Γράφει ο Δημήτρης Γιαννουλάτος
Μεταφρασμένο Κείμενο Μετά τον εγκάρδιο χαιρετισμό μου, σας φανερώνω ότι ήρθα και εγώ εδώ για να επιβιβάσω (μπαρκάρω) τον στρατό για την Αίγυπτο (Μισήρι) και βρίσκομαι εδώ στα κτήματά μου (τζιφλίκια). Σήμερα και αύριο φεύγω. Όσο ήμουν εδώ, κάλεσα τους ανθρώπους μου, από τους οποίους δέχομαι καθημερινά παράπονα για εκείνους που σας ενοχλούν και σας πειράζουν. Τους έφερα μπροστά μου και τώρα βεβαιώθηκα καλύτερα για τους κλέφτες που είναι μαζεμένοι εκεί και έχω και το κατάστιχο (τεφτέρι) για το πόσοι και ποιοι είναι. Αυτοί βγαίνουν ένας-ένας, ξεπροβάλλουν, ρίχνονται εναντίον σας, σας ενοχλούν και πάλι φεύγουν και έρχονται να κρυφτούν εκεί (χέλμπατε – βεβαίως). Οι δικοί μου άνθρωποι εκεί στην άκρη ήθελαν να φυλάξουν την περιοχή και να χτυπήσουν τους κακούς, και με αφορμή αυτό βρίσκετε αιτία και κατηγορείτε όλους τους δικούς μου ανθρώπους (τους μηχανέδες/στρατιώτες) χωρίς να φταίνε σε τίποτα. Γι’ αυτό σας στέλνω αυτό το φιλικό γράμμα, ως γείτονες που είμαστε και περνάμε καλά και ήσυχα, όπως το επιθυμώ με όλη μου την καρδιά. Ελάτε και δώστε μια λύση/συμφωνία (νιζάμι) για τους κλέφτες, γιατί εμείς δεν είμαστε τωρινοί, είμαστε γείτονες για πάντα. Εγώ έχω σπίτια εδώ, έχω όλη τη δουλειά μου εδώ και θέλω και αγαπώ να περνάμε καλά και ήσυχα σαν γείτονες. Δώστε λοιπόν αυτή τη λύση όπως πρέπει για να ησυχάσει ο τόπος. Και όποιος από αυτούς τους κλέφτες θελήσει να αφήσει την οικογένειά του εδώ στον τόπο μου, ας καθίσει ως υπήκοος (ραγιάς) και θα τον αναγνωρίζω και εγώ ως τέτοιο. Όσοι όμως δεν θελήσουν, θα λάβουν αυτό που τους αξίζει. Αν θέλετε και αγαπάτε, σαν γείτονες που είμαστε, να περνάμε καλά και ήσυχα, ελάτε να ορίσουμε αυτή τη συμφωνία (νιζάμι) όσο βρίσκομαι ακόμη εδώ. Διαφορετικά, εσείς είστε οι κύριοι του εαυτού σας (νικοκυραίοι), αλλά μη μου βρίσκετε δικαιολογίες και προφάσεις, γιατί εγώ είμαι διαταγμένος από τον Βασιλιά (Σουλτάνο) μου να σας απαντώ και να φροντίζω να μην ενοχλείστε στο παραμικρό και να περνάμε καλά και ειρηνικά. Όμως και οι άνθρωποί μου που στέκονται εκεί για τη φύλαξη από τους κλέφτες, όταν βλέπουν τους κλέφτες να βγαίνουν από εκεί και να χτυπούν και να κάνουν τόσα κακά στον κόσμο και μετά να επιστρέφουν και να κρύβονται, βεβαίως (χέλμπατε) θα φυλάξουν εκείνη την τρύπα που κρύβονται· πώς αλλιώς μπορούν να κάνουν; Αν θέλετε, στείλτε αυτό το γράμμα και στους ανωτέρους σας για να βεβαιωθούν. Και αν θέλετε, δώστε τη λύση τώρα όσο είμαι εδώ. Ειδάλλως, εσείς αποφασίζετε και είθε ο Θεός να σας δίνει υγεία. Σημείωση Λίγες μέρες μετά