“html
Γεωγραφική Θέση Και Δημογραφικά Στοιχεία
Το χωριό Νεγράδες, που ανήκει στον δήμο Ρωμονού της περιφερειακής ενότητας Ιωαννίνων, βρίσκεται σε υψόμετρο 680 μέτρων και χαρακτηρίζεται από αμιγώς αγροτικό προσανατολισμό. Αποτελεί ουσιαστικά μια τοπική πύλη εισόδου για τον δήμο Πωγωνίου. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, ο πληθυσμός του χωριού ανέρχεται σε 79 κατοίκους, εκ των οποίων οι 68 διαμένουν στον οικισμό των Νεγράδων και 11 στον οικισμό Μονελά.
Η γεωγραφική του θέση είναι στρατηγική, καθώς απέχει μόλις 2 χιλιόμετρα δυτικά της περιφερειακής οδού Ιωαννίνων-Κοζάνης. Συγκεκριμένα, βρίσκεται στα αριστερά για όσους κατευθύνονται από τα Ιωάννινα προς το Καλπάκι. Η περιοχή των Νεγράδων, αν και ημιαρδής, διαθέτει υδάτινους πόρους που ιστορικά αποτέλεσαν πόλο έλξης και πηγή ζωής για τους κατοίκους.
Η εγγύτητα σε υδάτινα σώματα, όπως αναφέρεται, όπως η λίμνη του Καλαμά, υποδηλώνει μια σύνδεση με την αλιεία, ενισχύοντας τον αγροτικό χαρακτήρα του οικισμού. Η τοποθεσία του χωριού, σε υψόμετρο 680 μέτρων, προσφέρει πανοραμική θέα στην γύρω περιοχή και καθιστά τον τόπο ιδανικό για αγροτικές καλλιέργειες που ευδοκιμούν σε τέτοιες συνθήκες.
Η πυκνότητα του πληθυσμού είναι χαμηλή, κάτι που είναι χαρακτηριστικό πολλών ορεινών και ημιορεινών κοινοτήτων της ελληνικής επαρχίας, όπου η φυσική ομορφιά και η ηρεμία της υπαίθρου έρχονται σε αντίθεση με την αστική ζωή. Η διάρθρωση του πληθυσμού, με 68 κατοίκους στον κύριο οικισμό και 11 στον Μονελά, δείχνει μια μικρή διασπορά εντός της κοινότητας, ίσως με τον Μονελά να αποτελεί μια πιο απομονωμένη ή αγροτική εστία.
Η αναφορά στην “τοπική διαμέριση” και “πύλη” του δήμου Πωγωνίου υπογραμμίζει τη σημασία των Νεγράδων ως σημείο πρόσβασης και σύνδεσης με την ευρύτερη περιοχή, πιθανόν λόγω της θέσης της στον οδικό άξονα. Η ημιαρδής φύση του εδάφους, σε συνδυασμό με το υψόμετρο, καθορίζει τα είδη των καλλιεργειών και την κτηνοτροφία που παραδοσιακά ασκούνται εδώ, εστιάζοντας σε ανθεκτικές ποικιλίες και ζωοτροφές.
Η γεωγραφική τοποθέτηση, 2 χιλιόμετρα δυτικά της περιφερειακής οδού Ιωαννίνων-Κοζάνης, καθιστά το χωριό προσβάσιμο, ενώ η θέση του “στα αριστερά όπως κατευθύνεται κανείς από Ιωάννινα προς Καλπάκι” το τοποθετεί σε μια διαδρομή με ιστορική και γεωπολιτική σημασία, ειδικά κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως υπονοείται από τον τίτλο του βίντεο.
Η έμφαση στον “καθαρά αγροτικό” χαρακτήρα του χωριού υποδηλώνει ότι η οικονομική δραστηριότητα επικεντρώνεται στην πρωτογενή παραγωγή, με ελάχιστη έως καθόλου τουριστική ή βιομηχανική ανάπτυξη. Η παρουσία του Μονελά, ενός μικρότερου οικισμού, μπορεί να σχετίζεται με αγροτικές εκμεταλλεύσεις ή παλαιότερες εγκαταστάσεις που διατηρούνται ακόμη.
Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι αυτή ενός μικρού, αγροτικού χωριού, βαθιά ριζωμένου στην ύπαιθρο της Ηπείρου, με περιορισμένο πληθυσμό αλλά στρατηγική γεωγραφική θέση.
Ιστορική Προέλευση Και Αρχαίες Εγκαταστάσεις
Η ιστορική διαδρομή των Νεγράδων είναι βαθιά συνδεδεμένη με την ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου και την αρχαία ιστορία της. Μια από τις κύριες εκδοχές για την προέλευση του χωριού, αν και αμφισβητούμενη, το συνδέει με την αρχαία πόλη Φωτική. Η Φωτική, σύμφωνα με τις πηγές, κτίστηκε στην περιοχή που σήμερα γνωρίζουμε ως Καστρί.
Η καταστροφή της Φωτικής το 552 π. Χ. Από τον Οστρογότθο βασιλιά Τίλα, σηματοδότησε την αρχή μιας νέας εποχής για την περιοχή. Στην ίδια τοποθεσία, αναδύθηκε η πόλη Βέλα, η οποία για αρκετά χρόνια αποτέλεσε έδρα δεσπότη. Η Βέλα εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Ηπείρου και έγινε η πατρίδα του Αγίου Αφξεντίου του Νεομάρτυρα, προσδίδοντας θρησκευτική και ιστορική βαρύτητα στην περιοχή.
Η σημασία της Βέλας υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι υπήρξε έδρα δεσπότη, γεγονός που υποδηλώνει πολιτική και διοικητική ισχύ. Η σύνδεση με τον Άγιο Αφξέντιο προσθέτει μια διάσταση πνευματικής κληρονομιάς. Η περίοδος της Τουρκοκρατίας έφερε νέες προκλήσεις. Το 1458, η πόλη Βέλα, αρνούμενη να παραδοθεί στους Τούρκους, υπέστη τα πάνδεινα.
Ο Πασάς, σύμφωνα με τις αναφορές, βασανίστηκε από τον Τούρκο Γιακός και, μετά τη σύλληψή του, η πόλη καταστράφηκε. Αυτή η καταστροφή οδήγησε στην αναγκαστική μετακίνηση των κατοίκων. Οι εναπομείναντες κάτοικοι κατέφυγαν στην περιοχή της Ανωβέλας, η οποία και έγινε η νέα έδρα του δεσπότη.
Η μετακίνηση αυτή επηρέασε τη γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού και οδήγησε στην ίδρυση νέων οικισμών, όπως αυτοί στην Άνω και Κάτω Παϊίνα, καθώς και στην τοποθεσία του Παλαιοχωρίου. Το Παλαιοχώρι αναφέρεται ως η πρώτη τοποθεσία εγκατάστασης των Νεγράδων, πράγμα που σημαίνει ότι το σημερινό χωριό είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας μετεγκατάστασης.
Η πρώτη αναφορά στο όνομα του χωριού, “Νεγράδες”, χρονολογείται στο 1361 μ. Χ. , σε χρυσόβουλο του Βυζαντινού Δεσπότη της Ηπείρου, Παλαιολόγου. Το χρυσόβουλο αυτό αφορούσε κυριαρχικά δικαιώματα, υποδηλώνοντας ότι η κοινότητα είχε ήδη αναγνωρισμένη υπόσταση εκείνη την περίοδο. Η ύπαρξη αρχαίων οικισμών στην ευρύτερη περιοχή των Νεγράδων είναι εμφανής.
Στην περιοχή έχουν βρεθεί αρχαία ευρήματα, σημάδια αρχαίων εγκαταστάσεων και ερείπια. Συγκεκριμένα, αναφέρονται ερείπια από τα χωριά Ανωβέλα και Παλαιοχώρι, καθώς και κάποιους πύργους που σήμερα είναι καλυμμένοι από βλάστηση. Αυτά τα ερείπια αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της μακραίωνης ιστορίας της περιοχής.
Η αρχική τοποθεσία του οικισμού, το Παλαιοχώρι, βρίσκεται ανάμεσα στις σημερινές Νεγράδες και τα χωριά Άνω Πεδίνα και Βίτσα. Η μετακίνηση από το Παλαιοχώρι, που υπολογίζεται γύρω στο 1600, έγινε μετά από ένα αιματηρό περιστατικό. Σύμφωνα με τις αναφορές του Λαμπρίδη, οι κάτοικοι “σφαγίασαν κάποιους Τούρκους φοροεισπράκτορες”.
Μετά τον φόνο δύο Τούρκων, οι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό και κατέφυγαν στην Ανωβέλα. Αυτό το γεγονός οδήγησε σε μια νέα φάση εγκατάστασης και οργάνωσης της κοινότητας. Πολλοί κάτοικοι, μετά από αυτό το περιστατικό, έφυγαν και ίδρυσαν οικισμούς στα υψίπεδα των Σουδενών στην Πελοπόννησο, ενώ αργότερα επέστρεψαν και αναδημιούργησαν τα χωριά.
