Μια αλλαγή με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα περνά πλέον από το στάδιο των εξαγγελιών στην πράξη και φέρνει τους δήμους στο επίκεντρο της στήριξης της οικογένειας. Για πρώτη φορά θεσμοθετείται ξεκάθαρα η δυνατότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να χορηγεί επίδομα γέννησης που μπορεί να φτάσει έως και τα 3.000 ευρώ ανά παιδί, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη μέτρο οικονομικής ενίσχυσης. Πρόκειται για μια θεσμική τομή, καθώς δίνει στους δήμους τη δυνατότητα να σχεδιάζουν αυτόνομα πολιτικές που απαντούν στις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων τους, με έμφαση στη στήριξη της οικογένειας και στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος.
Η κατεύθυνση αυτή είχε προαναγγελθεί ήδη από το φθινόπωρο, όταν η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών είχε καταστήσει σαφές ότι η Αυτοδιοίκηση θα αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία στη χάραξη κοινωνικών παρεμβάσεων. Πλέον, η πρόθεση αυτή αποκτά συγκεκριμένο νομικό περιεχόμενο μέσα από τον νέο Κώδικα λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, τα Δημοτικά Συμβούλια έχουν τη δυνατότητα, με δική τους απόφαση, να εγκρίνουν την καταβολή εφάπαξ χρηματικού βοηθήματος σε οικογένειες που αποκτούν παιδί. Δικαιούχοι είναι μόνιμοι κάτοικοι και δημότες, ενώ το ανώτατο ποσό που μπορεί να χορηγηθεί ανέρχεται στα 3.000 ευρώ για κάθε νεογέννητο. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι τα επιμέρους κριτήρια – όπως εισοδηματικά όρια, κοινωνικές προϋποθέσεις ή πρόσθετες παροχές – θα καθορίζονται αποκλειστικά σε τοπικό επίπεδο, ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες και τις προτεραιότητες κάθε δήμου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το επίδομα συνοδεύεται από αυστηρές δικλείδες προστασίας για τους δικαιούχους. Το ποσό που καταβάλλεται είναι πλήρως αφορολόγητο και ακατάσχετο, δεν μπορεί να συμψηφιστεί με οφειλές προς το Δημόσιο, ασφαλιστικούς φορείς, δήμους ή τράπεζες και δεν λαμβάνεται υπόψη στον υπολογισμό του εισοδήματος για άλλες κοινωνικές παροχές. Με απλά λόγια, οι οικογένειες λαμβάνουν ολόκληρο το ποσό χωρίς «ψαλίδια» ή έμμεσες απώλειες.
Αν και το μέτρο θεσμοθετείται τώρα σε πανελλαδικό επίπεδο, η πρακτική δεν είναι εντελώς καινούργια. Ορισμένοι δήμοι είχαν ήδη προχωρήσει τα προηγούμενα χρόνια σε ανάλογες πρωτοβουλίες, λειτουργώντας ουσιαστικά ως «πιλότοι» κοινωνικής πολιτικής. Από το 2020, για παράδειγμα, δημοτικές αρχές χορηγούν επίδομα για το πρώτο παιδί, στέλνοντας το μήνυμα ότι η στήριξη της οικογένειας μπορεί να ξεκινήσει από τη βάση.
Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, η κινητικότητα αυξάνεται αισθητά. Δήμοι σε ορεινές, ημιαστικές αλλά και αστικές περιοχές εξετάζουν ή έχουν ήδη εγκρίνει επιδόματα που αγγίζουν το ανώτατο όριο των 3.000 ευρώ, αντιλαμβανόμενοι ότι η ενίσχυση των νέων γονέων αποτελεί επένδυση στο μέλλον της τοπικής κοινωνίας. Σε άλλες περιπτώσεις, τα ποσά κυμαίνονται από 1.000 έως 1.100 ευρώ ανά παιδί, ανάλογα με τις δημοσιονομικές δυνατότητες κάθε ΟΤΑ.
Παράλληλα, το επίδομα γέννησης εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων που αναπτύσσουν αρκετοί δήμοι. Η στήριξη δεν σταματά στη γέννηση ενός παιδιού, αλλά επεκτείνεται στην εκπαιδευτική και κοινωνική πορεία των παιδιών και των νέων. Σε αρκετές περιοχές παρέχονται κουπόνια για σχολικά είδη, οικονομικές ενισχύσεις για φοιτητές που ξεκινούν τις σπουδές τους, αλλά και βοηθήματα για νέους πτυχιούχους ή ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Το κοινό νήμα όλων αυτών των παρεμβάσεων είναι η προσπάθεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να παίξει πιο ενεργό ρόλο στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Με εργαλεία που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αποκλειστικό πεδίο της κεντρικής διοίκησης, οι δήμοι καλούνται πλέον να αποδείξουν στην πράξη ότι μπορούν να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές.
Το ερώτημα που τίθεται από εδώ και πέρα είναι σαφές: πόσοι δήμοι θα αξιοποιήσουν αυτή τη δυνατότητα και με ποιον τρόπο. Το επίδομα γέννησης έως 3.000 ευρώ δεν λύνει από μόνο του το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας, ωστόσο αποτελεί ένα ισχυρό σήμα στήριξης προς τις νέες οικογένειες. Και, ίσως, την αρχή μιας πιο ουσιαστικής εμπλοκής της Αυτοδιοίκησης σε ζητήματα που αφορούν το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας.