Λιγότερο απο 1 λεπτό
Διάρκεια άρθρου:
Λεπτά
Ευαγγελία Κατερίνη: Η απόφαση για την ανάπτυξη δομών τυπικής εκπαίδευσης στο Αγροτικό Σωφρονιστικό Κατάστημα Τίρυνθας βασίστηκε στην παρατήρηση ότι ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού των κρατουμένων—ιδίως αλλοδαποί και ημεδαποί αναλφάβητοι—αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες σε βασικές δεξιότητες γραμματισμού. Η αδυναμία σύνταξης μιας απλής αίτησης ή η έλλειψη στοιχειώδους γνώσης της ελληνικής γλώσσας λειτουργούσαν ως εμπόδια όχι μόνο κατά τη διάρκεια της κράτησης, αλλά κυρίως μετά την αποφυλάκιση, όταν οι άνθρωποι αυτοί καλούνται να επανενταχθούν στην κοινωνία και να αναζητήσουν εργασία.
Παρά το ότι τα Αγροτικά Καταστήματα παραδοσιακά στηρίζονται στην επαγγελματική κατάρτιση, σε αγροκτηνοτροφικές και βιοτεχνικές δραστηριότητες, έγινε σαφές ότι η επαγγελματική αποκατάσταση δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη χωρίς την ύπαρξη βασικών εκπαιδευτικών προσόντων. Η κατοχή απολυτηρίου δημοτικού ή η επάρκεια στην ελληνική γλώσσα αποτελούν προϋποθέσεις για την πρόσβαση σε μεγάλο εύρος επαγγελμάτων, ιδιαίτερα σε όσους επιθυμούν να συνεχίσουν να εργάζονται στη γεωργία, την κτηνοτροφία ή σε τεχνικές ειδικότητες μετά την αποφυλάκισή τους.
Με αυτά τα δεδομένα, κρίθηκε αναγκαία η ίδρυση Δημοτικού Σχολείου εντός του καταστήματος και η θεσμοθέτηση οργανωμένων μαθημάτων Ελληνομάθειας. Η θεσμική κατοχύρωση της εκπαίδευσης ως αναπόσπαστου μέρους της σωφρονιστικής διαδικασίας αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της κοινωνικής επανένταξης των κρατουμένων.
Η ικανοποίηση όλων μας ήταν ιδιαίτερα μεγάλη όταν ιδρύθηκε επίσημα η θέση Διευθύντριας Δομής Εκπαίδευσης στο Α.Σ.Κ. Τίρυνθας. Στη θέση αυτή επιλέχθηκε η εκπαιδευτικός κ. Δάφνη Πιτερού, η οποία, μετά από συστηματική διερεύνηση των εκπαιδευτικών αναγκών των κρατουμένων, επιβεβαίωσε ότι η ολοκλήρωση της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και η γλωσσική ενδυνάμωση αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την επαγγελματική και κοινωνική τους αποκατάσταση.
Δάφνη Πιτερού: Στο πλαίσιο των παιδαγωγικών σπουδών μου είχα ασχοληθεί με τη συμβουλευτική κοινωνικά ευάλωτων ομάδων. Επιπλέον, πάντοτε πίστευα ότι ένας εκπαιδευτικός οφείλει να γίνεται ολοένα και καλύτερος και να μην επαναπαύεται ποτέ. Αυτό μπορεί να το πετύχει –πέραν της διαρκούς μελέτης του αντικειμένου του αλλά και της παιδαγωγικής επιστήμης- εφόσον γνωρίσει την εκπαίδευση και τη διδασκαλία από πολλές οπτικές γωνίες και την υπηρετήσει από διαφορετικές θέσεις. Όταν προκηρύχθηκε η συγκεκριμένη θέση, είχα ήδη υπηρετήσει για 16 έτη ως φιλόλογος σε σχολεία διαφορετικών τύπων σε 6 νομούς της Ελλάδας. Ένιωθα έτοιμη να προσφέρω αλλά καινα μάθω πολλά σε έναν καινούριο χώρο με ιδιαίτερο κοινωνικό πρόσημο. Η υπηρεσία σε σωφρονιστικό κατάστημα αποδεικνύεται καθημερινά συγχρόνως μεγάλο σχολείο και πρόκληση για εμένα κι αισθάνομαι έντονη την ευθύνη να καταφέρω να φανώ αντάξια αυτής της θέσης.
