Μία εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη για την προστασία, τη διατήρηση και την ανάδειξη της βαθιάς πολιτισμικής ταυτότητας της Κρήτης ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, επιβεβαιώνοντας με τον πιο επίσημο τρόπο πως η παράδοση του τόπου μας παραμένει ζωντανή, δυναμική και άρρηκτα συνδεδεμένη με την καθημερινότητά μας. Η κρητική μαντινάδα και ο ιστορικός λιαστός οίνος Μαλβαζία αποτελούν πλέον μέρος του Εθνικού Ευρετηρίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Πρόκειται για μία σπουδαία θεσμική απόφαση που όχι μόνο τιμά το λαμπρό παρελθόν του νησιού μας, αλλά θωρακίζει το μέλλον του, προσδίδοντας τεράστια προστιθέμενη αξία στο τουριστικό, πολιτιστικό και αγροδιατροφικό μας προϊόν.
Ειδικότερα, το Υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε στην εγγραφή δώδεκα νέων στοιχείων και στην ανάδειξη μίας Καλής Πρακτικής στο Εθνικό Ευρετήριο, στο πλαίσιο της συνεπούς εφαρμογής (από το 2006) της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO (2003). Με αυτές τις νέες, στοχευμένες προσθήκες, το Ευρετήριο της χώρας μας αριθμεί πλέον 164 στοιχεία. Τα σχετικά δελτία προετοιμάστηκαν με συστηματική και ενδελεχή δουλειά από τη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και την αρμόδια Εθνική Επιστημονική Επιτροπή.
Όπως υπογράμμισε η Υπουργός Πολιτισμού, κ. Λίνα Μενδώνη, η εγγραφή αυτών των στοιχείων αποτελεί ουσιαστική αναγνώριση της ζωντανής παράδοσης που συνδέει τις κοινότητες με την τοπική ιστορία. «Κάθε στοιχείο που καταγράφουμε αντανακλά την πλούσια πολυμορφία της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, τις δεξιότητες, τη φαντασία και τη συλλογική μνήμη των ανθρώπων μας», τόνισε χαρακτηριστικά η Υπουργός. Η ίδια ξεκαθάρισε πως η διαφύλαξη αυτής της μνήμης δεν είναι απλώς μία πράξη σεβασμού προς τους προγόνους μας, αλλά μια πολύτιμη επένδυση για την ανανέωση των κοινοτήτων, τη μεταλαμπάδευση γνώσεων στις νέες γενιές και την προσβασιμότητα της παράδοσης.
Η μαντινάδα
Για την Κρήτη, η αναγνώριση της μαντινάδας συνιστά την κορυφαία επιβράβευση του ίδιου του κρητικού ψυχισμού. Η μαντινάδα δεν αποτελεί απλώς ένα στερότυπο ποιητικό είδος, αλλά τον ζωντανό παλμό της κοινωνικής ζωής του νησιού. Μέσα σε δύο δεκαπεντασύλλαβους, ομοιοκατάληκτους στίχους στην πλούσια κρητική διάλεκτο, συμπυκνώνεται η χαρά, ο πόνος, ο έρωτας, η περηφάνια και η λαϊκή σοφία αιώνων.
Είναι η απόλυτη έκφραση του αυτοσχεδιασμού και της λεκτικής δεξιότητας των Κρητικών. Εμπλέκει αρμονικά το σώμα, τη φωνή, τον χώρο και τον χρόνο, δημιουργώντας μια μοναδική διαδραστική εμπειρία. Ο πυρήνας της βρίσκεται στα χωριά και τις παρέες μας, εκεί όπου μεταδίδεται από γενιά σε γενιά ως ο απόλυτος φορέας της συλλογικής μας μνήμης.
Ο λιαστός οίνος
Εξίσου σπουδαία για την ύπαιθρο και την οικονομία μας είναι η εγγραφή του λιαστού οίνου Μαλβαζία, ενός κρασιού που ενώνει ιστορικά την Κρήτη με τη Μονεμβασία και την Πάρο. Το Μαλβαζία είναι ένα γλυκό, αρωματικό κρασί, προϊόν μερικής αφυδάτωσης υπερώριμων σταφυλιών κάτω από τον ήλιο.
Η διαδρομή του μας ταξιδεύει πίσω στον 12ο αιώνα. Ξεκινώντας από τη Μονεμβασία, ρίζωσε στην ενετοκρατούμενη Κρήτη, η οποία αποτέλεσε το μεγαλύτερο κέντρο παραγωγής και εμπορίας του από Βενετούς και Γενουάτες εμπόρους. Το «πιο φημισμένο κρασί της ιστορίας» κυριάρχησε στην Ευρώπη για έξι αιώνες.
Σήμερα, η αναβίωση της παραδοσιακής αμπελοκαλλιέργειας και οινοποίησης στο νησί μας έχει οδηγήσει στη δημιουργία εξαιρετικών οίνων ΠΟΠ, παντρεύοντας την ιστορική μνήμη με το σύγχρονο επιχειρείν.
Μέσα από τις νέες αυτές εγγραφές, η Κρήτη αποδεικνύει ξανά πως ο πολιτισμός και η παράδοσή της παραμένουν τα πιο ισχυρά της συγκριτικά πλεονεκτήματα.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