Η μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής περνά πλέον ξεκάθαρα από τα κλειδιά του αυτοκινήτου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κλιμακώνει την πίεση προς τα κράτη-μέλη, στοχεύοντας αυτή τη φορά ευθέως τον γηρασμένο στόλο οχημάτων. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα παλιά και ρυπογόνα αυτοκίνητα, τα οποία θεωρούνται βασική αιτία της επιβάρυνσης του αέρα στα αστικά κέντρα. Για την Ελλάδα, που διατηρεί έναν από τους παλαιότερους στόλους στην Ευρώπη, οι εξελίξεις προμηνύονται καταιγιστικές.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα που ανησυχεί τις Βρυξέλλες
Η χώρα μας ξεχωρίζει αρνητικά σε έναν τομέα: την ηλικία των αυτοκινήτων που κυκλοφορούν καθημερινά. Ο μέσος όρος ξεπερνά τα 17 χρόνια, όταν στον ευρωπαϊκό μέσο όρο κινείται περίπου στα 11. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος των οχημάτων δεν πληροί σύγχρονες προδιαγραφές εκπομπών, με αποτέλεσμα υψηλότερα επίπεδα ρύπανσης.
Πάνω από τέσσερα στα δέκα αυτοκίνητα που κινούνται στους ελληνικούς δρόμους ανήκουν σε κατηγορίες παλαιότερες του Euro 4, ενώ μεγάλες πόλεις όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η Πάτρα καταγράφουν συστηματικές υπερβάσεις των ορίων ρύπων. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Είναι και κοινωνικό, καθώς χιλιάδες νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις εξαρτώνται από οικονομικά μεταχειρισμένα οχήματα για την καθημερινή τους μετακίνηση ή εργασία.
Τι αλλάζει με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει ένα πλέγμα παρεμβάσεων που στοχεύει στη σταδιακή εξαφάνιση των πιο ρυπογόνων Ι.Χ. από τους δρόμους. Στο νέο καθεστώς, τα αυτοκίνητα άνω της δεκαετίας θα περνούν από αυστηρότερους και συχνότερους τεχνικούς ελέγχους. Οι μετρήσεις εκπομπών δεν θα περιορίζονται σε έναν απλό έλεγχο καυσαερίων, αλλά θα γίνονται με συστήματα συνεχούς καταγραφής που θα αποτυπώνουν την πραγματική περιβαλλοντική συμπεριφορά του οχήματος.
Παράλληλα, προβλέπεται η γενίκευση των Ζωνών Χαμηλών Εκπομπών σε όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Σε αυτές τις περιοχές, η πρόσβαση για οχήματα παλαιών προδιαγραφών θα απαγορεύεται πλήρως ή θα συνοδεύεται από ιδιαίτερα υψηλό κόστος. Η παραβίαση των κανόνων δεν θα βασίζεται πλέον σε τυχαίους ελέγχους, αλλά σε αυτοματοποιημένα συστήματα καμερών που θα εντοπίζουν άμεσα τους παραβάτες.
Τα πρόστιμα αναμένεται να είναι αποτρεπτικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ημερήσια χρέωση για παράνομη είσοδο σε ζώνη χαμηλών εκπομπών μπορεί να φτάνει μερικές εκατοντάδες ευρώ, ενώ η μη συμμόρφωση με τους τεχνικούς ελέγχους θα συνεπάγεται επιπλέον οικονομικές επιβαρύνσεις και αναδρομικά τέλη. Για τους συστηματικούς παραβάτες, δεν αποκλείονται ακόμη και ακραία μέτρα, όπως η ακινητοποίηση ή η κατάσχεση του οχήματος.
Πλήγμα στην αγορά μεταχειρισμένων
Οι αλλαγές αυτές αναμένεται να προκαλέσουν ισχυρούς κραδασμούς στην ελληνική αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων. Η εισαγωγή οχημάτων παλαιότερων προδιαγραφών ενδέχεται να καταστεί οικονομικά ασύμφορη ή και απαγορευτική, ενώ θα τεθούν αυστηρότερες προϋποθέσεις σχετικά με το ιστορικό συντήρησης και ελέγχων κάθε αυτοκινήτου.
Οχήματα χωρίς πλήρη και ψηφιακά καταγεγραμμένο ιστορικό ενδέχεται να αποκλείονται από την ταξινόμηση, γεγονός που αλλάζει δραστικά τους κανόνες του παιχνιδιού για εμπόρους και καταναλωτές. Για πολλούς αγοραστές, το «φθηνό μεταχειρισμένο» ίσως πάψει να αποτελεί βιώσιμη επιλογή.
Υπάρχει διέξοδος για την Ελλάδα;
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, η ελληνική πολιτεία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις και στην κοινωνική πραγματικότητα. Ένα από τα βασικά εργαλεία που εξετάζονται είναι η ενίσχυση των κινήτρων για την αγορά καθαρότερων οχημάτων, είτε πρόκειται για ηλεκτρικά είτε για σύγχρονα θερμικά αυτοκίνητα υψηλών προδιαγραφών.
Παράλληλα, προγράμματα απόσυρσης με ουσιαστικά οικονομικά μπόνους θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ανάσα για όσους διαθέτουν πολύ παλιά Ι.Χ. και αδυνατούν να τα αντικαταστήσουν. Ειδικά χρηματοδοτικά σχήματα ή προγράμματα leasing με χαμηλό κόστος για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες εμφανίζονται επίσης ως πιθανές λύσεις.
Το βέβαιο είναι ότι το τοπίο της αυτοκίνησης αλλάζει ριζικά. Τα επόμενα χρόνια, η κατοχή και χρήση παλιού αυτοκινήτου δεν θα είναι απλώς λιγότερο βολική· θα είναι ακριβή και, σε πολλές περιπτώσεις, αδύνατη. Για τους οδηγούς στην Ελλάδα, το ερώτημα δεν είναι αν έρχονται αλλαγές, αλλά πόσο έτοιμοι είναι να τις αντιμετωπίσουν.