Η φροντιστηριακή εκπαίδευση στην Ελλάδα καταγράφει νέα υψηλά επίπεδα δαπανών για τα ελληνικά νοικοκυριά, αποτυπώνοντας ταυτόχρονα τις βαθιές κοινωνικές ανισότητες και τις διαρθρωτικές αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, η συνολική δαπάνη των νοικοκυριών για φροντιστήρια έφτασε το 2023 στα 614 εκατομμύρια ευρώ, το υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας, σημειώνοντας αύξηση 35,7% σε σχέση με το 2021 σε πραγματικές τιμές.
Η μελέτη βασίζεται σε τριετή έρευνα για την οργανωμένη φροντιστηριακή γενική εκπαίδευση και επιχειρεί να προσφέρει μια συστηματική εικόνα του φαινομένου, που μέχρι σήμερα δεν είχε αναλυθεί σε βάθος. Στόχος είναι η ενίσχυση του επιστημονικού, εκπαιδευτικού και κοινωνικού διαλόγου γύρω από τη λειτουργία των φροντιστηρίων και τις επιπτώσεις τους στην ελληνική κοινωνία.
Δαπάνες ανά βαθμίδα εκπαίδευσης
Η συντριπτική πλειονότητα των δαπανών (94,6%) αφορά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, επιβεβαιώνοντας τον καθοριστικό ρόλο των πανελλαδικών εξετάσεων στη λήψη αποφάσεων για φροντιστήρια. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η δαπάνη αντιστοιχεί μόλις στο 4,2% του συνόλου, ωστόσο η αύξηση σε διάστημα δεκαετίας είναι τετραπλάσια, φτάνοντας τα 26,1 εκατ. ευρώ.
Η μέση μηνιαία επιβάρυνση των οικογενειών διαμορφώνεται στα 180 ευρώ, με έντονες αποκλίσεις ανάλογα με το εισόδημα. Τα φροντιστήρια καλύπτουν το 52,3% της συνολικής ιδιωτικής εκπαιδευτικής δαπάνης των νοικοκυριών και αντιστοιχούν στο 9% της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης, ποσοστό που αυξάνεται από το 7,5% το 2013.
Κοινωνικές ανισότητες και οικονομική πίεση
Η μελέτη αναδεικνύει έντονες ανισότητες μεταξύ των νοικοκυριών. Οι οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, έως 750 ευρώ μηνιαίως, δαπανούν το 24,1% του ετήσιου εισοδήματός τους για φροντιστήρια, ενώ οι οικογένειες με υψηλότερα εισοδήματα περιορίζουν το ποσοστό αυτό στο 3,3%. Παρά τη μεγάλη οικονομική επιβάρυνση, το 68%-70% των γονέων και των μαθητών δηλώνει ικανοποιημένο από τη φροντιστηριακή εκπαίδευση, αν και περίπου οι μισοί γονείς (50%) αναφέρουν ότι αυτή επιβαρύνει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό και προσθέτει πίεση στα παιδιά.
Σημαντικό στοιχείο είναι ότι σχεδόν οι μισοί γονείς (48,7%) εκτιμούν πως τα παιδιά τους δεν θα είχαν επιτύχει στις πανελλαδικές εξετάσεις χωρίς τη συμβολή φροντιστηρίου. Επιπλέον, η ιδιωτική εκπαιδευτική δαπάνη αντιστοιχεί πλέον στο 14% των δημόσιων δαπανών για την εκπαίδευση, ποσοστό ρεκόρ δεκαετίας.
Προβλήματα στον κλάδο
Η μελέτη αναδεικνύει και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στον χώρο της φροντιστηριακής εκπαίδευσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται χαμηλές αποδοχές, ασάφεια στο εργασιακό καθεστώς, ανασφάλεια, φαινόμενα αδήλωτης εργασίας και έλλειψη συλλογικών συμβάσεων. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται υπό συνεχή πίεση για επίτευξη υψηλών επιδόσεων των μαθητών, γεγονός που αυξάνει το άγχος και την ανάγκη για καλύτερη οργάνωση των δομών.
Παράγοντες που καθορίζουν την ποιότητα
Η ποιότητα των υπηρεσιών των φροντιστηρίων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το εκπαιδευτικό προσωπικό, η οργάνωση των τμημάτων, το πρόγραμμα σπουδών, η αξιοποίηση τεχνολογικών εργαλείων και η συνεργασία με τους γονείς. Η μελέτη τονίζει ότι η βελτίωση αυτών των στοιχείων μπορεί να μειώσει τις ανισότητες και να ενισχύσει τα αποτελέσματα της φροντιστηριακής εκπαίδευσης.
Προτάσεις για το εκπαιδευτικό σύστημα
Μεταξύ των προτάσεων που διατυπώνει η μελέτη περιλαμβάνονται:
- Ενίσχυση του δημόσιου σχολείου για μείωση της εξάρτησης από τα φροντιστήρια
- Περιορισμός του ρόλου των εξετάσεων στις κρίσιμες βαθμίδες
- Ανάπτυξη δημόσιων δομών ενισχυτικής διδασκαλίας
- Θεσμική εποπτεία και πιστοποίηση ποιότητας των φροντιστηρίων
- Προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών
Η μελέτη καταδεικνύει ότι οι δαπάνες για φροντιστήρια στην Ελλάδα βρίσκονται σε ιστορικό υψηλό, αναδεικνύοντας τις κοινωνικές ανισότητες και ταυτόχρονα επισημαίνοντας την ανάγκη για πολιτικές που θα εξισορροπήσουν την εκπαίδευση, θα προστατεύσουν τους εκπαιδευτικούς και θα διασφαλίσουν ποιοτική πρόσβαση για όλους τους μαθητές.