Αυτά τα χωριά, που χαρακτηρίζονται ως “πεδινοί” οικισμοί, μοιράζονται μια παρόμοια ιστορική πορεία με τις Νεγράδες. Η οικονομική ζωή παλαιότερα βασιζόταν σε εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης και κτημάτων στις χαμηλότερες κοιλάδες της Βέλας, καθώς και στους λόφους. Οι άνω κοιλάδες έφταναν μέχρι τον εθνικό δρόμο, οριοθετώντας τις εκτάσεις τους.
Η κτηνοτροφία, κυρίως η αιγοπροβατοτροφία, και η γεωργία αποτελούσαν τις κύριες ασχολίες των κατοίκων, καθιστώντας τις Νεγράδες ένα χωριό με έντονο κτηνοτροφικό χαρακτήρα. Η παρουσία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο οποίος επισκέφθηκε το χωριό πριν από το 1779, προσθέτει μια θρησκευτική διάσταση στην ιστορία του.
Ο Άγιος Κοσμάς μίλησε στους κατοίκους, και μια από τις ιστορίες που διηγείται αναφέρεται σε μια μαντεία του σχετικά με ένα δέντρο, προειδοποιώντας για επερχόμενο πόλεμο αν αυτό ξεραθεί. Το δέντρο αυτό, ένα χολι, σώζεται μέχρι σήμερα, και θεωρείται σύμβολο αντοχής και ιστορικής συνέχειας, με εκτιμώμενη ηλικία 500 ετών.
Ετυμολογία Του Ονόματος “νεγράδες”
Η ετυμολογία του ονόματος “Νεγράδες” παρουσιάζει ενδιαφέρον και συνδέεται με διάφορες εκδοχές, αντικατοπτρίζοντας πιθανώς την πολυεπίπεδη ιστορία και τις επιρροές στην περιοχή. Η πιο άμεση και ευρέως διαδεδομένη ερμηνεία προέρχεται από τη σύνδεση με τη λέξη “negri”, η οποία στα ιταλικά σημαίνει “μαύρος”.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, το όνομα “Νεγράδες” θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως “οι μαύροι” ή “αυτοί που είναι μαύροι”. Μια πιθανή εξήγηση θα ήταν ότι οι κάτοικοι του χωριού είχαν σκουρόχρωμο δέρμα, εξ ου και η ονομασία. Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία, αν και ελκυστική, δεν είναι η μόνη και ίσως όχι η πιο τεκμηριωμένη.
Υπάρχουν και άλλες ιστορικές και γλωσσολογικές ερμηνείες που προσφέρουν διαφορετικές οπτικές. Σύμφωνα με άλλους ιστορικούς, το όνομα του χωριού δόθηκε από τον πρώτο ιδιοκτήτη ή οικιστή, ο οποίος ονομαζόταν Νενγκάρας ή Νέρας. Αυτή η εκδοχή υποδηλώνει ότι το όνομα είναι τοπωνυμικό, προερχόμενο από το όνομα ενός ατόμου που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση ή την πρώιμη ανάπτυξη του οικισμού.
Η ονομασία από τον πρώτο οικιστή είναι μια κοινή πρακτική στην ονοματοδοσία οικισμών, ιδιαίτερα σε περιόδους δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων. Μια τρίτη, πιο σύνθετη ερμηνεία, που παρουσιάζεται από τον Απόστολο Μακρή, κάτοικο του χωριού, συνδέει το όνομα “Νεγράδες” με τους “νέους αγρότες” ή “νέους ψαράδες”.
Αυτή η εκδοχή βασίζεται στην ύπαρξη της περιοχής “Νεγράδες” ως ορίου για την αλιεία, η οποία εκτεινόταν μέχρι τον ποταμό Καλαμά. Η σύνδεση με την αλιεία και τη γεωργία, καθώς υπήρχαν “βάλτοι” και “λίμνες” στην περιοχή, ενισχύει την ιδέα ότι το όνομα μπορεί να σχετίζεται με τις δραστηριότητες των κατοίκων.
Η λέξη “νέος” σε συνδυασμό με το “αγρότης” ή “ψαράς” θα μπορούσε να έχει εξελιχθεί φωνητικά ή σημασιολογικά σε “Νεγράδες”. Η ύπαρξη της λέξης “νέος” στην ετυμολογία είναι ενδιαφέρουσα, καθώς μπορεί να υποδηλώνει μια ανανέωση ή μια νέα φάση στην κατοίκηση της περιοχής.
