- Η Ιερά Μονή Μάντζαρη χτίστηκε τον 11ο αιώνα κοντά στον Οξύλιθο και αποτελεί μνημείο βυζαντινής αρχιτεκτονικής.
- Το όνομα της μονής συνδέεται με θρύλους για μεγάλους θησαυρούς και «μαντζάρια» που χρησιμοποιήθηκαν για την ίδρυσή της.
- Η συμβολή της στην Επανάσταση του 1821 ήταν καθοριστική, με τους μοναχούς να πολεμούν στο πλευρό του στρατηγού Κριεζώτη.
- Στο εσωτερικό του ναού σώζονται σπάνιες βυζαντινές εικόνες του 16ου αιώνα και μια μοναδική ανάγλυφη σφραγίδα.
- Το μοναστήρι γιορτάζει κάθε χρόνο στις 23 Αυγούστου και παραμένει ενεργός πνευματικός φάρος για την περιοχή της Κύμης.
Η Ιερά Μονή Μάντζαρη στον Οξύλιθο, λίγα μόλις χιλιόμετρα από την Κύμη, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θρησκευτικούς προορισμούς στην Εύβοια, συνδυάζοντας την κατάνυξη με τη μακρόχρονη ιστορία. Αυτό το βυζαντινό μοναστήρι, που είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και προσφέρει στους επισκέπτες μια μοναδική εμπειρία μέσα από την αρχιτεκτονική του και τα κειμήλια που σώζονται έως σήμερα. Είτε αναζητάτε την πνευματική ηρεμία είτε θέλετε να εξερευνήσετε την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής, η γυναικεία αυτή μονή αποτελεί μια στάση που επιβάλλεται για κάθε ταξιδιώτη.
Το οικοδόμημα της μονής εντυπωσιάζει με το ορθογώνιο σχήμα του, καθώς οι τέσσερις πτέρυγές του φιλοξενούν τα κελιά, το ηγουμενείο και μια βιβλιοθήκη που, παρά τις ιστορικές περιπέτειες, διατηρεί την αίγλη του παρελθόντος. Στην καρδιά του περιβόλου δεσπόζει το Καθολικό, ένας σταυρεπίστεγος βυζαντινός ναός που κρύβει στα σπλάχνα του παλιές, ξεθωριασμένες αγιογραφίες κάτω από στρώματα ασβέστη, μάρτυρες μιας άλλης εποχής. Το βλέμμα του προσκυνητή μαγνητίζουν οι τρεις σπάνιες εικόνες του 16ου αιώνα στο τέμπλο, καθώς και η περίτεχνη ξύλινη σφραγίδα του Αγίου Γεωργίου, ένα δείγμα υψηλής εκκλησιαστικής τέχνης.
Η ιστορία της Μονής Μάντζαρη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τους αγώνες του έθνους, καθώς οι μοναχοί της και ο ηγούμενος Παρθένιος βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της Επανάστασης του 1821. Πολεμώντας στο πλευρό του θρυλικού στρατηγού Νικολάου Κριεζώτη, προσέφεραν τα πάντα για την ελευθερία, γεγονός που οδήγησε στην καταστροφή της μονής από τις ορδές του Ομέρ Μπέη. Μετά την απελευθέρωση, το μοναστήρι αναγεννήθηκε από τις στάχτες του, αποδεικνύοντας την ανθεκτικότητα και την πίστη των ανθρώπων του που κατάφεραν να αναστηλώσουν τα ερείπια και να δώσουν ξανά ζωή στον ιερό αυτό τόπο.
Το όνομα «Μάντζαρη» καλύπτεται από ένα πέπλο μυστηρίου και τοπικών θρύλων που εξάπτουν τη φαντασία. Μια εκδοχή θέλει το όνομα να προέρχεται από τον πρώτο ηγούμενο, ενώ μια άλλη μιλά για μια πλούσια γυναίκα από τη Μικρά Ασία που έφερε μαζί της πολλά «μαντζάρια», δηλαδή χρήματα, για να ιδρύσει το μοναστήρι. Όποια και αν είναι η αλήθεια, η τεράστια ακίνητη περιουσία που κατείχε η μονή ήδη από τον 16ο αιώνα, όπως μαρτυρούν τα σουλτανικά φιρμάνια και τα παλαιά δωρητήρια, επιβεβαιώνει ότι υπήρξε ένας πανίσχυρος οικονομικός και πνευματικός φάρος για ολόκληρη την κεντρική Εύβοια.
Σήμερα, η Ιερά Μονή Μάντζαρη λειτουργεί ως γυναικείο μοναστήρι και αποτελεί πόλο έλξης, ιδιαίτερα στις 23 Αυγούστου, όταν και πανηγυρίζει με κάθε επισημότητα. Παρά το γεγονός ότι το 1910 είχε περιέλθει σε μαρασμό και έγινε μετόχι, η σύγχρονη παρουσία των μοναχών έχει δώσει νέα πνοή στο χώρο. Η επίσκεψη εκεί δεν είναι μόνο ένα θρησκευτικό καθήκον, αλλά μια ευκαιρία να έρθει κανείς σε επαφή με την αυθεντική ευβοϊκή παράδοση και να θαυμάσει από κοντά πώς η πίστη και η ιστορία μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά μέσα στο χρόνο.