάρτιο του 1926, στη διάρκεια της δικτατορίας Πάγκαλου, έγιναν πολλές μεθοδεύσεις για να αποκλειστούν κομμουνιστές και άλλοι προοδευτικοί συνδικαλιστές.
Ετσι, τον Μάιο του 1928 μετά το 4ο Συνέδριο της Συνομοσπονδίας δρομολογήθηκε η διάσπαση της ΓΣΕΕ και στις 4 Φεβρουαρίου 1929, σε ένα επεισοδιακό συνέδριο στο οποίο πήραν μέρος 297 αντιπρόσωποι από 150 οργανώσεις, ιδρύθηκε η Ενωτική ΓΣΕΕ.
Τρεις μέρες νωρίτερα είχε αρχίσει η απεργία στα μεταλλεία του Λαυρίου. Μάλιστα, φαίνεται ότι η απόφαση λήφθηκε από τους εργαζομένους παρά την αρνητική θέση των προέδρων των Σωματείων Τεχνιτών και Εργατών, αντίστοιχα, που σε λίγες μέρες υποκαταστάθηκαν από απεργιακή επιτροπή.
Βασικός λόγος, οι εξοντωτικές συνθήκες εργασίας, στα έγκατα της γης, με τεράστιους κινδύνους, για ένα πενιχρό μεροκάματο!
«Ο ‘‘Μιναδόρος’’ κατεβασμένος από τη μαύρη αυγή μέσα στις γαλαρίες βαρώντας τα φουρνέλα και κόβοντας το μετάλλευμα παίρνει [μεροκάματο] για 8 ώρες τέτοια βαριά εργασία 25 δραχμές. Ο ‘‘Μπαζαδόρος’’ ζώντας και αυτός μέσα στα έγκατα της γης και σέρνοντας τα γεμάτα μεταλλεύματα βαγονάκια δεν ξεπερνά τις 25-40 δραχμές το πολύ. Οι εργάτες της Διαλογής που είναι ως επί το πλείστον νέοι και εργάτριες παίρνουν 16-22 δραχμές», έγραφε σε ρεπορτάζ για τις συνθήκες εργασίας ο «Ριζοσπάστης» (φ.25.2.1929). Ωστόσο, πολλές φορές οι εργάτες δούλευαν 12ωρο, χωρίς να πληρώνονται υπερωρίες.
Για να γίνει αντιληπτό πόσο χαμηλό ήταν το μεροκάματο να πούμε ότι το ψωμί στοίχιζε 8,70 δραχμές η οκά (σ.σ. μονάδα μέτρησης βάρους που αντιστοιχούσε σε 1.282 γραμμάρια). Δηλαδή μια εργάτρια στη Διαλογή μπορούσε να αγοράσει με το μεροκάματο των 16 δραχμών μόλις δύο φρατζόλες ψωμί!
Γι’ αυτό η απεργία είχε κύρια αιτήματα την αύξηση του μεροκάματου, την πλήρη εφαρμογή του 8ωρου και ίδιο μεροκάματο για τις γυναίκες και τους νέους!
Την Τρίτη 5 Φεβρουαρίου ύστερα από συνέλευση στο Δημοτικό σχολείο του Λαυρίου με μεγάλη συμμετοχή, εξελέγη η απεργιακή επιτροπή. Την επομένη έγινε νέα συγκέντρωση και οι εργαζόμενοι πήγαν σε άλλους τομείς για να πείσουν συναδέλφους τους να πάρουν μέρος στην απεργία.
Στους Φούρνους βρίσκονταν συγκεντρωμένοι χωροφύλακες, που προσπάθησαν να εμποδίσουν τους απεργούς να πλησιάσουν. Εγινε συμπλοκή και ένας χωροφύλακας πυροβόλησε και σκότωσε τον εργάτη Γ. Συρίγο.
Η κηδεία, στην οποία πήγαν περισσότεροι από 7.000 άνθρωποι, μετατράπηκε σε οργισμένη διαδήλωση, ενώ η εκτέλεση του άτυχου εργάτη «άναψε το φιτίλι» για την επέκταση της απεργίας σε όλους τους τομείς των μεταλλείων στη Καμάριζα, στη Πλάκα κ.α.
Η συνέχεια αποτυπώνει τη δυναμική και κυρίως την αποφασιστική στάση των εργαζομένων. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση Βενιζέλου κάτω από την πίεση και της γαλλικής πρεσβείας, που ενδιαφερόταν για τα συμφέροντα της γαλλικής εταιρείας, ιδιοκτήτριας των μεταλλείων, έστειλε ισχυρές δυνάμεις της χωροφυλακής αλλά και στρατό μετατρέποντας την περιοχή σε στρατοκρατούμενο χώρο, με ένοπλα περίπολα να κυκλοφορούν παντού.