Η κατάληξη “-άδες” είναι μια συνηθισμένη κατάληξη σε ονόματα χωριών και οικισμών στην Ελλάδα, συχνά υποδηλώνοντας πληθυντικό αριθμό ή μια συλλογικότητα. Επομένως, το όνομα “Νεγράδες” θα μπορούσε να σημαίνει “οι άνθρωποι του Νέρας” ή “οι κάτοικοι της περιοχής των Νεγράδων”.
Η ποικιλία των ερμηνειών υποδηλώνει ότι η προέλευση του ονόματος δεν είναι απόλυτα σαφής και μπορεί να έχει επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες, όπως η γλώσσα, η ιστορία, οι γεωγραφικές ιδιαιτερότητες και οι δραστηριότητες των κατοίκων. Η ιταλική λέξη “negri” (μαύροι) και η σύνδεσή της με την περιοχή, ίσως λόγω της σκουρόχρωμης γης ή της σκιάς που δημιουργούσαν τα δέντρα, αποτελεί μια ισχυρή ετυμολογική προσέγγιση.
Ωστόσο, η σύνδεση με το όνομα “Νενγκάρας” ή “Νέρας” προσφέρει μια εναλλακτική, προσωπική ερμηνεία. Η εκδοχή των “νέων αγροτών/ψαράδων” προσθέτει ένα κοινωνικο-οικονομικό στοιχείο, συνδέοντας το όνομα με τις παραγωγικές δραστηριότητες. Η τελική ετυμολογική προσέγγιση μπορεί να είναι ένας συνδυασμός αυτών των παραγόντων, όπου η αρχική ονομασία από έναν οικιστή ή μια γεωγραφική ιδιαιτερότητα (όπως το “μαύρο” χρώμα) εμπλουτίστηκε ή τροποποιήθηκε με την πάροδο του χρόνου, ενδεχομένως από την επίδραση της ιταλικής γλώσσας ή από την ανάγκη να περιγραφούν οι νέες δραστηριότητες των κατοίκων.
Η έρευνα σε παλαιότερα αρχεία και τοπωνυμικά λεξικά θα μπορούσε να προσφέρει περαιτέρω στοιχεία για την εμβάθυνση στην ετυμολογία του ονόματος “Νεγράδες”.
“Certainly, here is the comprehensive article content for the requested sections, written in Greek and formatted with HTML tags as per your instructions. “html
Αρχαίες Ρίζες Και Ιστορικές Αναφορές
Το χωριό Νεγράδες, που βρίσκεται στην περιοχή του Ρωμού Ιωαννίνων, σε υψόμετρο 680 μέτρων, αποτελεί ένα αμιγώς αγροτικό οικισμό και λειτουργεί ως μία πύλη για τον δήμο Πωγωνίου. Η ονομασία του χωριού, “Νεγράδες”, προέρχεται από τη λέξη “νέγρος” και την κατάληξη πληθυντικού “-άδες”.
Η λέξη “νέγρος” με τη σειρά της, σύμφωνα με κάποιες ερμηνείες, προέρχεται από την ιταλική λέξη “negri”, που σημαίνει “μαύρος”. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι κάτοικοι του χωριού είχαν σκούρο δέρμα, γι’ αυτό και ονομάστηκε έτσι. Ωστόσο, άλλες ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι το όνομα δόθηκε από τον πρώτο γαιοκτήμονα ή οικιστή, ονόματι Νενγκάρα ή Νέρα.
Ο κ. Απόστολος Μακρής, κάτοικος του χωριού, μοιράστηκε μαζί μας την εκδοχή του για την προέλευση του ονόματος, η οποία βασίζεται σε όσα έχει ακούσει και διαβάσει. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, το χωριό ονομάστηκε Νεγράδες από τους “νέους αγρότες” ή “νέους ψαράδες”, καθώς τα όρια των ψαράτικών τους έφταναν μέχρι τον ποταμό Καλαμά.
Την εποχή εκείνη, υπήρχαν βάλτοι και λίμνες όπου ασκούνταν το ψάρεμα.
Η αρχική προέλευση του χωριού, αν και αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας, θεωρείται ότι συνδέεται με την αρχαία πόλη Φωτική, η οποία χτίστηκε στην περιοχή Καστρί. Μετά την καταστροφή της Φωτικής το 552 π. Χ. Από τον βασιλιά των Οστρογότθων, Τίλα, στην ίδια τοποθεσία εμφανίζεται η πόλη Βέλα.
