Αυστηροποίηση στις διαδικασίες έκδοσης ασύλου, επιστροφή στις χώρες αποστολής και αυξημένη επιτήρηση σε όλες τις φάσεις παραμονής, τα μέτρα διαχείρισης του μεταναστευτικού από το υπουργείο
Αναμονή για τις δομές προσωρινής φιλοξενίας μεταναστών στην Κρήτη – Κρίσιμο ζήτημα η ετοιμότητα ενόψει καλοκαιριού
Το περσινό καλοκαίρι το Ρέθυμνο κλήθηκε να διαχειριστεί μία πρωτοφανή για τα δεδομένα του κατάσταση, υποδεχόμενο εκατοντάδες μετανάστες προερχόμενους από τα παράλια της βόρειας Αφρικής και καλούμενο να τους φιλοξενήσει, έστω και προσωρινά, ενώ συνολικά η Κρήτη μετατράπηκε σε κεντρική πύλη εισόδου χιλιάδων μεταναστών, πολλαπλάσιων των προηγούμενων ετών. Το αποτέλεσμα αυτής της συγκυρίας, ήταν η αναπόφευκτη ανάγκη αυτός ο τεράστιος όγκος ανθρώπων να εξυπηρετηθεί για τα στοιχειώδη (διαμονή και σίτιση) από έναν απροετοίμαστο, κρατικό και αυτοδιοικητικό μηχανισμό, σε μία περιοχή, που δεν ήταν καθόλου εξοικειωμένη με τη συγκεκριμένη συνθήκη. Ο συνδυασμός πρακτικών προβλημάτων, όπως η έλλειψη κατάλληλου χώρου φιλοξενίας, αλλά και ζητημάτων πολιτικής φύσεως, όπως η απροθυμία ανάληψης ευθυνών για ένα ζήτημα – αποκλειστική αρμοδιότητα του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου οδήγησαν σε μία εικόνα, που κανείς μάλλον δεν θα ήθελε να επαναληφθεί. Έκτοτε έχουν γίνει ουσιαστικά δύο σημαντικά βήματα, μετά από έντονες τοπικές πιέσεις και με αναγνώριση της έκτασης του προβλήματος από την κεντρική εξουσία: Πρώτον, η εκτεταμένη συζήτηση για την εύρεση, χωροθέτηση και δημιουργία δύο δομών προσωρινής φιλοξενίας σε Χανιά και Ηράκλειο και δεύτερον η αυστηροποίηση της ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα, μέσα από τον Ν.5275/2026. Το νέο νομοσχέδιο ψηφίστηκε τον Φεβρουάριο του 2026 και εισήγαγε ένα πιο αυστηρό πλαίσιο για την είσοδο και την παραμονή των μεταναστών στη χώρα, προβλέποντας ουσιαστικά περιορισμό των διαδικασιών ασύλου, επιστροφή των μη δικαιούχων στη χώρα από όπου προήλθαν και αυξημένη επιτήρηση από την υποδοχή, μέχρι την παραμονή. Και ενώ οι δομές προσωρινές φιλοξενίας στην Κρήτη εκκρεμούν ακόμα ως προς τη διαμόρφωση και τη διάθεσή τους για αξιοποίηση και οι εκτιμήσεις για τις ροές του καλοκαιριού, κάνουν λόγο για χιλιάδες ανθρώπους, έτοιμους να διασχίσουν τη Μεσόγειο, η ελληνική μεταναστευτική πολιτική εκπέμπει μία αντίφαση, επιδιώκοντας μεν την αποτροπή, την επαναπροώθηση και την επιστροφή, επιχειρώντας δε να λειτουργήσει, ως μηχανικός διαχείρισης. Ουσιαστικά πρόκειται για μία ρεαλιστική αναγνώριση ότι οι μεταναστευτικές ροές, καθορίζονται από σειρά εξωγενών παραγόντων, που δεν ανακόπτονται εύκολα, επομένως παρότι η πολιτική βούληση είναι ξεκάθαρη, μία χώρα απρόθυμη να φιλοξενήσει, οι δικλείδες ασφαλείας κρίνονται αναγκαίες σε περίπτωση αποτυχίας της νέας πολιτικής τακτικής. Σύμφωνα με όσα ανέλυσε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», η λέκτορας του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Μαρία