Σε ένα χωράφι στην Αγία Άννα της Βόρειας Εύβοιας, λίγο πάνω από τη θάλασσα, ο 71χρονος τότε Παναγιώτης Αναγνώστου, το επόμενο καλοκαίρι μετά την καταστροφική πυρκαγιά του Αυγούστου 2021, έχει σκύψει και φυτεύει τις ελιές του. Γύρω του το τοπίο παραμένει σημαδεμένο από τη φωτιά, με τους κορμούς των δέντρων να “μαρτυρούν” τι προηγήθηκε πριν ένα χρόνο. «Μέχρι να δώσουν καρπό αυτές οι ελιές εγώ μπορεί να μην ζω, το κάνω όμως για τα εγγόνια μου, για το μέλλον, για να γευτούν αυτά τους καρπούς της», λέει ο κ. Αναγνώστου απευθυνόμενος στον ανιψιό του, τον φωτογράφο- δημοσιογράφο, Θοδωρή Νικολάου, που εκείνη την ώρα τον απαθανατίζει.
Στη συνέχεια αναζητώντας τρόπους να αποτυπώσει αυτή τη σχέση πέρα από τη δική του ματιά, ο φωτογράφος περνά σε ένα επόμενο στάδιο, όπου η αφήγηση δεν ανήκει πλέον μόνο σε εκείνον, αλλά επιστρέφει στους ίδιους τους κατοίκους-πληγέντες. Στο σημείο αυτό συναντά, τα δύο δίδυμα αδέλφια, το Χρήστο και τη Μαριανίκη. Έχοντας ζήσει σε ηλικία 9 ετών τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες του 2021, θυμούνται πόσο πλησίαζε η φωτιά το σπίτι τους και τι ακολούθησε. Πλέον όπως αναφέρουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, το τοπίο σιγά σιγά πρασινίζει. Τους ρωτάμε τι είναι αυτό που τους άρεσε να φωτογραφίζουν κατά τη διάρκεια του πρότζεκτ. «Τη θάλασσα, τη φύση αλλά κι ο ένας τον άλλον», απαντούν.
Εξηγώντας το σκεπτικό πίσω από την τέταρτη ενότητα ο κ. Νικολάου επισημαίνει ότι ως υποστηρικτής «μιας δημοκρατικής φωτογραφίας» εκτιμά ότι φορέας της μπορεί να είναι ο οποιοσδήποτε « πόσο μάλλον άνθρωποι που βιώνουν μία δύσκολη κατάσταση στη ζωή του». «Ήθελα να αφήσω τους ίδιους τους ανθρώπους να παρουσιάσουν την ιστορία τους. Οπότε χρησιμοποιώ αυτό που ονομάζεται συμμετοχική φωτογραφία. Μέσω της συμμετοχής των δύο παιδιών διαμορφώνεται μια άλλη οπτική της πραγματικότητας, δημιουργούν τα ίδια τα τεκμήρια της ζωής τους. Για εμένα αποτελεί μία μηχανή παραγωγής μνήμης. Δημιουργείται ουσιαστικά μνήμη τόσο οικογενειακή αλλά και μία μνήμη για τον ίδιο τους τον τόπο», τονίζει.
Το πρότζεκτ “Ancestors” υλοποιήθηκε από το “Artit” στο πλαίσιο προγράμματος για τις καλλιτεχνικές διαμονές (art residencies), με θέμα τον αντίκτυπο των καταστροφικών πυρκαγιών και πλημμύρων στη Βόρεια Εύβοια.
Όπως σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ιδρύτρια και Διευθύντρια του ARTIT, Δανάη Παπαδημητρίου, «δίνοντας τον φακό στους ίδιους τους κατοίκους, ο Θοδωρής κατέρριψε τα αυστηρά όρια μεταξύ δημιουργού και θεατή». «Μέσα από δίπτυχα με Polaroid, αποτύπωσε τη διαλεκτική σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος, ένα έργο που δίνει φωνή σε ολόκληρη την κοινότητα και γίνεται τεκμήριο τόσο της καταστροφής όσο και της ανάκαμψης, χαραγμένο πλέον στη συλλογική μας μνήμη.
Η συνεργασία μας αντικατοπτρίζει ακριβώς αυτό που επιδιώκουμε στο Artit: να στηρίζουμε Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες που αξιοποιούν την τέχνη για να προκαλέσουν παραγωγικό διάλογο και να δημιουργούν γέφυρες ανάμεσα στο ατομικό και το συλλογικό. Ελπίζουμε το έργο του να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για κάθε καλλιτέχνη που επιλέγει την τέχνη ως εργαλείο κατανόησης και αλλαγής.
Με στόχο να στηρίξουμε περισσότερους εικαστικούς καλλιτέχνες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, το καλοκαίρι του 2026 έρχεται η νέα μας ψηφιακή πλατφόρμα, ένας χώρος όπου θα μπορούν να υποβάλλουν εύκολα τη δουλειά τους σε ευκαιρίες ανά τον κόσμο: εκθέσεις, καλλιτεχνικές διαμονές και ανοιχτές προσκλήσεις (calls for art), με έμφαση σε θέματα κοινωνικού και περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος.», υπογραμμίζει η κ. Παπαδημητρίου.