Η Βέλα, που για αρκετά χρόνια υπήρξε έδρα δεσπότη, εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Ηπείρου και γενέτειρα του Αγίου Αφεντίου του Νεομάρτυρα. Το 1458, αρνούμενη να παραδοθεί στους Τούρκους, η πόλη καταστράφηκε από τον Τούρκο Γιακό και τον Πασά, ο οποίος την κατέστρεψε αφού την βασάνισε.
Οι εναπομείναντες κάτοικοι μετακινήθηκαν στην Ανωβέλα, η οποία έγινε η νέα έδρα του δεσπότη στα Άνω και Κάτω Παΐνα, καθώς και στην περιοχή της Παλαιοχωρίου. Η πρώτη τοποθεσία εγκατάστασης των Νεγράδων ήταν η Παλαιοχώρι.
Το όνομα του χωριού αναφέρεται για πρώτη φορά σε χρυσόβουλο του Βυζαντινού Δεσπότη της Ηπείρου, του Παλαιολόγου, το οποίο εκδόθηκε το 1361 μ. Χ. Και αφορούσε κυριαρχικά δικαιώματα. Σήμερα, δεν σώζονται πολλά κτίσματα από εκείνη την περίοδο. Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν αρχαίοι οικισμοί, όπου μπορεί κανείς να δει αρχαία ευρήματα.
Υπάρχουν ερείπια από τα χωριά Ανωβέλα, Παλαιοχώρι, καθώς και κάποιοι πύργοι που πλέον είναι καλυμμένοι από αγριόχορτα. Το χωριό αρχικά βρισκόταν στην Παλαιοχώρι, ανάμεσα στις σημερινές Νεγράδες, την Άνω Πεδίνα και τη Βίτσα. Περίπου το 1600, σύμφωνα με τον Λαμπρίδη, οι κάτοικοι σκότωσαν κάποιους Τούρκους φοροεισπράκτορες.
Μετά τον φόνο δύο Τούρκων, εγκατέλειψαν το χωριό και κατευθύνθηκαν προς την Πανουβέλα. Πολλοί κάτοικοι έφυγαν και ίδρυσαν οικισμούς στα ορεινά της Σουδένας στην Πελοπόννησο, ενώ αργότερα επέστρεψαν και ανοικοδόμησαν τα χωριά τους. Αυτά τα χωριά, που είναι περισσότερο πεδινά, έχουν παρόμοια ιστορία.
Στο παρελθόν, οι οικισμοί αυτοί υπήρχαν λόγω των εκτάσεων γης και των κτημάτων που διέθεταν στις χαμηλότερες κοιλάδες της Βέλας, καθώς και στους λόφους. Οι άνω κοιλάδες έφταναν μέχρι τον δρόμο, εκεί όπου ο εθνικός δρόμος τους χώριζε από τις εκτάσεις τους.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με την κτηνοτροφία και τη γεωργία, και το χωριό ήταν παραδοσιακά κτηνοτροφικό. Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, πριν από το 1779, έτος του μαρτυρίου του, το χωριό επισκέφτηκε ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο οποίος μίλησε στους κατοίκους σε ένα από τα κηρύγματά του.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, υπήρχε στην περιοχή ένα “πορνείο” όπου μίλησε ο Άγιος Κοσμάς. Η χρονολογία αυτή, 1700, ίσως αναφέρεται σε κάποια άλλη συζήτηση ή σε παλαιότερη περίοδο, καθώς το κήρυγμα του Αγίου Κοσμά τοποθετείται γύρω στο 1770. Στην περιοχή υπήρχε πιθανώς ένα μαντρί με οικισμό.
Υπάρχουν ερείπια από την Παλαιοχώρι, από την κορυφή της Παλαιοχωρίου μέχρι την πεδιάδα, όπου διακρίνονται κτίσματα. Ο Άγιος Κοσμάς σταμάτησε σε ένα δέντρο “αγριελιά” και, αφού τους μίλησε για πολλά, τους είπε ότι όταν αυτή η αγριελιά ξεραθεί, θα έρθει ένας μεγάλος πόλεμος.
Σήμερα, από αυτή την αγριελιά σώζεται μόνο ένα μικρό μέρος, αλλά δεν έχει κοπεί ακόμα. Πρόκειται για ένα παλιό αχυρώνα και έναν άλλο δίπλα του. Εκτιμάται ότι η αγριελιά είναι περίπου 500 ετών και χρειάζεται κλάδεμα, όπως και ο κορμός της.