την ίδρυση της Επτανήσου Πολιτείας (21 Μαρτίου 1800), οι ειδήσεις έφτασαν στα νησιά. Η 27η Απριλίου συμπίπτει με την περίοδο που οι τοπικοί άρχοντες της Αγίας Μαύρας άρχισαν να λαμβάνουν τις επίσημες οδηγίες για τη νέα διοίκηση, γεγονός που ανάγκασε τον Αλή Πασά να στείλει τις δικές του «προειδοποιητικές» επιστολές. Η επιστολή του Αλή προς τους άρχοντες της Αγίας Μαύρας γράφτηκε ακριβώς επειδή ο Πασάς των Ιωαννίνων ήθελε να προλάβει τις εξελίξεις. Ενώ τα νησιά πανηγύριζαν την αυτονομία τους, ο Αλή έστελνε μηνύματα που έλεγαν: «Εγώ είμαι ο κοντινός σας γείτονας, όχι η μακρινή Ρωσία». «Η ασφάλειά σας εξαρτάται από τη δική μου εύνοια». «Παραδώστε μου τους εχθρούς μου (Σουλιώτες) για να διατηρήσετε την ησυχία σας». Το «Φιλικό» Τελεσίγραφο: Ο Αλή Πασάς και οι Άρχοντες της Αγίας Μαύρας (1800) Εμπροσθόφυλλο: Στο επάνω δεξιό τμήμα του εγγράφου δεσπόζει η ημερομηνία παραλαβής (28 Απριλίου 1800), στοιχείο που επικυρώνει την ανάγνωση και την έγκριση του περιεχομένου από τον ίδιο τον ηγεμόνα των Ιωαννίνων. Το κείμενο είναι γραμμένο σε πυκνή μικρογράμματη γραφή, χαρακτηριστική της περιόδου. Οπισθόφυλλο: Στην εξωτερική πλευρά του εγγράφου σώζεται η διεύθυνση του παραλήπτη με την τυπική προσφώνηση της εποχής («Τω ευγενεστάτω άρχοντι Αγίας Μαύρας…»), συνοδευόμενη από μια κεντρική καλλιγραφική μονογραφή. Στο κάτω μέρος διατηρούνται ίχνη από την κόκκινη κέρινη σφραγίδα (βουλοκέρι), η οποία διασφάλιζε το απόρρητο και την αυθεντικότητα της αλληλογραφίας. Είναι 27 Απριλίου του 1800. Στο Μιχαλίτσι της Πρέβεζας, ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων συντάσσει μια επιστολή που αποτελεί υπόδειγμα διπλωματικής ευφυΐας και έμμεσης απειλής. Αποδέκτες είναι οι «Ευγενέστατοι Άρχοντες της Αγίας Μαύρας». Σε μια εποχή που η Λευκάδα προσπαθεί να ισορροπήσει στη νέα πραγματικότητα της Επτανήσου Πολιτείας, ο «Λέων της Ηπείρου» απλώνει τη σκιά του πάνω από το νησί, χρησιμοποιώντας το μελάνι πριν χρησιμοποιήσει τα κανόνια. Το «Ασκέρι» για το Μισίρι (Αίγυπτο) Αναφέρει ότι βρίσκεται εκεί για να επιβιβάσει στρατό για την Αίγυπτο («διά τό Μισήρι»). Αυτό είναι μια σημαντική ιστορική λεπτομέρεια, καθώς δείχνει τις ευρύτερες οθωμανικές στρατιωτικές κινήσεις της εποχής κατά των Γάλλων του Ναπολέοντα. Το Πρόσχημα: Η Πάταξη της Ληστείας Στην επιστολή του, ο Αλή εμφανίζεται ως ο εγγυητής της τάξης. Παραπονιέται για τους «κλέφτες» (αναφέρεται στους Σουλιώτες) που βρίσκουν καταφύγιο στη Λευκάδα και «πειράζουν» τους ανθρώπους του. Η απαίτησή του είναι σαφής: ζητά από τους άρχοντες να δώσουν ένα «νιζάμι» (τάξη/ρύθμιση) στο πρόβλημα. «Ἐλᾶτε καί δῶστε τό νιζάμι αὐτό τῶν κλεφτῶν…» Η Ψυχολογική Πίεση: «Εμείς είμαστε για πάντα» Το πιο δυνατό σημείο της επιστολής είναι η υπενθύμιση της γεωγραφικής πραγματικότητας. Ο Αλή γνωρίζει ότι οι ξένοι προστάτες των νησιών (Ρώσοι και Οθωμανοί της Πύλης) είναι μακριά, ενώ εκείνος είναι δίπλα. «…ὅτι ἡμεῖς δέν ἤμεστεν σημερινοί διά πρός ὥρας, ἡμεῖς ἤμεστεν γιά πάντα.» Με αυτή τη φράση, ο Βεζύρης ξεκαθαρίζει στους Λευκαδίτες ότι οι συμμαχίες αλλάζουν, αλλά η γειτνίαση με το Πασαλίκι των Ιωαννίνων είναι μια μόνιμη κατάσταση με την οποία πρέπει να συμβιβαστούν. Η Παγίδα της «Ραγιαδοσύνης» Ο Αλή προσφέρει μια εναλλακτική που κρύβει κινδύνους: όποιος από τους κλέφτες επιθυμεί, μπορεί να μείνει στη Λευκάδα, αρκεί να αναγνωριστεί ως υποτελής του. «…ὅποιος θελήσει ἀπό αὐτούς τούς κλέφτας ἄς ρίξη τήν φαμιλίαν του ἐδῶθε στόν τόπον μου νά κάτζη ὡς ραγιᾶς καί νά τόν ξέρω…» Πρόκειται για μια κίνηση ελέγχου. Ζητώντας να τους «ξέρει» ονομαστικά και να κρατά τις οικογένειές τους ως εγγύηση, επιχειρεί να εξουδετερώσει κάθε πυρήνα αντίστασης στα σύνορά του. Η Μάσκα της Ευγένειας Πέφτει Παρά τις προσφωνήσεις περί «φιλίας» και «καλής γειτονίας», ο επίλογος της επιστολής δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Ο Αλή προειδοποιεί τους άρχοντες να μην προσπαθήσουν να τον αποφύγουν με διπλωματικούς ελιγμούς. «…τίποτες μπεχανέδες καί πρόφασες μή μοῦ εὑρῆτε…» Δηλώνει «προσταγμένος από τον Βασιλέα» (τον Σουλτάνο) να επιβλέπει την περιοχή, δίνοντας έτσι νόμιμο μανδύα στις επεκτατικές του διαθέσεις. Επίλογος: Μια Σχέση σε Τεντωμένο Σχοινί Η επιστολή της 27ης Απριλίου 1800 είναι ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο. Αποκαλύπτει πώς ο Αλή Πασάς προετοίμαζε το έδαφος χρόνια πριν την επίσημη επίθεσή του στη Λευκάδα το 1807. Παρ’ όλα αυτά ο Καποδίστριας 1807 στη Λευκάδα ανέτρεψε τα σχέδια του Αλή Πασά ενώνοντας για πρώτη φορά τους κορυφαίους Έλληνες οπλαρχηγούς σε μια ενιαία αμυντική γραμμή. Με στρατηγική διορατικότητα και οργανωτική δεινότητα, μετέτρεψε το νησί σε απόρθητο φρούριο, σώζοντάς το από τα σχέδια του Αλί Πασά και σφυρηλατώντας την εθνική ενότητα λίγο πριν το 1821. Οι άρχοντες της Αγίας Μαύρας, διαβάζοντας αυτές τις γραμμές, γνώριζαν καλά ότι δεν είχαν να κάνουν απλώς με έναν γείτονα, αλλά με έναν παίκτη της μεγάλης γεωπολιτικής σκακιέρας που δεν θα σταματούσε αν δεν έλεγχε απόλυτα το «στενό» της Λευκάδας.
Λιγότερο από 1 λεπτό
Διάρκεια άρθρου:
Λεπτά
Το πρωτότυπο άρθρο ανήκει στο aromalefkadas – Ενημερωτική ιστοσελίδα της Λευκάδας .