Οσκηνοθέτης, ηθοποιός και εμπνευστής της «Συντεχνίας του Γέλιου» Βασίλης Κουκαλάνι
Δέχθηκες επιθέσεις διαδικτυακά όταν έκανες ανάρτηση μέσα από την οποία εξέφραζες ανακούφιση για τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Πιστεύεις ότι θεωρήθηκε πως υποστηρίζεις ΗΠΑ και Ισραήλ; Από την άλλη τι απαντάς σε εκείνους που θεωρούν προκλητική την ανάρτηση εν μέσω επίθεσης;
Θυμάμαι εκείνο το πρωί που βρήκα το κινητό μου γεμάτο μηνύματα από όλο τον κόσμο. Μου γράφανε ότι ο Χαμενεΐ είναι νεκρός. Παρόλα αυτά νιώσαμε μέσα μας έναν θρίαμβο λες: επιτέλους το κάθαρμα που σκότωσε τόσο κόσμο! Όλοι οι Ιρανοί μέσα μας αυτό λέγαμε.
Την μέρα που έφυγε ο Σάχης με το αεροπλάνο βγήκε ο κόσμος έξω και συνέχαιρε ο ένας τον άλλον. Έλεγαν: συγχαρητήρια, μπράβο σου. Αυτή τη χαρά είχα! Όχι ότι χάρηκα γιατί τον έφαγε ο Τραμπ. Μακάρι να είχε πέσει στα δικά μας χέρια, εννοώ να τους είχε ρίξει ο λαός.
Ποιος κερδίζει;
Κανένας, μόνο χαμένοι υπάρχουν
Τι μαθαίνεις από το Ιράν και ποιο είναι το μέλλον που προβλέπεις ;
Το μέλλον δεν ξέρω. Οι συγκυρίες μας βάζουν να πάρουμε θέση υπέρ κάποιου. Εγώ θέλω να ταπεινωθούν Ισραήλ και ΗΠΑ αλλά δεν θέλω να δυναμώσει το καθεστώς. Για μένα ένας Έλληνας εργάτης που παλεύει για τη ζωή του είναι όπως ένας Ιρανός . Κι οι ολιγάρχες είναι ίδιοι μεταξύ τους. Οι απλοί άνθρωποι που ζήσαμε την τυραννία στο Ιράν χαρήκαμε. Ταυτόχρονα θέλουμε να ηττηθούν ΗΠΑ και Ισραήλ.
Τα προηγούμενα χρόνια το Ιράν, μετά τον πόλεμο με το Ιράκ δεν έχει πειράξει μύγα γύρω του. Στις μυστικές υπηρεσίες όλοι δουλεύουν με όλους. Στο Αφγανιστάν δούλευαν μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και των ΗΠΑ ενάντια στους Ταλιμπάν. Και οι μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ με του Ιράν, ενάντια στους Ταλιμπάν.
Οπότε πριν, συνέφερε την Αμερική μια χαρά να δουλεύει με το καθεστώς τόσα χρόνια. Τα τελευταία χρόνια το Ιράν έκανε ότι έλεγε η Αμερική. Λίγο καιρό πριν την επίθεση παραδεχόταν κι ο Τραμπ την αγαστή τους συνεργασία. Ρωτάς τι μαθαίνω από το Ιράν. Τον Ιούνιο που βομβαρδιζόταν μου έλεγαν πως ήταν κάτι το πρωτοφανές. Πως έπεφταν βόμβες όλη μέρα στον πόλεμο των 12 ημερών. Οι δικοί μας έχουν φύγει έχουν πάει προς την Κασπία.
Γιατί γίνεται αυτός ο πόλεμος;
Αυτή η ερώτηση έχει μεγάλη πλάκα διότι αντικειμενικά ο λόγος για τον οποίο γίνεται αυτός ο πόλεμος έχει γίνει αντικείμενο σύγχυσης, δεν μπορούνε να συνεννοηθούνε πέντε βασικοί νοματαίοι για το ποια είναι η βασική τους, η πιο αληθοφανής, τελοσπάντων, δικαιολογία για την επιθετική τους επιδρομή, και αλλάζουν το αφήγημα μέρα παρά μέρα και υπουργείο με υπουργείο.