Στη σύγχρονη ιστορία, οι Νεγράδες αποτέλεσαν ένα σημαντικό στρατηγικό σημείο για την έκβαση των πρώτων μαχών του Ελληνο-Ιταλικού Πολέμου. Στις Νεγράδες υπήρχαν καταφύγια και προμαχώνες από όπου οι στρατιωτικές μονάδες της 8ης Μεραρχίας διεξήγαγαν πολεμικές επιχειρήσεις. Από την περιοχή της Άγρας, πραγματοποιήθηκε μια σπουδαία στρατιωτική επιχείρηση με πυροβολικό εναντίον των ιταλικών στρατευμάτων.
Ένας από τους πιο θρυλικούς Έλληνες αξιωματικούς, ο αντισυνταγματάρχης πυροβολικού Δημήτριος Κωστάκης, έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος άφησε το σημάδι του. Ο χώρος αυτός έπαιξε ρόλο, και συγκεκριμένα ο Λοχαγός Κωστάκης. Είχε το πυροβολικό του εδώ και οι Ιταλοί δεν μπορούσαν να τον εντοπίσουν, προκαλώντας πολλές απώλειες.
Ό,τι συνέβη στον Καλαμά, στη Δουλιάνη, σε ολόκληρη την περιοχή εδώ στα Γκράμπαλα, οφειλόταν στα πυροβολικά. Εδώ ήταν ο Κωστάκης. Δίπλα στον Χρυσοράχο ήταν ο Μουρκανάτος και πιο πάνω ο Λιγεράκης, στην “παιδική χαρά” των άνω. Πέρα από τον ρόλο του πολέμου που έπαιξε ο Κωστάκης, υπάρχει και ένας θρύλος για αυτόν.
Ο θρύλος λέει ότι το παρατηρητήριό του στην Πανουβέλα, από όπου επόπτευε ολόκληρη τη γραμμή των συνόρων, του έδωσε πληροφορίες. Για παράδειγμα, στη Δουλιάνη, οι Αλβανοί συγκεντρώνονταν για φαγητό, και ο Κωστάκης, μετρώντας με τη γροθιά του στον αέρα, υπολόγισε την απόσταση και διέταξε τα πυροβολικά να χτυπήσουν το ιταλικό καζάνι.
Αυτό συνέβη και στη γέφυρα του Αγίου και στον Καλαμά. Ήταν ένας ήρωας που έμεινε μόνο στα χαρτιά.
Το χωριό υπέστη γερμανική επίθεση και απόπειρα εμπρησμού από τους κατακτητές, αλλά σώθηκε χάρη στις μεγάλες προσπάθειες των κατοίκων. Μια αναφορά στα γεγονότα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου γίνεται επίσης στο λογοτεχνικό αριστούργημα του Τάσου Αθανασιάδη, “Πανθέα”, το οποίο μεταφέρθηκε και στην τηλεόραση.
Ανεβαίνοντας προς το κέντρο του χωριού, ο επισκέπτης οδηγείται στην κεντρική πλακόστρωτη πλατεία. Το πέτρινο σχολείο με το συντριβάνι και το πλατάνι, η κεντρική πέτρινη εκκλησία αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και το μικρό παραδοσιακό καφενείο με το τοπικό τσίπουρο αποτελούν τα κύρια αξιοθέατα.
Το χωριό έπαιξε επίσης ρόλο στον εμφύλιο πόλεμο, καθώς οι χωροφύλακες συγκαταλέγονταν στα πρώτα θύματα των μαχών. Απέναντι από το καφενείο, δύο χωροφύλακες εκτελέστηκαν. Το πρώτο περιστατικό συνέβη το 1946 στο Λιτόχωρο και στη συνέχεια ακολούθησε αυτό εδώ. Υπήρξαν διάφορες εξορμήσεις στις ανατολικές χώρες, με κάποιους να επιστρέφουν και άλλους να μην επιστρέφουν ποτέ.
Σήμερα, το χωριό, όπως και όλα τα χωριά της περιοχής, είναι ερημωμένο. Ασχολούνται με τη μελισσοκομία, αλλά αυτό είναι κάτι με πολύ λίγη παραγωγή. Απομένουν τρεις ή τέσσερις άνθρωποι στην κοινότητα, ενώ οι μόνιμοι κάτοικοι είναι περίπου 40.