Δ.Π.: Ένας Διευθυντής ή μια Διευθύντρια Εκπαίδευσης σε Σωφρονιστικό Κατάστημα οφείλει κατ’ αρχάς να προβεί στη διερεύνηση των εκπαιδευτικών αναγκών των κρατουμένων και εν συνεχεία να υποβάλει τεκμηριωμένη εισήγηση για τη λειτουργία μονάδων τυπικής εκπαίδευσης και κατάρτισης σύμφωνα με τις ανάγκες αυτές. Είναι θεσμικά υπεύθυνος για οποιοδήποτε θέμα άπτεται της εκπαίδευσης των κρατουμένων. Ενδεικτικά αναφέρω: προπαρασκευαστικές τάξεις ενηλίκων για την απόκτηση απολυτήριων τίτλων σχολικών μονάδων, προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, δημιουργικές, πολιτιστικές, περιβαλλοντικές και αθλητικές δραστηριότητες, μαθήματα ελληνομάθειας, κ.α. Πρόκειται για μια δυναμική διαδικασία καθώς ο αριθμός των κρατουμένων διαρκώς αυξομειώνεται με νέες μεταγωγές και αποφυλακίσεις. Ένας Διευθυντής λοιπόν, οφείλει να αφουγκράζεται άγρυπνα τις ανάγκες όλων των εγκλείστων κι έχει την ευθύνη οργάνωσης και εποπτείας κάθε εκπαιδευτικής δομής, προγράμματος ή δραστηριότητας που λειτουργεί στο Κατάστημα.
Δ.Π.: Κατά το τρέχον σχολικό έτος, κάναμε κατ’ αρχάς όλες τις απαιτούμενες διοικητικές ενέργειες για την ίδρυση και λειτουργία μονοθέσιου Δημοτικού Σχολείου στο Κατάστημα, το οποίο Θεού θέλοντος θα λειτουργήσει από το επόμενο σχολικό έτος. Σε συνεργασία με τον σύλλογο «Διέξοδος για την αντεγκληματική πολιτική, τον σωφρονισμό και την επανένταξη» και εθελοντές εκπαιδευτικούς-μέλη του λειτουργούν στο Κατάστημα προγράμματα ελληνομάθειας και μουσικής αγωγής. Πρόκειται για δομημένα προγράμματα με χρονικό ορίζοντα ως το τέλος του διδακτικού έτους και συστηματική παροχή γνώσης. Επιπλέον, από τον Οκτώβριο 2025 έως και τον Ιανουάριο 2026 λειτούργησε πρόγραμμα μη τυπικής εκπαίδευσης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και την Ομότιμη Καθηγήτρια Άλκηστη Κοντογιάννη. Πραγματοποιήθηκαν ακόμη εκπαιδευτικές δράσεις μικρής διάρκειας με ποικίλες θεματικές, όπως φιλοσοφία, μουσική, αγωγή υγείας, πρόληψη των εξαρτήσεων, εκμάθηση ζαχαροπλαστικής.
Κάθε εκπαιδευτική δραστηριότητα παρέχει οφέλη στους εγκλείστους και η καθεμιά έχει αναμφισβήτητα τη δική της ξεχωριστή αξία. Αν χρειάζεται όμως να ξεχωρίσω κάποια από τις προαναφερθείσες, θα σας απαντούσα χωρίς δεύτερη σκέψη το πρόγραμμα ελληνομάθειας.Πρόκειται για το τρίτο κατά σειρά πρόγραμμα εκμάθησης ελληνικής γλώσσας που υλοποιείται σε Σωφρονιστικό Κατάστημα της χώρας σε συνεργασία με τον σύλλογο «Διέξοδος». Προηγήθηκαν αντίστοιχα προγράμματα στα Σ.Κ. Λάρισας και Νιγρίτας Σερρών. Το πρόγραμμα προσφέρει ευεργετικό υπολογισμό της ποινής στους κρατουμένους που το παρακολουθούν καθώς έχει λάβει την επίσημη έγκριση της Γενικής Γραμματείας Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Δια Βίου Μάθησης ΥΠΑΙΘΑ. Οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα κρατούμενοι έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τη γνώση της ελληνικής προς διευκόλυνση της καθημερινής προφορικής και γραπτής τους επικοινωνίας αλλά και προκειμένου να συμμετάσχουν σε εξετάσεις απόκτησης απολυτηρίου Δημοτικού Σχολείου. Η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας εξυπηρετεί τις ανάγκες επικοινωνίας των κρατουμένων με δικαστικές και διοικητικές αρχές αλλά αποτελεί και το πιο ουσιώδες βήμα για την επανένταξή τους στην κοινωνία. Η λειτουργία του προγράμματος ελληνομάθειας φέτος στο Κατάστημα είναι λοιπόν ό,τι πιο σημαντικό έχουμε επιτύχει μέχρι τώρα.
