Η Λέσβος δεν περνά μια ακόμη δύσκολη περίοδο. Βρίσκεται στο επίκεντρο μιας κρίσης που, με τρόπο σχεδόν κυνικό, απογυμνώνει τις χρόνιες παθογένειες του κρατικού μηχανισμού και της τοπικής διοίκησης. Εδώ και περίπου είκοσι ημέρες, ίσως και περισσότερες, ο αφθώδης πυρετός έχει μετατραπεί από μια σοβαρή ζωονόσο σε έναν πολλαπλασιαστή κοινωνικής και οικονομικής ασφυξίας. Οι κτηνοτρόφοι βλέπουν την παραγωγή τους να καταρρέει όχι μόνο εξαιτίας της ασθένειας, αλλά και λόγω περιοριστικών μέτρων που επιβλήθηκαν χωρίς να συνοδευτούν από λειτουργικές λύσεις. Χιλιάδες ζώα και τόνοι γάλακτος μένουν αδιάθετοι, τυροκομεία υπολειτουργούν και η τοπική αγορά αρχίζει να στερεύει ακόμη και από βασικά προϊόντα, με ελλείψεις να καταγράφονται ακόμη και σε σούπερ μάρκετ.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η κοινωνία της Λέσβου δεν έμεινε θεατής. Αντίθετα, στάθηκε στο πλευρό των παραγωγών με κινητοποιήσεις, πορείες και παρεμβάσεις που έφτασαν μέχρι τον αποκλεισμό του λιμανιού. Η έκρηξη αγανάκτησης δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν το αποτέλεσμα μιας πίεσης που συσσωρευόταν καθημερινά. Όταν η παραγωγική βάση ενός τόπου παραλύει και καμία διέξοδος δεν διαφαίνεται, η αντίδραση δεν αποτελεί επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι έσπευσαν να τη χαρακτηρίσουν υπερβολική, σαν να είχαν οι άνθρωποι αυτοί την πολυτέλεια να περιμένουν.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι η ίδια η ασθένεια, αλλά ο τρόπος διαχείρισής της. Τα υγειονομικά μέτρα μπορεί να ήταν αναγκαία, όμως εφαρμόστηκαν αποσπασματικά, χωρίς πρόβλεψη για την επόμενη ημέρα. Δεν υπήρξε έγκαιρος σχεδιασμός για τη διαχείριση της παραγωγής, ούτε μηχανισμοί άμεσης στήριξης. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ιδιότυπο «οικονομικό lockdown». Η παραγωγή συνεχίζεται, αλλά δεν μπορεί να διοχετευθεί πουθενά. Μια κατάσταση που θα μπορούσε να είχε μετριαστεί, αν υπήρχε στοιχειώδης προετοιμασία και συντονισμός.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι ευθύνες της Περιφερειακής Αρχής είναι εμφανείς. Η αντίδραση υπήρξε αργή, αποσπασματική και συχνά έδειξε αδυναμία κατανόησης της σοβαρότητας της κρίσης. Αντί για άμεση κινητοποίηση με συγκεκριμένα μέτρα, οι πρωτοβουλίες ήρθαν καθυστερημένα και συχνά έμοιαζαν περισσότερο με επικοινωνιακές κινήσεις παρά με ουσιαστικές παρεμβάσεις. Εκεί όπου απαιτούνταν αποφασιστικότητα, κυριάρχησε η αμηχανία.
Ωστόσο, η ευθύνη δεν σταματά στην τοπική διοίκηση. Η κεντρική διοίκηση φέρει εξίσου σημαντικό μερίδιο, καθώς τα μέτρα που ελήφθησαν δεν συνοδεύτηκαν από τις αναγκαίες οικονομικές και οργανωτικές παρεμβάσεις. Οι αποζημιώσεις καθυστερούν ή παραμένουν ασαφείς, ενώ οι λύσεις για την αποσυμφόρηση της αγοράς εξετάζονται εκ των υστέρων, όταν η ζημιά έχει ήδη συντελεστεί. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή ενός κράτους που λειτουργεί αντιδραστικά, ακολουθώντας τις εξελίξεις αντί να τις προλαμβάνει.
Το ερώτημα της ευθύνης δεν έχει εύκολη απάντηση. Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη αστοχία, αλλά για μια αλυσίδα παραλείψεων που ξεκινά από την απουσία πρόληψης και φτάνει μέχρι την προβληματική διαχείριση της κρίσης. Κυβέρνηση, Περιφερειακή Αρχή και συνολικά ο διοικητικός μηχανισμός μοιράζονται την ευθύνη για μια κατάσταση που θα μπορούσε να είχε περιοριστεί, αλλά αφέθηκε να διογκωθεί, μετατρέποντας μια υγειονομική απειλή σε κοινωνικοοικονομική πληγή.
Η Λέσβος δεν πληρώνει μόνο τον αφθώδη πυρετό. Πληρώνει την απουσία σχεδίου, την έλλειψη συντονισμού και μια διοικητική ανεπάρκεια που επανεμφανίζεται κάθε φορά που προκύπτει μια σοβαρή κρίση. Όταν ένα ολόκληρο νησί αναγκάζεται να διαμαρτύρεται για τα αυτονόητα, το πρόβλημα δεν είναι η κρίση. Είναι ο τρόπος που επιλέγεται ή αποτυγχάνεται να αντιμετωπιστεί.
A.T.K.