Βλαχάδη, με αφορμή σχετική ομιλία της σε συνέδριο για τη μεταναστευτική και προσφυγική κρίση (στο Συνέδριο της Ένωσης Απόστρατων Αξιωματικών Λιμενικού Σώματος με θέμα «Μεταναστευτική – Προσφυγική Κρίση και Ευρωπαϊκή Ατζέντα: Νέες Τάσεις – Προκλήσεις και Πολιτικές Διαχείρισης», -21 Μαρτίου) το νέο μοντέλο αυστηρότερων πλαισίων στη μεταναστευτική πολιτική, δεν στοχεύει στην πλήρη παύση των ροών, αλλά στη δημιουργία ενός πιο ελεγχόμενου και επιλεκτικού συστήματος εισόδου και παραμονής. Πρόκειται για έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, με σκοπό την αλλαγή των διαδρομών, μεταφέροντας την πίεση σε άλλες θαλάσσιες ζώνες, ή ακόμα και συμβάλλοντας στις προϋποθέσεις, ώστε οι χώρες αποστολής, να διατηρούν εν τέλει τον εν δυνάμει μετανάστη.
«Γίνονται προσπάθειες για διμερείς συμφωνίες ώστε να μην ξεκινούν καν οι μετανάστες»
Η κ. Βλαχάδη εξήγησε ουσιαστικά τα σημαντικότερους κόμβους της αναθεωρημένης ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής που εφαρμόζεται τους τελευταίους μήνες, μία πολιτική που στηρίζεται κυρίως στη διαχείριση του μεταναστευτικού, μέσω της υπηρεσίας ασύλου. «Στην πρώτη γραμμή, αυτήν που αφορά τους αιτούντες άσυλο υπάρχει ένας σχεδιασμός για πιο νομιμοποιημένη και ταυτοποιημένη διαδικασία πάνω σε θέματα που έχουν να κάνουν με τη διαδικασία ασύλου και γενικότερα με αυτούς που έρχονται», ανέφερε, εξηγώντας ότι υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μεταναστών και προσφύγων. «Έχουμε κλιματικούς – περιβαλλοντικούς μετανάστες, οι οποίοι θα αυξηθούν μέχρι το 2050, πάνω από 700 εκατομμύρια και λένε ίσως ένα δις, γιατί ερημοποιούνται περιοχές, όπως η Αφρική. Από την Αφρική έχουμε επίσης άλλου τύπου μετανάστες, λόγω εμπόλεμης κατάστασης, όχι μόνο από τη Λιβύη, αλλά και από το Σουδάν, Τσαντ, μιλάμε για 3 εκατομμύρια ανθρώπους. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα να έχουμε μετακινήσεις από το Ιράν, λόγω της εμπόλεμης κατάστασης», γεγονός που ουσιαστικά αποτελεί τον λόγο συνεργασίας του υπουργείου Μετανάστευσης, με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. «Η ασφάλεια είναι η βάση, εκεί πέφτει το φως όλης της προσοχής, οπότε ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα πράγματα, γυρίζει προς το μέρος της χώρας αποστολής. Εκεί γίνονται προσπάθειες για διμερείς συμφωνίες και συμμαχίες, ώστε να μην ξεκινούν καν οι μετανάστες», σημείωσε η κ. Βλαχάδη, επισημαίνοντας ότι μιλάμε για μία στοχευμένη διακίνηση πλέον. «Το μεταναστευτικό – προσφυγικό ως κρίσης μπορεί να θεωρηθεί και ασύμμετρη υβριδική απειλή. Με αυτήν την έννοια, για λόγους προστασίας, ισχυροποιούνται και οι κρατικοί μηχανισμοί, σε συνεργασία με μία κοινή ευρωπαϊκή βάση, ενεργοποιούνται συμμαχίες και δημιουργούνται τέτοια πλαίσια που να εξασφαλίζουν σε έναν μεγάλο βαθμό την μη εκκίνησή τους από τα συγκεκριμένα σημεία. Αυτή είναι η σημερινή φιλοσοφία», πρόσθεσε.
