H «Παραμονή Πρωτοχρονιάς στο Λιθόστρατο», μέσα από ένα διαχρονικό κείμενο του Αγγελοδιονύση Δεμπόνου!

Το ιστορικό κείμενο που ακολουθεί μας μεταφέρει σε ένα Αργοστόλι αλλοτινό, ζωντανό και πολύβουο, όπου το Λιθόστρωτο δεν ήταν απλώς ένας δρόμος αλλά η καρδιά της κοινωνικής, εμπορικής και εορταστικής ζωής της πόλης. Μέσα από γλαφυρές περιγραφές, αναδύεται η εικόνα ενός τόπου που τις παραμονές της Πρωτοχρονιάς μεταμορφωνόταν σε σκηνή χαράς, θορύβου και συλλογικής συμμετοχής, με έθιμα που ένωναν όλες τις ηλικίες και κοινωνικές τάξεις.ασκέρι, λουσόζο, σπρωξιές και γελάκια(1)Όλα τούτα τα μαγαζιά με την αξιόλογη εμπορική κίνηση και την εκλεκτική πελατεία τα κρατούσε το χρήμα που έμπαινε «απ’ έξω». Και που μετουσιωνόταν στο ζωογόνο αίμα που συντηρούσε το νησί.Βέβαια οι τυχεροί είχανε τους «κόρνους». Μα ετούτοι ήτανε λίγοι. Οι κόρνοι ήτανε τεράστια κοχύλια που τα ανοίγανε στην κορυφή και με ένα επιδέξιο σφύριγμα δίνανε ήχο σαν του παπόρου τη σφυρίχτρα.και γριά δεν είχε μείνει να συμπίση τη γωνιά.
Και ένας πόλεμος λυσσώδης αρχινά με κομφετί
που με δαύτο βουλώθηκαν όλοι μας οι οχετοί(12).Όλα τα ψιλικατζίδικα ήτανε εφοδιασμένα με τα σύνεργα ετούτα. Και ο Μάκης ο Ραζής στην Πλατεία του Αγίου Σπυριδώνου και ο Μαράτος ο Σπύρος πάρα κάτου και ο Παύλος ο Ρηγάτος και ο Ανδρέας ο Τετενές και ο Γιώργης ο Νιφοράτος και ο Χαρίλαος ο Ρηγάτος πουλάγανε ψεκαστήρες. Μα ο μοναδικός σε ποικιλία και ποσότητα, για να βρεις εκείνο που ήθελες, ήτανε ο Γεράσιμος ο Γρηγοράτος, ο γνωστός Τσαμεναράκης, που είχε το «Καφεκαπνοπωλείον», δίπλα στο φούρνο του Λάσκαρη. Ολοχρονίς στη βιτρίνα του, κάτου από μακάρια σκόνη, αναπαυόντανε καμαρωτές δίπλα στις φιγούρες του Καραγκιόζη, τα πακέτα τα τσιγάρα, τα Δώδεκα Ευαγγέλια και τον Επιτάφιο Θρήνο, τις πίπες, τα κομπολόγια και τα σπιρτόκουτα, οι… ψεκαστήρες!Τα ξερε βέβαια ο κόσμος, ο γιορταστής, όλα. Και όσα επρόκειτο να κάμει και όσα επρόκειτο να πάθει! Μα δεν τον σκότιζε. Και ούτε ακούστηκε ποτέ παρεξήγηση ή καυγάς για πρωτοχρονιάτικο κατάβρεγμα. Γιατί ήτανε γνωστό πως όποιος ή όποια διάβαινε το Λιθόστρατο να ξημερώνει Πρωτοχρονιά ερχότανε ακριβώς για να βραχεί…(18)Οι μουσικές, η μικρή και η μεγάλη, με δυσκολία ανοίγανε δρόμο να παρελάσουνε γιορταστικά, να παίξουνε τα κάλαντα και να μάσουνε από τα μαγαζιά την μάντσια τους(20). Στους ήχους του Άη – Βασίλη με εισαγωγή από το Βαφτιστικό, όπως συνηθίζεται στο Αργοστόλι, είχανε για υπόκρουση ραμόνες, φλογέρες, τριζόνια!…γράφεται τ’ όνομα σου,
ηγαπητέ Γεράσιμε καλησπερίσματα σου(23),ότι και αύριο εστί ανάγκη να χαρούμε….πιτσούνι και ξιφτέρι
κι ένα ξουράφι ολόχρυσο
στο δεξιό του χέρι…Όταν η απόδοση ήτανε καλή, πολλές φορές από τους γιορταστές ξεκόβανε κάτι φωνές κιάρες(24), που ήτανε να τις χαίρεσαι, κολάγανε κοντά στους καλανταδόρους και άκουγες κάτι κόντρα και άλτα(25) που χαιρότανε η ψυχή σου.Πάντα ευτυχισμένοι
Σωματικώς και ψυχικώς
Να είστε πλουτισμένοι…ηγαπητέ (Νικόλα μας) καλησπερίσματα σου.ότι και αύριο εστί ανάγκη να χαρούμε
Και να πανηγυρίσουμε περιτομήν Κυρίου
Την εορτή του Μακαρός Μεγάλου Βασιλείου.τον Άγιο Βασίλειο δια να σας επαινέσω.