Δ.Π.: Η αμέριστη υποστήριξη της Διευθύντριας Ευαγγελίας Κατερίνη υπήρξε από την πρώτη στιγμή κινητήρια δύναμη και καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία του προγράμματος. Επιπλέον, εξαιρετική τυγχάνει να είναι η συνεργασία μας με τη Γενική Γραμματεία Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Δια Βίου Μάθησης του ΥΠΑΙΘΑ και με τον σύλλογο «Διέξοδος». Η μόνη ουσιαστική δυσκολία που υπήρξε ήταν ότι χρειάστηκε να βρούμε άτομα που να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους εθελοντικά και σε αυτό το πρόγραμμα αλλά και σε όσα άλλα προγράμματα και δράσεις έχουν εθελοντικό χαρακτήρα. Ειδικότερα για το πρόγραμμα ελληνομάθειας χρειαζόμαστε εκπαιδευτικούς με παιδαγωγική κατάρτιση που δύνανται να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε πρωινές ώρες. Ευτυχώς για εμάς, έτυχε να είναι διαθέσιμη η αφυπηρετήσασα εκπαιδευτικός και τέως Διευθύντρια του 4ου Δημοτικού Σχολείου Ναυπλίου Αργυρή Μπιλιούρη, η οποία με χαρά αποδέχτηκε την πρότασή μας και προσφέρει με ενθουσιασμό και άψογο επαγγελματισμό τις υπηρεσίες της στο πρόγραμμα.
Αργυρή Μπιλιούρη: Αρχικά, η πρόταση ήρθε από μαθήτριά μου από τα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας μου, τη Δάφνη Πιτερού, άρα ήταν τιμή η πρότασή της και συναισθηματικά φορτισμένη η συνεργασία. Επιπλέον, τα πρωινά είχα ελεύθερο χρόνο ως αφυπηρετήσασα. Επιπρόσθετα, τη διδασκαλία ως διαδικασία την αγαπώ. Συμπληρωματικά, η πολύχρονη εκπαιδευτική μου εμπειρία μου ως δασκάλα και η επαφή με ενήλικο κοινό ως επιμορφώτρια ενηλίκων σε διάφορα καινοτόμα προγράμματα, συνέβαλε στο να μην είναι ανασταλτικός παράγοντας η ηλικία των νέων μαθητών. Επιπλέον, θεωρώ ότι οι γνώσεις, η εμπειρία και ο χρόνος αποκτούν διάρκεια όταν μοιράζονται και εν δυνάμει προσφέρουν κάτι. Τι; Δεν ξέρω. Εκτός από συγκεκριμένες γνώσεις- ο καθένας εκπαιδευόμενος παίρνει αυτό που θέλει κι αν θέλει, ούτως ή άλλως. Ιδιαίτερα σε ένα σωφρονιστικό κατάστημα είναι απρόβλεπτο τι προσφέρεις κι αν προσφέρεις. Με αυτές τις σκέψεις ανέλαβα το τμήμα της ελληνομάθειας στοχεύοντας ο χρόνος που θα διαθέσω στους μαθητές να είναι ποιοτικός, να γνωρίζουν ότι πιστεύω σε αυτούς κι έχω προσδοκίες επιτυχίας και προσπαθώντας το σχολείο να είναι “φωτεινός” χώρος.
Δ.Π.: Τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους. Μέσα σε διάστημα 3 μηνών αλλοδαποί κρατούμενοι συμμετείχαν με επιτυχία στις εξετάσεις για την απόκτηση απολυτηρίου Δημοτικού Σχολείου που πραγματοποιήθηκαν στο Κατάστημα σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις τον περασμένο μήνα. Πέραν αυτού, κρατούμενοι που συμμετέχουν στο πρόγραμμα χρησιμοποιούν καλύτερα την ελληνική γλώσσα στον προφορικό και στον γραπτό τους λόγο. Ακόμη, όλοι μας βλέπουμε καθημερινά την ανυπομονησία τους για το μάθημα, τα χαμόγελά τους, την ηρεμία που αποπνέουν.
