Γράφει: Μελίνα Ταμιωλάκη, Αντιπρύτανις Πανεπιστημίου Κρήτης
«Τις μεγάλες πόλεις, αν επιτύχουν κάτι αξιόλογο, τις μνημονεύουν όλοι οι συγγραφείς. Εγώ όμως νομίζω ότι αν μια πόλη που είναι μικρή έχει πραγματοποιήσει πολλά και ωραία έργα, αξίζει να προβληθεί ακόμα περισσότερο».[i] Αυτά γράφει ο αρχαίος ιστορικός Ξενοφών για τους Φλειασίους, μια μικρή πόλη που πολέμησε με αφοσίωση και καρτερία στο πλευρό των Λακεδαιμονίων στις εμφύλιες συγκρούσεις που ακολούθησαν τον Πελοποννησιακό πόλεμο τον 4ο αιώνα π.Χ. Η ρήση του Ξενοφώντα εντάσσεται σε ένα διάλογο με τους προγενέστερους ιστορικούς, κυρίως τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη, οι οποίοι διηγήθηκαν μεγάλους πολέμους και επικεντρώθηκαν στις μεγάλες δυνάμεις της εποχής: την Περσία, την Αθήνα και τη Σπάρτη. Ο Ξενοφών επιχειρεί να εισαγάγει μια διαφορετική οπτική για τη συγγραφή της ιστορίας, αναδεικνύοντας τη συμβολή και των «μικρών»: μικρών πόλεων, δευτερευόντων ηγετών, ησσόνων χαρακτήρων, λεπτομερειών στην ηθογράφηση των προσώπων.
Ο προβληματισμός για το μικρό και το μεγάλο, για αυτό που αξίζει να μνημονευθεί ή να μείνει στην αφάνεια είναι επίκαιρος: όπως και στην αρχαιότητα, οι μεγάλοι πόλεμοι και οι μεγάλες δυνάμεις κατακλύζουν την καθημερινότητά μας· η αντίληψή μας για το δίκαιο και το άδικο, το μικρό και το μεγάλο, δοκιμάζεται και επαναπροσδιορίζεται κάθε μέρα. Είναι αναμενόμενο να αναζητούμε «αντίδοτα» στην επίδειξη ισχύος και στη σκληρότητα των πολέμων. Τα αντίδοτα αυτά μπορεί να φαντάζουν «μικρά», όμως είναι σημαντικά: σε αυτά ανήκουν αξίες όπως η δημοκρατία, η πολιτική συνείδηση, η ισοτιμία, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός· σε αυτά ανήκει και η επένδυση σε αυτές τις αξίες, υλική και πνευματική.
Μία τέτοια επένδυση σε διαχρονικές αξίες αποτελεί το σχέδιο για ίδρυση Κέντρου Μεσογειακού Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Κρήτης στον νομό Λασιθίου. Το σχέδιο αυτό υπήρξε πρωτοβουλία και όραμα μιας μικρής πόλης, του Αγίου Νικολάου: να δημιουργηθεί μια δομή που θα διασυνδέει σε συστηματική βάση το Πανεπιστήμιο με την κοινωνία του νομού Λασιθίου. Μετά από μια σειρά γόνιμων συζητήσεων, το όραμα αυτό φαίνεται να παίρνει σάρκα και οστά: με εισήγηση του κ. Πρύτανη, το Συμβούλιο Διοίκησης του Πανεπιστημίου Κρήτης ενέκρινε την ίδρυση Κέντρου Μεσογειακού Πολιτισμού στο τέλος του 2025, ενώ οι πρώτες εκδηλώσεις διοργανώνονται προσεχώς (26 και 29 Μαρτίου 2026) στον Άγιο Νικόλαο και τη Νεάπολη αντίστοιχα. Πρόκειται για δράσεις που αφορούν την καινοτομία και τον πολιτισμό, με έμφαση στην ιδιαίτερη συμβολή και φυσιογνωμία του νομού Λασιθίου· προϊόν αγαστής συνεργασίας μεταξύ μελών του Πανεπιστημίου Κρήτης και πολιτών του Δήμου Αγίου Νικολάου, οι δράσεις αυτές φιλοδοξούν να εμπλέξουν αλλά και να εμπνεύσουν την τοπική κοινωνία. Είναι το πρώτο βήμα για να χτιστεί μια διαρκής και συστηματική σχέση μεταξύ του Πανεπιστημίου Κρήτης και του νομού Λασιθίου, μια σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλοτροφοδότησης, που θα συμβάλει στην κοινωνική ανάπτυξη, την πολιτιστική ενδυνάμωση και την εξωστρέφεια.
Εύχομαι το Κέντρο Μεσογειακού Πολιτισμού να υπηρετήσει με συνέπεια την αποστολή του, να εξελιχθεί, να αποδώσει καρπούς, και να προσελκύσει το ενδιαφέρον όχι μόνο των συγχρόνων μας, αλλά και των ιστορικών του μέλλοντος.
Μελίνα Ταμιωλάκη
Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας
Αντιπρύτανις Ανάπτυξης, Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας Πανεπιστημίου Κρήτης
[i]ἀλλὰ γὰρ τῶν μὲν μεγάλων πόλεων, εἴ τι καλὸν ἔπραξαν, ἅπαντες οἱ συγγραφεῖς μέμνηνται· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ,
καὶ εἴ τις μικρὰ πόλις οὖσα πολλὰ καὶ καλὰ ἔργα διαπέπρακται, ἔτι μᾶλλον ἄξιον εἶναι ἀποφαίνειν (Ξενοφών, Ελληνικά, 7.2-3).