Να σας ειπώ τα θαύματα που έκαμε ατός του
με του Θεού τη δύναμη που ήτο βοηθός του.κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει.
Να ζήσει χρόνους εκατό και να τους ξεπεράσει
Ν’ ασπρίσουν τα μαλλάκια του να γίνουν σα μετάξι.(κι ένα λαχείο τυχερό) στο δεξιό του χέρι.Σωματικώς και ψυχικώς να είναι πλουτισμένα.
Δώστε κι εμάς τον κόπο μας ότι είν’ ο ορισμός σας
και ο Χριστός μας πάντοτε να είναι βοηθός σας.Δώστε κι εμάς τον κόπο μας να πάμε σ’ άλλη πόρτα.γράφεται τ ‘ όνομα σου,
ηγαπητέ Ανδρέα μου
Καλημερίσματα σου…1. Εφημερίδα ΖΙΖΑΝΙΟΝ, φ. 515, 3.1.1909
2. Σωτήρας, η παλαιά μητρόπολη. Κτητορική της οικογένειας Πήλικα.
3. Αγ. Σπυρίδων, η Μητρόπολη του Αργοστολιού. Κτητορική των Μεταξάδων. Απέναντι είχε μια Πλατεία που έφερε την επίσημη ονομασία Πλατεία 14ης Σεπτεμβρίου. Έργο της δημαρχίας Σπ. Κοσμετάτου.
4. Ήτανε το μοναστήρι των Φραγκισκανών. Η εκκλησία του αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλα.
5. Για το προσεισμικό Λιθόστρωτο, βλ. Δ. ΚΑΛΛΙΓΑ, «Λιθόστρωτο – η καρδιά του Αργοστολιού» Παγκεφαλ. Ημερολόγιον 1939, σελ. 118-124.
6. Σουλατσαδόρος = ο περιπατητής.
7. Ντουγάνα = Τελωνείο. Από το ιταλικό DOGANA.
8. Ζιμπίλι. Μεγάλο ψάθινο κάνιστρο. Το είχανε οι μαραγκοί για να μεταφέρουνε τα εργαλεία τους.
9. Τριζόνι. Η ροκάνα.
10. Πινιάτα. Η μεγάλη χύτρα. Από το ιταλικό PIGNATA.
11. Ψεκαστήρα. Μικρό βαποριζατέρ.
12. Εφημ. ΖΙΖΑΝΙΟΝ, φ. 165, 5.1.1901, σελ. 2Β
13. Πρόβα τζενεράλε. Μεταφορικά από το θέατρο. Γενική δοκιμή.
14. Φουριόζος. Βιαστικός. Από το ιταλικό FURIOSO.
15. Κόπανος. Μεγάλη μπουκάλα χωρητικότητας από τρία κιλά και απάνου.
16. Πίργια = Το χωνί.
17. Πλατεία Ελευθερίας ή Καμπάνας. Εδώ αναφέρεται για το αρτεσιανό της.
18. Είναι χαρακτηριστικό πως η νεολαία τα τελευταία χρόνια, την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς, έστω και αν ο καιρός ήτανε στεγνός, δεν κατέβαινε στο Λιθόστρατο φορώντας πανωφόρια αλλά… αδιάβροχα!
19. Έτσι ονομάτιζε ο λαός τις δυο Φιλαρμονικές μας. Η μπάντα της Φιλ. Σχολής Κεφαλληνίας ήτανε η μεγάλη. Η μικρή μπάντα ήτανε η Φιλ. Σχολή της Λειβαθούς.
20. Μάντσια = Φιλοδώρημα. Από το ιταλικό MAGNIA.
21. Φάντες = Ο Βαλές της τράπουλας.
22. Πατρινό = Το παιχνίδι με τα κέρματα. Το στριφτό.
23. Είναι χαρακτηριστικό αυτό το «Ηγαπητέ» αντί του «Αγαπητέ», που άγνωστο από ποια αιτία καθιερώθηκε από όλους καλανταδόρους μας. Τα τρία γράμματα υποδηλώνουνε τα τρία αρχικά ψηφία που χαρακτηρίζουνε το χαιρετιζόμενο. Όνομα – Πατρώνυμο – Επώνυμο.
24. Κιάρα = Καθαρή. Από το ιταλικό CHIARO.
25. Κόντρα και άλτα = Αντίθετα και ψηλά. Σχετικά με τη φωνή. Φραστικό παρμένο από τα ιταλικά, που συνηθίζεται στη μουσική.
26. Οι εισαγωγές που παίζονται στα Αργοστολιώτικα Κάλαντα είναι τέλεια ιδιότυπες. Δεν παίζονται σε κανένα άλλο μέρος της Κεφαλονιάς ούτε και στο Ληξούρι. Όπως διαπίστωσα και σε κανένα άλλο μέρος στα Επτάνησα. Με τους σεισμούς εργάτες Κερκυραίοι Καλανταδόροι ενθουσιαστήκανε με τη μουσικότητα και τη ζωηράδα που σκορπάνε τα Αργοστολιώτικα Κάλαντα.
27. Κορδατούρα – Συνχορδία.