Πολιτικός Επιστήμονας Διεθνολόγος Διδάκτορας – ΕρευνητήςΑΜΚΕ με τίτλο: «Οινιάδες: Ιστορία – Λαογραφία – Πολιτισμός») ιστορία. Πρόκειται για ένα γεγονός που λόγω της γεωγραφίας και της εμπορικής δραστηριότητας φαίνεται να επαναλαμβάνεται ανεξάρτητα με τις διοικητικές μεταβολές και άλλα μείζονα γεγονότα, συνεχώς ανά διαστήματα στο διάβα της ιστορίας.
Προχώρησαν δε περαιτέρω οι Επτανήσιοι και ξεπέρασαν τα όρια της Ακαρνανίας και έφτασαν στο Αιτωλικό, το Μεσολόγγι, το Ευηνοχώρι και άλλα παραλιακά σημεία της γειτονικής Αιτωλίας. Ειδικότερα στο Μεσολόγγι και το Αιτωλικό οι Επτανήσιοι σε συνεργασία με ντόπιους πλοιοκτήτες / εμπόρους ανέπτυξαν αξιόλογο στόλο με σημαντική παρουσία σε όλη τη Μεσόγειο. Αντίστοιχα Ακαρνάνες μετοικούσαν στα Επτάνησα, κυρίως στην Ιθάκη και την Κεφαλλονιά, όπου άφηναν τα γυναικόπαιδα σε περιόδους κατατρεγμού και πολέμων με τους Οθωμανούς. Το Ξηρόμερο, έδρα αρμοτολικίου και διασυνοριακή περιοχή μεταξύ Ενετών – Οθωμανών άλλωστε χαρακτηριζόταν από ρευστούς συσχετισμούς στη διοίκηση και συνιστούσε συχνή εστία εντάσεων και εξεγέρσεων των υπόδουλων Ελλήνων.
Επιπροσθέτως η εγκατάσταση των Επτανησίων είχε ως αποτέλεσμα την επίδραση του επτανησιακού πολιτισμού στα παραλιακά μέρη της Ακαρνανίας, από Κατοχή έως Βόνιτσα γεγονός που μαρτυράται από τη διάχυτη σε ναούς τεχνοτροπία, στην ομοιότητα της αρχιτεκτονικής και της διαρρύθμισης των παραδοσιακών κτιρίων, τα τοπωνύμια αλλά και εκφράσεις πολιτισμού όπως δημώδη ρητά και προφορικές αφηγήσεις κοινές σε αμφότερες της περιοχές. Επιπροσθέτως, συμπληρωματικά με την επτανησιακή επίδραση στην Ακαρνανία, είναι διάχυτη και η μακραίωνη ενετική επίδραση στο σύνολο της περιοχής, που μαρτυρείται και από χώρους λατρείας όπως ερειπωμένα ενετικά μοναστήρια και ναοί αφιερωμένοι στον Άγιο Γεώργιο, τον Άγιο Μάρκο καθώς και τον Άγιο Θεόδωρο, Αγίους που οι Ενετοί θεωρούσαν προστάτες τους.
Οι Ακαρνανικές Οινιάδες και η Αιτωλική Παραχελωίτιδα παρήγαγαν ξυλεία, γεωργικά προϊόντα, ζώα και άλλες ακατέργαστες πρώτες ύλες. Ένα σημαντικό ποσοστό αυτής της παραγωγής πήγαινε από τους Επτανήσιους που είχαν τα πλοία στα νησιά για ιδία χρήση και άλλα τα εμπορεύονταν σε άλλα σημεία της Μεσογείου.