Είναι τόσο σκουντούφληδες που μοιάζει του καθενός το εφεύρημα για την αιτιολογία του πολέμου να σχετίζεται με τα προσωπικά συμπλέγματα και τις ονειρώξεις εξουσίας και δύναμης του κάθε Βάνς και Τραμπ και Ρούμπιο που μιλάνε και συμπεριφέρονται σα να παίζουν εικονικό πόλεμο σε Playstation. Μέσα σε όλη αυτή την πολιτική ψυχασθένεια, ο μόνος που παραμένει απελπιστικά συνεπής στο δικό του μονότονο τροπάριο είναι ο εγκληματίας Νετανιάχου που από την δεκαετία του ’90 υποδεικνύει εμμονικά ότι το Ιράν παιδιά θα έχει πυρηνικά όπλα μεθαύριο.
Ε, έχουν περάσει τριάντα χρόνια και ακόμα περιμένουμε το «μεθαύριο». Και με αυτή τη συνολική διαστροφή κάθε πολιτικής και διεθνούς νομιμότητας συμβαδίζει η δικιά μας κυβέρνηση με Μητσοτάκη, Δένδια και Άδωνη ξέρω ‘γω, κι αυτό είναι πιο τρομακτικό ακόμα και από τα σύνδρομα μεγαλείου και τις φαντασιώσεις τύπου «είμαι στρατηγός στο Playstation» του κάθε Χέγκσεθ και της παρέας του. Πρόκειται για μια τόσο δουλική άγνοια κινδύνου πού όσο δεν μπορούν πλέον να απεμπλακούν οι ΗΠΑ και Ισραήλ από τον στρόβιλο ψεμάτων αλλά κι από την ίδια τη σύρραξη που έχουν προκαλέσει, τόσο οι δικοί μας οι βλάκες θα βαθαίνουν την ανάμειξη της χώρας στον παράνομο πόλεμο.
Ο λόγος γι’ αυτόν τον πόλεμο φαινομενικά θα είχε μια εξήγηση ως ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος που θέλει να αποσταθεροποιήσει την περιοχή και να την θέσει στον έλεγχο των διαθέσεων του Ισραήλ, τον έλεγχο του φυσικού πλούτου της περιοχής κτλ., με το γνωστό πρόσχημα της απειλής του Ιράν, την απελευθέρωση του λαού από τον ουρανό με βόμβες… Η πραγματικότητα όμως μας δείχνει ότι πλέον ΗΠΑ και Ισραήλ έχουν εγκλωβιστεί στις δικές τους απελπισμένες αντιφάσεις, χτυπάνε ανοιχτά πια πολιτικούς στόχους για να πιέσουν το καθεστώς αλλά πιέζουν απελπιστικά τον πληθυσμό, θέλουν να απομονώσουν το Ιράν αλλά τελικά χρειάζονται το πετρέλαιο τους για να μην ανέβει η τιμή του περίφημου βαρελιού…
Και μέσα σε όλο αυτό το θέατρο του παραλόγου είναι ο λαός του Ιράν που πληρώνει το τίμημα αυτών των παιχνιδιών πολέμου. Πρόκειται για τον λαό που βγήκε στο δρόμο δυναμικά και με τη δική τους θέληση για μια πολιτική και κοινωνική αλλαγή, αλλά ο πόλεμος τον απώθησε, ο πόλεμος παράκαμψε τον ξεσηκωμό, κατέστειλε διπλά μια επανάσταση.
Τα βιώματα αυτά σε οδήγησαν στην τέχνη;
Έπαιξε ρόλο στο να γίνω καλλιτέχνης ο θείος μου ο Σοφοκλής στο Βερολίνο, που ήταν κινηματογραφιστής. Έκανε ταινίες και έπαιξα κι εγώ 9 χρονών σε μία από αυτές. Η πρώτη μου επαφή με το θέατρο ήταν το θέατρο Grips γι’ αυτό το κάνω κι εδώ στην Ελλάδα.
