Αν υπάρχει ένα θέμα που έχει στοιχειώσει την αναπτυξιακή, πολιτική και κοινωνική συζήτηση στην Κρήτη τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, αυτό είναι αναμφίβολα ο Βόρειος Οδικός Άξονας (ΒΟΑΚ). Ένα έργο που για χρόνια παρέμενε «μακέτα», υπόσχεση και πεδίο μικροπολιτικών αντιπαραθέσεων, ενώ την ίδια ώρα μετρούσαμε σταυρούς στην άσφαλτο και χαμένες ευκαιρίες στην οικονομία.
Μετά τα πρώτα εργοτάξια του ΒΟΑΚ στο Λασίθι, οι τελευταίες ημέρες σηματοδοτούν μια τομή. Μια εξέλιξη που δεν αφορά απλώς την αλλαγή μετοχικών ποσοστών σε μια κοινοπραξία, αλλά τη δημιουργία ενός «γιγαντιαίου» σχήματος, μιας «Εθνικής Ελλάδος» στον κατασκευαστικό κλάδο, που αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας το μεγαλύτερο αναπτυξιακό στοίχημα του νησιού.
Μια συμφωνία που αλλάζει τον χάρτη της Κρήτης
Η είσοδος της Metlen (πρώην Mytilineos) και του Ομίλου Aktor (Intrakat) στο μετοχικό κεφάλαιο της παραχωρησιούχου εταιρείας, στο πλευρό της ηγέτιδας ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, διαμορφώνει νέα δεδομένα. Δεν μιλάμε πλέον για έναν εργολάβο, αλλά για τη σύμπραξη των τριών ισχυρότερων κατασκευαστικών πόλων της χώρας. Και αυτό, για εμάς εδώ στο Λασίθι και την υπόλοιπη Κρήτη, έχει τεράστια σημασία. Όχι για τα χρηματιστηριακά ταμπλό, αλλά για το εργοτάξιο που πρέπει να δουλέψει.
Το νέο μετοχικό παζλ και η ισχύς της ένωσης
Ας δούμε τα δεδομένα ψύχραιμα και αναλυτικά. Στο «βαρύ» τμήμα της Παραχώρησης (Χανιά-Ηράκλειο), η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ διατηρεί το τιμόνι με 40%. Ωστόσο, η μετοχική πίτα μοιράζεται πλέον με στρατηγικό τρόπο: 24% στην Άκτωρ Παραχωρήσεις, 24% στη Metlen και 12% στην Aktor Συμμετοχές. Αυτό αθροίζει ένα 36% για τον Όμιλο Aktor και ένα 24% για τη Metlen.
Πιο κρίσιμη όμως, για την καθημερινότητά μας και την ταχύτητα υλοποίησης, είναι η σύνθεση της Κατασκευαστικής Κοινοπραξίας. Εκεί, η ΤΕΡΝΑ κρατά το 40%, αλλά η «Άκτωρ» και η «ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ» (ο βραχίονας της Metlen) παίρνουν από 30% η καθεμία. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Σημαίνει διασπορά ρίσκου, τεράστια κεφαλαιακή επάρκεια και, κυρίως, συνένωση τεχνογνωσίας και μηχανικού εξοπλισμού.
Σε ένα έργο προϋπολογισμού 2 δισ. ευρώ, με σήραγγες χιλιομέτρων, δεκάδες κοιλαδογέφυρες και γεωμορφολογικές προκλήσεις που γνωρίζουμε καλά στην Κρήτη, η παρουσία και των τριών «μεγάλων» αποτελεί, θεωρητικά τουλάχιστον, τη μέγιστη εγγύηση ότι το έργο δεν θα «κολλήσει» από έλλειψη πόρων ή τεχνικών δυνατοτήτων. Είναι μια συμμαχία που θωρακίζει το έργο απέναντι στις διεθνείς ανατιμήσεις των υλικών και τις χρηματοοικονομικές αβεβαιότητες.
Ο ρόλος του Ομίλου AKTOR και το λασιθιώτικο αποτύπωμα
Ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στον Όμιλο AKTOR (Intrakat), υπό τη διοίκηση του Αλέξανδρου Εξάρχου. Η φράση του «Η ΑΚΤΩΡ επέστρεψε» δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, αλλά επιβεβαιώνεται από την επιθετική και ουσιαστική διείσδυση του ομίλου στα μεγάλα έργα της Κρήτης. (Πρωτίστως βέβαια λόγω LNG, αλλά επιφυλάσσομαι ενόψει του ταξιδιού στην Αμερική)
Για εμάς εδώ στον Άγιο Νικόλαο και το Λασίθι, ο συγκεκριμένος όμιλος δεν είναι άγνωστος. Έχει ήδη αναλάβει και προχωρεί με κανονικούς ρυθμούς το τμήμα «Νεάπολη -Άγιος Νικόλαος», ένα έργο 169 εκατ. ευρώ που θα αλλάξει την είσοδο της πόλης και την ασφάλεια των μετακινήσεων στο Μεραμπέλο. Παράλληλα, συμμετέχει στο ΣΔΙΤ «Χερσόνησος – Νεάπολη».Με τη χθεσινή συμφωνία, ο Όμιλος AKTOR «κλειδώνει» την παρουσία του σε όλο το μήκος του ΒΟΑΚ, από την Κίσσαμο (μέσω προαιρέσεων) μέχρι τον Άγιο Νικόλαο (περιμένουμε εξέλιξη και στην προαίρεση στο παλιό εθνικό δίκτυο).