Όλα τα παρατεθέντα στοιχεία, υποδηλώνουν συμπληρωματικά τη διαχρονική κοινή πορεία των περιοχών που υπάγονταν στα νοητά όρια του υπό μελέτη τριγώνου από την αρχαιότητα μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν. Η δημογραφική συνάφεια και η οικονομική αλληλοσυμπλήρωση δημιούργησαν ένα ιδιαίτερο τοπικό πολιτισμό που ενυπήρχε και συνυπήρχε με τα όποια στοιχεία / διαφορές πήγαζαν από την τοπικότητα ή τα επίκτητα στοιχεία που άφηναν οι επικυρίαρχοι και ο οποίος βασιζόταν σε δύο είδη διακριτών ομάδων που θα επιχειρήσουμε να τους ομαδοποιήσουμε ανάλογα με τη δραστηριότητα που αναλάμβαναν και το ρόλο που είχαν στις παραγωγικές διαδικασίες που λάμβαναν χώρα στο εμπορικό τρίγωνο προκειμένου να προχωρήσουμε στην ανάλυσή μας.
Διάκριση κατοίκων σε ηπειρωτικού χαρακτήρα και σε νησιώτικου χαρακτήρα – Ιδιότυπος Τοπικός Πολιτισμός
Εξαιτίας της διαφοράς του φυσικού χώρου που ζούσαν οι κάτοικοι των παραλίων της λεκάνης, θα μπορούσαμε να πούμε ότι διαφοροποιούνται, σε ηπειρωτικού χαρακτήρα και σε νησιώτικου χαρακτήρα βάση της θέσης του στην παραγωγική διαδικασία που λάμβανε χώρα στην υπό εξέταση περιοχή.
Το γεγονός ότι οι Ακαρνάνες ήταν για αιώνες υποτελείς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ενώ τα νησιά ήταν κάτω από την κυριαρχία των Ενετών και αργότερα των Άγγλων λειτούργησε και αυτό έτσι ώστε να αναπτυχθούν διαφορετικές νοοτροπίες και συμπεριφορές μεταξύ των δύο ομάδων κάτοικων.
Παρά τα τοπικά χαρακτηριστικά που εξελίχθηκαν με βάση διαφορετικές προσλαμβάνουσες από τον έκαστο διοικητικό παράγοντα μεταξύ των δύο αυτών ομάδων, στον οικονομικό τομέα, λειτούργησαν συμπληρωματικά η μια με την άλλη με καθοριστικές συνέπειες για τη δημογραφία, τον πολιτισμό και την πορεία της υπό μελέτη γεωγραφικής περιοχής.
Τόσο στην Ακαρνανία όσο και στην Πελοπόννησο από αρχαιοτάτων χρόνων υπάρχουν εκτενείς πλουτοπαραγωγικές περιοχές, που παράγουν άφθονα γεωργικά προϊόντα αναγκαία για τη διαβίωση του πληθυσμού. Εξέχουσα είναι η εύφορη πεδιάδα των Οινιαδών που εντοπίζεται στις εκβολές του Αχελώου, δευτερευόντως ο κάμπος του Μύτικα στα δυτικά παράλια του Ξηρομέρου και ο κάμπος στις εκβολές του Πηνειού ποταμού στην Ηλεία. Ακριβώς αυτές οι τρεις περιοχές που με ευκολία παρήγαγαν τα αγαθά που στερούνται οι νησιώτες δημιουργούσαν το παραγωγικό σκέλος του υπό μελέτη συνόλου, με τα νησιά Λευκάδα, Κεφαλλονιά, Ιθάκη, Ζάκυνθο να δημιουργούν το έτερο σκέλος που ελλείψει πόρων προσέφερε εργατικό δυναμικό που συμμετείχε στην καλλιέργεια, τη συγκομιδή, την επεξεργασία των αγροτικών προϊόντων και το κυριότερο αναλαμβάνοντας την εμπορία και μεταφορά των παραγομένων γεωργικών προϊόντων στα νησιά αλλά και εκτός της Λεκάνης του Κεντρικού Ιονίου.
Η συνεργασία αυτή των κατοίκων της ηπειρωτικής ακτής και των νησιωτών για την παραγωγή και την εμπορία προϊόντων είχε ως αποτέλεσμα να αναπτυχθούν οικονομικές συνεργασίες μεταξύ των δύο ομάδων που οδήγησαν βαθμιαία στη συνεκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών εκτάσεων.