«Προκύπτει ένα καινούργιο πλαίσιο το οποίο λέει καλύτερα να παραμείνεις στη χώρα σου, παρά να μετακινηθείς»
Παρά τα μέτρα ωστόσο, οι ροές εξακολουθούν και συνεχίζονται, ενδεχομένως σε μικρότερα μεγέθη σε σχέση με πέρυσι, γεγονός που οφείλεται στην πολυπαραγοντικότητα του φαινομένου της μετανάστευσης. «Δεν έχει να κάνει μόνο με το κομμάτι της μετακίνησης πληθυσμών, αλλά πρόκειται για ένα πιο οργανωμένο, ευρύτερο και μακροπρόθεσμο σχέδιο και όχι μόνο όπως μπορούμε να το προσεγγίσουμε βραχυπρόθεσμα. Επίσης υπάρχουν παράγοντες που δεν μπορεί να λάβει μόνο η Ελλάδα υπόψη της. Αυτό έχει να κάνει με τις στρατηγικές, με την γεωγραφία, με τις νέες ισορροπίες που αλλάζουν. Έχουμε μία Τουρκία που για παράδειγμα εργαλειοποιεί όχι μόνο τους μετανάστες, αλλά γενικότερα την πολιτική της», επεσήμανε η κ. Βλαχάδη και επίσης σημείωσε: «Έχουμε μείωση ροών το 2026, αλλά δεν μπορούμε να έχουμε σταμάτημα, γιατί υπάρχει μία ροπή, τάση, ευκολία και διαφήμιση και πλέον μέσα από το κινητό γνωρίζουν όλοι πολύ πιο εύκολα ποιες είναι οι χώρες που είναι πιο ανοχικές, ή ποιες είναι οι χώρες που είναι πιο δύσβατες». Είναι γεγονός ότι υπάρχουν κράτη της κεντρικής Ευρώπης που έχουν εφαρμόσει αυστηρή μεταναστευτική πολιτική και κλειστά σύνορα πολύ νωρίτερα από την Ελλάδα και έχουν ξεκαθαρίσει τις προθέσεις τους επίσης πολύ νωρίτερα. «Μέχρι πριν από λίγο μιλούσαμε για ενταξιακές πολιτικές, δικαιώματα και αυτήν την στιγμή μιλάμε για έντονη αυστηροποίηση, μέχρι κέντρα – χοτ σποτ στην Αφρική. Αυτό γίνεται για να ακουστεί ότι η Ελλάδα δεν είναι ανοικτή για να δέχεται μετανάστες. Η μετανάστευση δεν είναι ένα κεφάλαιο μόνο του, είναι πολυπαραγοντικό και αλλάζει ανάλογα με τις ισορροπίες». Αναφορικά τώρα με το κατά πόσο η αυστηροποίηση θα φέρει αλλαγές στην υποδοχή ροών εντός του 2026, η κ. Βλαχάδη ανέφερε: «Αυτό μπορεί να έχει να κάνει με τις διαφορετικές περιόδους, μπορεί να δούμε έναν Ιούλιο και έναν Αύγουστο πιο αυξημένο και μετά να έχουμε πάλι ύφεση. Αν τα πράγματα ενταθούν σε σχέση με τον πόλεμο, μπορεί να έχουμε ροές από εκεί. Αυτό που λέει ο υπουργός είναι ότι η θέση της Ελλάδας είναι πολύ συγκεκριμένη, κοινή, Ευρωπαϊκή, πολύ οργανωμένη και ισχυροποιημένη όσον αφορά το θέμα του Ασύλου, οπότε δεν θα περνάει ο οποιοσδήποτε και για κανένα λόγο, θα έχουμε επαναπροωθήσεις και υπάρχει και η περίπτωση αν έχουμε κόσμο, να δημιουργηθούν χοτ σποτς ακόμα και στην Αφρική. Γιατί έτσι προκύπτει ένα καινούργιο πλαίσιο το οποίο λέει καλύτερα να παραμείνεις στη χώρα σου, παρά να μετακινηθείς και να βρεθείς στο πουθενά».