Με ενδιαφέρει το πως η τέχνη μπορεί να γίνει επικίνδυνη, πως θα μας φοβούνται όπως φοβόντουσαν τον Μπρεχτ. Να μας εμπιστεύεται ο κόσμος και να μας τρέμουν οι εξουσίες. Το «Μια γιορτή στου Νουριάν» το ανεβάσαμε το 2011 όταν η κρίση θέριζε και αλώνιζε η ΧΑ. Θέλαμε να γίνουμε επικίνδυνη αλλά δεν μας αντιμετώπισαν ως τέτοιους τα συστημικά ΜΜΕ.
Ποια είναι η μοίρα των καλλιτεχνών στο Ιράν ;
Η μοίρα των καλλιτεχνών στο Ιράν είναι μια ιστορία γεμάτη αντιφάσεις, και κάπως τεντωμένο σχοινί. Για δεκαετίες, το «επαναστατικό» καθεστώς αντιμετώπιζε τις τέχνες ως ένα προπαγανδιστικό «δημόσιο αγαθό», ρίχνοντας αμύθητα ποσά —εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια και ευρώ— για να στηθούν τεράστιες παραγωγές στην τηλεόραση, το σινεμά άντε και το θέατρο κάπως. Αυτή η κρατική επιδότηση δημιούργησε ένα πανίσχυρο επαγγελματικό κατεστημένο σε πολλά και διαφορετικά σε είδος κινηματογραφικά και τηλεοπτικά ρεύματα και ποιότητες, αλλά στις παραστατικές τέχνες και τη μουσική, προσφέροντας στους δημιουργούς τα μέσα να μεγαλουργήσουν, αλλά με το αζημίωτο.
Και εδώ συμβαίνει το εξής μαγικό που νομίζω το έχει ζήσει και η σύγχρονη ελληνική πολιτιστική έκφραση: οι Ιρανοί καλλιτέχνες, για να αποφύγουν ή καλύτερα να παρακάμψουν τη λογοκρισία, έγιναν διπλά και τριπλά δημιουργικοί. Έμαθαν να μιλάνε «πλάγια». Ανέπτυξαν έναν μοναδικό ρεαλισμό που απεικόνιζε την ιρανική κοινωνία με τεράστια δύναμη και ελπίδα, ασκώντας μια έμμεση αλλά βαθιά κριτική, χωρίς ποτέ να μπορούν να τους κατηγορήσουν ευθέως για αντίσταση. Έτσι, ο ιρανικός κινηματογράφος κατάφερε να ξεχωρίσει παγκοσμίως, μετατρέποντας τον περιορισμό σε υψηλή τέχνη. Και μέσα σε αυτήν την πολυφωνία κατάφερα και να γεννηθούν κάποιες σύντομες underground πρωτοπορείες.
Σήμερα, η μοίρα τους μοιάζει να ακολουθεί την πορεία της Δύσης σε περιόδους κρίσης, αλλά σε πολύ πιο ακραίο βαθμό. Η κοινωνική και κυρίως η οικονομική εξαθλίωση τους έχει χτυπήσει αλύπητα. Παράλληλα, το πολιτικό κλίμα έχει αγριέψει. Ακούμε διαρκώς για κινηματογραφιστές που μπαινοβγαίνουν στις φυλακές. Κι όμως, αυτό που προκαλεί δέος είναι η επιμονή τους.
Παρά τις διώξεις και την οικονομική ασφυξία, βρίσκουν πάντα τον τρόπο να στήνουν ξανά και ξανά τις κάμερές τους και να αφηγούνται τις ιστορίες τους. Η μοίρα τους, λοιπόν, είναι ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης ανάμεσα στην κρατική εξάρτηση, την οικονομική κρίση και την αστείρευτη ανάγκη για ελευθερία έκφρασης.
tvxs.gr