Αποτέλεσμα αυτών των συνεργασιών είναι ένας σημαντικός αριθμός κάτοικων της Ακαρνανίας, της Νότιας Αιτωλίας και της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου να προέρχεται από τα νησιά Κεφαλλονιά, Ζάκυνθο και Ιθάκη όπως δηλώνουν άλλωστε και τα επίθετα των κάτοικων που συναντώνται εκεί.
Παράλληλα σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι η αυξημένη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο και η εύκολη πρόσβαση από τα Ενετοκρατούμενα και τα Αγγλοκρατούμενα έπειτα νησιά του Ιονίου στην Ακαρνανία και τις όμορες περιοχές, συνέβαλαν σημαντικά στην επιλογή του τόπου ως σημείο επαφής μεταξύ των Αρματολών και αργότερα των Επαναστατημένων Ελλήνων με τις Ξένες Δυνάμεις, στην επίτευξη σχετικά ασφαλών και γρήγορων επικοινωνιών, τον ανεφοδιασμό με όπλα και άλλα χρήσιμα είδη για τους εμπόλεμους. Ενδεικτικά να αναφερθεί πως στο Διόνι, στον Αστακό και στον Μύτικα οι Ξένες δυνάμεις παρέδιδαν όπλα στους Έλληνες, ενώ σε περιόδους πολέμων κατά τη διάρκεια της ενετοκρατίας δεν ήταν λίγες οι φορές που οι Ενετοί διάλεγαν τον Πεταλά ως αγκυροβόλιο, την Κατοχή, τον Αστακό και τον Μύτικα ως σημεία απόβασης πριν ξεκινήσουν τις επιδρομές τους εναντίον των Τούρκων.
Εμπόδια στο εμπόριο εξαιτίας των αλλαγών στην κυριαρχία της περιοχής
Η οικονομική συνεργασία μεταξύ νησιωτών και Ακαρνάνων δεν εξελίχθηκε βέβαια απρόσκοπτα χωρίς τα προβλήματά της. Η Ακαρνανία εντάχθηκε στο Ελληνικό Κράτος περί το 1830 ενώ τα νησιά βρίσκονταν υπό ενετική κυριαρχία μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, για να την διαδεχθεί έως και το 1864 η αγγλική κυριαρχία οπότε ενώθηκαν με την Ελλάδα.
Το εμπόριο και οι μεταφορές πολλές φορές έπαιρναν τη μορφή του λαθρεμπορίου, αφού δεν ακολουθούνταν οι απαιτούμενες διαδικασίες και δεν πληρώνονταν οι προαπαιτούμενοι δασμοί. Από έγγραφα που υπάρχουν στο Ιστορικό Αρχείο Ιθάκης διαφαίνονται διαμαρτυρίες Τούρκων διοικητών για τις παράνομες δράσεις κάτοικων των νησιών.
Αλλά και οι πειρατείες που διενεργούντο είτε από ντόπιους είτε ξένους πειρατές καθιστούσαν το εμπόριο πολύ επισφαλές. Η αρπαγή φορτίου ή μέρους φορτίου από πειρατές ήταν αρκετά σύνηθες φαινόμενο και η πληροφόρηση για την ύπαρξη πειρατών σημαντικό γεγονός που ανακοινωνόταν στις νησιώτικες αρχές και γενικά μεταξύ των ναυτιλλομένων.