«Σε περίπτωση που υπάρξουν αυξημένες ροές, τότε θα υπάρχει αυστηροποιημένη ροή ασύλου»
Τέλος, αναλύοντας τον πόλεμο στο Ιράν, το ζήτημα είναι όχι μόνο αν υπάρχει η πρόθεση για μετανάστευση από τον πληθυσμό – θύμα των πολεμικών εξελίξεων, αλλά αν υπάρχει και δίοδος μεταφοράς του προς την Ευρώπη. «Η πρώτη διέξοδος για οποιαδήποτε εμπόλεμη κατάσταση είναι οι γειτονικές χώρες. Αυτό είναι δεδομένο, άρα θα έχουμε σίγουρα μετακινήσεις σε γειτονικές χώρες, όπως έγινε με την Αλβανία, τη Συρία, τη Γάζα, την Ουκρανία. Κινούνται γεωγραφικά σε πρώτο επίπεδο, που δεν είναι στοχευμένο, αλλά η φυσική εξέλιξη. Το επόμενο είναι οργανωμένες ομάδες, που θα μετακινηθούν προς την Ευρώπη και επειδή η ενδοχώρα της Ελλάδας έχει ήδη γεμίσει, θα κινηθούν προς τα νησιά του νοτιοΑνατολικού Αιγαίου, που είναι ήδη επιβαρυμένα, άρα θα κινηθούν προς περιοχές όπως είναι η Κρήτη», ανέλυσε η κ. Βλαχάδη, συμπληρώνοντας επίσης: «Επειδή κάποια πράγματα δεν μπορείς να τα αποφύγεις, είναι πολύ πιο εύκολη η πρόσβαση σε εμάς, από την Ανατολή και την Ασία. Αυτήν την περίοδο έχουμε πραγματικά σε περιοχές όπως η Κρήτη ενισχυμένες μετακινήσεις. Εδώ υπάρχει ένα ασύμβατο, ένα εύλογο ερώτημα είναι αφού αυστηροποιούνται οι πολιτικές, πώς γίνεται από την άλλη πλευρά να δημιουργούμε χοτ σποτς, δίνοντας μία ανοικτή πρόσκληση. Η απάντηση είναι ότι δεν σημαίνει ότι το ένα αναιρεί το άλλο, απλά σημαίνει ότι σε περίπτωση που υπάρξουν αυξημένες ροές, τότε θα υπάρχει αυστηροποιημένη ροή ασύλου, ακόμα και συζήτηση για ποσόστωση, δηλαδή η κάθε χώρα να απορροφήσει ανθρώπους με βάση τη δυναμικότητα που έχει». Τέλος, η κ. Βλαχάδη κατέληξε: «Μπορεί να φαίνεται ασύμβατο, αλλά στην πραγματικότητα αυτήν την στιγμή υπάρχει ένα ελεγχόμενο πλαίσιο, αν αυξηθούν οι ροές, είτε λόγω καιρού, είτε εμπόλεμης κατάστασης, είτε κλιματικής αλλαγής, είτε οργανωμένης διακίνησης, υπάρχει η κοινή ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου και το νέο νομοσχέδιο, που ενισχύει την επιστροφή. Μάλιστα ο υπουργός μίλησε μέχρι και για φυλάκιση σε περίπτωση που υπάρχει και παραβατικότητα».