Α.Μ.: Οι έγκλειστοι παραμένουν μικρό χρονικό διάστημα στο κατάστημα για να καταγραφούν τρανταχτές αλλαγές. Πάντως, μπορώ να πω ότι τα πράγματα πήγαν καλύτερα απ’ ότι περίμενα. Βασικά, δεν ήξερα τι έπρεπε να περιμένω. Βρέθηκα με Έλληνες, που, σίγουρα δεν είχαν τελειώσει το δημοτικό. Κάποιοι πρώτη φορά βρέθηκαν σε σχολικό περιβάλλον. Δίδαξα αλλοδαπούς που μάθαιναν πρώτη φορά ελληνικά.
Πρωταρχικά, το μάθημα ήταν η ευκαιρία τους για επικοινωνία. Σιγά σιγά έγινε η μετατόπιση. Προσπάθεια για να πετύχουν κάτι. Και σε κάθε μάθημα, ευχαριστίες γιατί τους διέθετα χρόνο. Είδα χαμόγελα να φωτίζουν τα πρόσωπα και κάποιες υποσχέσεις ότι θα προσπαθήσουν για κάτι καλύτερο στο μέλλον. Τελειώνοντας ο πρώτος κύκλος μαθημάτων, έγιναν εξετάσεις και δόθηκαν τα πρώτα απολυτήρια δημοτικού. Ήταν απερίγραπτη η χαρά των επιτυχόντων. Όμως κι εγώ ένιωσα περήφανη για ό,τι κατάφεραν όλοι τους, ελπίζοντας ότι ακόμα και μια υπόσχεση να κρατηθεί κι ένας σπόρος να βλαστήσει, είναι μεγάλη επιτυχία.
Ε.Κ.: Η λειτουργία δομών τυπικής εκπαίδευσης εντός ενός Σωφρονιστικού Καταστήματος αποφέρει σημαντικά και πολυεπίπεδα οφέλη, τα οποία υπερβαίνουν τον στενό εκπαιδευτικό χαρακτήρα και συμβάλλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της συνολικής λειτουργίας του ιδρύματος. Πέρα από τον αποσυμφορητικό τους ρόλο, οι εκπαιδευτικές δομές λειτουργούν και ως αποσυμπιεστικός μηχανισμός, ενισχύοντας την ομαλότητα και την ασφάλεια στο καθημερινό περιβάλλον του Καταστήματος.
Αρχικά, η συμμετοχή των κρατουμένων σε οργανωμένη εκπαιδευτική διαδικασία τους προσφέρει έναν σαφή και θετικό σκοπό, όπως η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας ή η απόκτηση απολυτηρίου δημοτικού. Η ένταξή τους σε μια σχολική τάξη τους εισάγει σε θεμελιώδεις έννοιες, όπως η τήρηση κανόνων, η συνέπεια, η συστηματική προσπάθεια και η στοχοθεσία. Μέσα από τη μαθησιακή διαδικασία καλλιεργείται η δημιουργική σκέψη, η οποία λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε εντάσεις και συγκρουσιακές συμπεριφορές.
Παράλληλα, η ενδυνάμωση των δεξιοτήτων γραμματισμού ενισχύει την αυτοπεποίθηση των κρατουμένων. Η δυνατότητα να διατυπώνουν γραπτώς τα αιτήματά τους ή, για τους αλλοδαπούς, να επικοινωνούν στην ελληνική γλώσσα, μειώνει αισθητά το αίσθημα ανασφάλειας που συχνά οδηγεί σε εντάσεις. Η ομαλή διεκδίκηση δικαιωμάτων, η αύξηση των αιτήσεων για άδειες ή αποφυλάκιση και η βελτίωση της επικοινωνίας με τις οικογένειές τους αποτελούν ενδείξεις αυτής της ενδυνάμωσης.
Επιπρόσθετα, η εκπαιδευτική διαδικασία ενισχύει την ψυχοκοινωνική ισορροπία των κρατουμένων. Η δυνατότητα να γράφουν στα παιδιά τους και να αισθάνονται ότι παραμένουν ενεργό μέρος της οικογενειακής και κοινωνικής ζωής συμβάλλει στη μείωση της απομόνωσης και στην ενίσχυση της υπευθυνότητας. Επίσης, η προοπτική συνέχισης της εκπαίδευσης μετά την αποφυλάκιση καλλιεργεί ελπίδα και προσανατολισμό προς μια ομαλή επανένταξη.
Συνολικά, οι δομές τυπικής εκπαίδευσης συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος τάξης, ασφάλειας και συνεργασίας, στοιχείων απαραίτητων για την εύρυθμη λειτουργία κάθε Σωφρονιστικού Καταστήματος.