Μεταξύ των κατοίκων της λεκάνης αναπτύχθηκε και ένα ανταλλακτικό εμπόριο όπου οι νησιώτες αντάλλασσαν κυρίως λάδι που είχαν υπερπαραγωγή ή προϊόντα που μετέφεραν οι ναυτικοί για σιτάρι, κηπευτικά προϊόντα ή ζώα. Δεν είναι λίγες οι μαρτυρίες κατοίκων της Κεφαλονιάς που κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με πλοιάρια με κουπιά κατά τη νύχτα πήγαιναν στο Ξηρόμερο για να πάρουν σιτάρι. Αλλά και με βάρκες από την Ιθάκη χωρίς κανένα φόβο έκαναν το δρόμο των 20 μιλίων περίπου για να εμπορευτούν. Μέχρι πρόσφατα επιβίωναν στην Κατοχή, αλλά και στο γειτονικό Νεοχώρι, οι Ντουγκάνες του Αχελώου όπου έδεναν τα πλοιάρια που ξεκινούσαν από τα Επτάνησα και διέπλεαν τον Αχελώο στο ύψος των τελωνείων αυτών για να προμηθευτούν κρέας, σιτάρι, ρύζι, ξυλεία, ζωοτροφές και άλλα χρήσιμα προϊόντα. Η σχέση των Επτανησίων με την περιοχή των Οινιαδών ήταν τέτοια ώστε τη γνώριζαν με εξαιρετική ακρίβεια, όλα τα αγκυροβόλια, όλα τα διαθέσιμα προϊόντα και φυσικά τους ιδιώτες, τους εμπόρους και τους παραγωγούς τους οποίους χρειάζονταν να εντοπίσουν προκειμένου να εξυπηρετηθούν. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί και τα δεκάδες καΐκια που διέσωσαν τους επιζώντες της Μεραρχίας Άκουι στην Κεφαλονιά, ως επί το πλείστον νεαρούς άνδρες και στοργικά τους μετέφεραν στο Δέλτα του Αχελώου και την Παραλία Διόνι όπου τους εμπιστεύονταν σε ντόπιους Κατοχιανούς που τους έκρυβαν σε κρυφά και δυσπρόσιτα σημεία και ήταν η αιτία να σωθούν πολλοί νεαροί Ιταλοί στρατιώτες που προσέφεραν σημαντικές μαρτυρίες για τη σφαγή μετά τη λήξη του πολέμου.
Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 η οικονομική ισορροπία στην περιοχή άλλαξε δραματικά εξαιτίας των δραματικών σεισμών του 1953 που προηγήθηκαν με καταστρεπτικές συνέπειες για την οικονομία των νησιών. Παράλληλα, η αδυναμία δημιουργίας των απαραίτητων οικονομικών δομών, ώστε να αποτραπεί το κύμα φυγής, οδήγησαν πολλούς στη μετανάστευση προς την Αθήνα και τις χώρες του εξωτερικού. Όσοι δε επέστρεψαν ή προτίμησαν να συνεχίσουν να ζουν στα νησιά στράφηκαν μαζικά στον τουρισμό. Στην Ακαρνανική πλευρά, αντίστοιχα, ο κάμπος των Οινιαδών, μετά τα έργα της περιόδου 1967-1974 υιοθέτησε εντελώς διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο με μηχανοκαλλιέργειες, δενδροκαλλιέργειες και βρώσιμες καλλιέργειες που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές μειώνοντας στο ελάχιστο την παραγωγή σιτηρών και οσπρίων με αποτέλεσμα να μην χρειάζεται εργατικό δυναμικό από τα νησιά. Οι μύλοι και τα τελωνεία έπαψαν να υπάρχουν. Ενώ την ίδια εποχή τα τεχνολογικά άλματα και οι υποδομές που αναπτύχθηκαν, συνέβαλαν στη ραγδαία ανάπτυξη των χερσαίων μεταφορών αλλά και την εκκίνηση χρήσης πλοίων τύπου Ferry Boat καθιστώντας ξεπερασμένη τη χρήση των καϊκιών από τα νησιά προς την Ακαρνανία.
Οι θαλάσσιες αυτές εμπορικές και επιβατικές γραμμές ωστόσο, συνεχίζουν να υπάρχουν στην ίδια περιοχή, στην ίδια ρότα που διέπλεαν οι πρόγονοί μας θυμίζοντάς μας μια ενδιαφέρουσα πτυχή της τοπικής ιστορίας που ενέχει στοιχεία για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της.
Εκ του Γραφείου Τύπου «Οινιαδών Ανάπτυξις»