Ετσι, σχεδόν καθημερινά οι απεργιακές συγκεντρώσεις τελείωναν με επιθέσεις των χωροφυλάκων, τραυματισμούς και αθρόες συλλήψεις. Ανάμεσα στους συλληφθέντες ήταν και δύο στελέχη της Ενωτικής ΓΣΕΕ, που μετέπειτα αναδείχθηκαν σε ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ: ο Στέλιος Σκλάβαινας, ένας από τους 200 ήρωες-πατριώτες που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς την Πρωτομαγιά του 1944 στη Καισαριανή, και ο Δημήτρης (Μήτσος) Παπαρήγας, που δολοφονήθηκε από την Ασφάλεια Αθηνών το 1949. Το κλίμα της τρομοκρατίας συμπλήρωναν οι απειλές της εταιρείας περί κλεισίματος των μεταλλείων, που θα έχει δραματικές συνέπειες για όλη την περιοχή. Παρ’ όλα αυτά οι εργαζόμενοι δεν κάμφθηκαν. Σε αυτό συντέλεσε ένα εντυπωσιακό κύμα αλληλεγγύης, που εκδηλώθηκε με α) την άρνηση φορτοεκφορτωτών να εξυπηρετήσουν πλοία στο λιμάνι του Λαυρίου, β) την οικονομική ενίσχυσή τους με χρήματα από εράνους μεταξύ εργαζομένων σ’ όλη τη χώρα και γ) τη θερμή συμπαράσταση των καταστηματαρχών του Λαυρίου.
Ωστόσο, οι δυσκολίες δεν έλειψαν. Γι’ αυτό, με τη συμπλήρωση ενός μήνα απεργίας η απεργιακή επιτροπή σε συνάντηση με τον Βενιζέλο ζήτησε εκτός των άλλων τη χορήγηση συσσιτίου στις γυναίκες και στα παιδιά των απεργών.
Ο Βενιζέλος αποδέχτηκε τη χορήγηση του συσσιτίου, αλλά ταυτόχρονα έγινε γνωστό ότι η κυβέρνηση θα επιταχύνει την ψήφιση του λεγόμενου «ιδιώνυμου», ενός νόμου «περί μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών», που αποτέλεσε την αρχή του διωγμού των κομμουνιστών και άλλων πολιτών, απλά για την ιδεολογία τους…
Τελικά, όλα κρίθηκαν στις 14 Μαρτίου 1929. Εκείνη τη μέρα παρά τις απαγορεύσεις συγκεντρώθηκαν περίπου 5.000 απεργοί, πήγαν στην προκυμαία και εμπόδισαν 35 απεργοσπάστες, που είχαν φτάσει με πλοίο, να πιάσουν δουλειά.
Οι χωροφύλακες επιτέθηκαν στους απεργούς με τους υποκόπανους των όπλων τους. Οι απεργοί απάντησαν με ξύλα και πέτρες. Ακολούθησε μεγάλη συμπλοκή στην οποία τραυματίστηκαν περισσότεροι από 30 απεργοί, ανάμεσά τους και 15 γυναίκες.
Στη διάρκεια των επεισοδίων ένας αξιωματικός έβγαλε το πιστόλι του απειλώντας να πυροβολήσει, αλλά του επιτέθηκαν εργάτριες με ρόπαλα και τον αφόπλισαν… Γενικά, οι απεργοί αφόπλισαν πολλούς χωροφύλακες και τέσσερα όπλα ρίχτηκαν στη θάλασσα.
Το απόγευμα της ίδιας μέρας έγινε νέα συγκέντρωση με 6.000 απεργούς, οπότε φάνηκαν τα πρώτα δείγματα υποχώρησης της εταιρείας. Τελικά, στις 16 Μαρτίου υπήρξε συμφωνία να δοθούν αυξήσεις 10% στα ημερομίσθια, να αφεθούν ελεύθεροι όλοι οι συλληφθέντες, να επανέλθουν όλοι οι εργάτες στη δουλειά τους και να δοθεί αποζημίωση στην οικογένεια του αδικοχαμένου Γ. Συρίγου. Ετσι, τη Δευτέρα 18 Μαρτίου, έπειτα από 46 μέρες, η απεργία τελείωσε.
Το «ιδιώνυμο» ψηφίστηκε τελικά στις 25 Ιουλίου 1929 (ν. 4229) και αμέσως ξεκίνησε κύμα συλλήψεων, βασανισμών και εκτοπίσεων.
Σύμφωνα με στοιχεία της Εργατικής Βοήθειας Ελλάδας, που δημοσιεύονται στο «Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ», από τον Ιούλιο του 1929 μέχρι τον Δεκέμβριο του 1932 δολοφονήθηκαν 18 άτομα (8 εργάτες, 8 αγρότες και 2 επαγγελματίες), έγιναν 12.000 συλλήψεις και εκδόθηκαν 2.203 καταδικαστικές αποφάσεις που επέβαλαν συνολικά 1.936 χρόνια φυλάκιση και 785 χρόνια εξορία!
Ηταν η αρχή μιας μακράς περιόδου διωγμών των κομμουνιστών αλλά και αιματηρών αγώνων των εργαζομένων…
efsyn.gr