Βρέθηκα σε σπίτι που είχε τζάκι και βλέποντας τη στάχτη, ανακάλεσα περασμένες εποχές, όταν αυτό το άχρηστο σήμερα υλικό είχε τόσες πολλές χρήσεις. Τι κάναμε τη στάχτη που απομένει μετά το κάψιμο των ξύλων;
Είναι φυσικό λίπασμα καθώς η στάχτη περιέχει πολλά στοιχεία που κάνουν καλό στο έδαφος. Ένα στρώμα στάχτης γύρω από τα φυτά μπορεί να απομακρύνει ζιζάνια και έντομα και άλλα παράσιτα που μπορούν να καταστρέψουν τον κήπο μας. Η στάχτη απορροφά το λάδι και γίνεται απαλό καθαριστικό όταν αναμειγνύεται με μια μικρή ποσότητα νερού. Η στάχτη απομακρύνει τα μυρμήγκια από το σπίτι αν τοποθετήσουμε λίγη στάχτη γύρω από την τρύπα της φωλιάς τους! Κάτι ακόμα… διώχνει τις ψείρες από τα κεφάλια των παιδιών!
Μιας και αναφερθήκαμε στη στάχτη, ας μιλήσουμε και για την αλουσά (αλισίβα), μια λέξη σίγουρα άγνωστη στις νεότερες γενιές. Η αλουσά είναι το σταχτόνερο που χρησιμοποιούσαν κάποτε οι γυναίκες για να πλύνουν και να ασπρίσουν τα ρούχα τους. Οι γυναίκες τοποθετούσαν πάνω από ένα δοχείο ένα πανί, την αθομαντήλα, στο όποιο τοποθετούμε αρκετή στάχτη και χύνομε από πάνω ζεματιστό νερό ώστε να συμπαρασύρει τα απορρυπαντικά της στοιχεία με τα οποία θα πλύνουμε τα ρούχα. Όλες οι άλλες ουσίες παραμένουν στην αθομαντήλα. «Ήκαμα αλουσά να πλύνω τα ρούχα γιατί ναι ολοβρόμεστα» (Μανόλης Πιτυκάκης).
Διαβάσαμε ακόμα ότι λίγη αλουσά μέσα σε ένα σακουλάκι, που θα αφήσουμε όλη τη νύχτα μέσα στο νερό με τα ρεβίθια, τα βοηθά να γίνουν πιο μαλακά. Κάτι ακόμα! Η αλουσά είναι και αντιρυτιδική! Λένε πως αν πλύνουμε το πρόσωπο με αλουσά θα πετάξουμε τις ακριβές αντιρυτιδικές κρέμες!
Ετυμολογικά προέρχεσαι από τη λέξη: αλισίβα (α-(προθεματικό) + το ιταλικό: lisciva (=σταχτόνερο)> αλουσίβα> αλουσιά> αλουσά. (Μιχάλης Κασσωτάκης). Ο Ιωάννης Καραβέλας στο «Γλωσσάρι του Λασιθιώτη» αναφέρει ότι η λέξη αλουσά χρησιμοποιείται και ως απαξιωτικός χαρακτηρισμός για άτομο που δεν έχει συγκροτημένο και σοβαρό τρόπο έκφρασης.
ΥΓ:«Αλουσά» λέγανε και τη γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει και βρίσκεται στις πρώτες σαράντα ημέρες μετά τον τοκετό. Είναι η ά-λουτη, αυτή που δεν λούζεται. Επειδή η αλισίβα ήταν το κύριο μέσο καθαριότητας, το γεγονός ότι η λεχώνα ονομαζόταν «αλουσά» σήμαινε κυρίως ότι δεν επιτρεπόταν να έρθει σε επαφή με το νερό και την αλισίβα.
ΛΕΩΝ.Κ.