Επιπλέον, η εμπλοκή του στα υδραυλικά έργα του Λασιθίου (Φράγμα Μπραμιανών, αντιπλημμυρικά Γρα Λυγιάς, δίκτυα Οροπεδίου) δείχνει ότι ο όμιλος έχει ριζώσει στο νησί. Γνωρίζουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες, έχουν εγκαταστάσεις, έχουν ανθρώπους στο πεδίο. Συνεργάζονται αποτελεσματικά και βοηθούν σε τοπικό επίπεδο. Αυτή η «εντοπιότητα» στην επιχειρησιακή ετοιμότητα είναι κρίσιμη για να μην χαθεί χρόνος σε αναγνωριστικές διαδικασίες.
H Metlen και η στρατηγική της ενέργειας και των υποδομών
Από την άλλη, η είσοδος της Metlen (Mytilineos) προσδίδει στο σχήμα το κύρος ενός ενεργειακού και βιομηχανικού κολοσσού με διεθνή εμβέλεια. Ο Ευάγγελος Χρυσάφης μίλησε για «έργο εθνικής εμβέλειας», και δεν έχει άδικο. Η συμμετοχή της ΜΕΤΚΑ ΑΤΕ με 30% στην κατασκευή φέρνει στο τραπέζι μια εταιρεία που έχει εκτελέσει πολυσύνθετα έργα σε όλο τον κόσμο. Η εμπειρία τους σε πολύπλοκα προτζεκτ είναι απαραίτητη σε έναν αυτοκινητόδρομο που θα πρέπει να κατασκευάζεται, ενώ ταυτόχρονα η Κρήτη θα «βουλιάζει» από τουρισμό τα καλοκαίρια.
Τι σημαίνει αυτό για την Κρήτη και το Λασίθι;
Ας φύγουμε όμως από τα εταιρικά και ας πάμε στην ουσία της σημερινής «Ιχνηλασίας» μας. Τι κερδίζει η Κρήτη;
Ασφάλεια και Χρονοδιαγράμματα: Με τρεις «παίκτες» αυτού του βεληνεκούς, μειώνεται δραματικά ο κίνδυνος να δούμε εργοτάξια-φαντάσματα. Η περίοδος μελέτης και κατασκευής έχει οριστεί στα 5 έτη. Είναι ένα σφιχτό χρονοδιάγραμμα για 187 χιλιόμετρα νέου δρόμου (Χανιά-Ηράκλειο), αλλά με την ισχύ πυρός της κοινοπραξίας «ΤΕΡΝΑ-ΑΚΤΩΡ-ΜΕΤΚΑ», ο στόχος γίνεται ρεαλιστικός.
Ολιστική Αντιμετώπιση: Το γεγονός ότι οι ίδιες εταιρείες εμπλέκονται πλέον σχεδόν σε όλα τα τμήματα του ΒΟΑΚ (είτε μέσω της Παραχώρησης είτε μέσω των ΣΔΙΤ και των Δημοσίων Έργων ανατολικότερα) επιτρέπει, ίσως για πρώτη φορά, μια ενιαία αντιμετώπιση του άξονα. Δεν θα έχουμε έναν δρόμο, με διαφορετικές ταχύτητες και ποιότητες ανά νομό.
Οικονομική Ανάπτυξη: Τα 2 δισ. ευρώ του προϋπολογισμού και τα 700εκατ. της κατασκευής θα πέσουν στην αγορά. Θα δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, θα ζητηθούν υλικά, υπηρεσίες, διαμονή για το προσωπικό. Είναι μια τονωτική ένεση για την τοπική οικονομία που θα διαρκέσει μια πενταετία.
Ο κίνδυνος της «μικρής» Κρήτης
και η ευθύνη της Πολιτείας
Ωστόσο, ως εφημερίδα του Λασιθίου, οφείλουμε να χτυπήσουμε και ένα καμπανάκι. Η γιγάντωση του σχήματος για το τμήμα Χανιά -Ηράκλειο δεν πρέπει να οδηγήσει σε υποβάθμιση των ανατολικών τμημάτων.
Ναι, ο AKTOR τρέχει το «Νεάπολη- Άγιος Νικόλαος». Ναι, το «Χερσόνησος- Νεάπολη» προχωράει. Όμως, η αγωνία μας παραμένει για το τμήμα μετά τον Άγιο Νικόλαο προς Σητεία και Ιεράπετρα. Ο ΒΟΑΚ δεν τελειώνει στο Καλό Χωριό. Η ανάπτυξη της Κρήτης δεν μπορεί να είναι ετεροβαρής. Υπάρχει το Καλό Χωριό- Γέφυρα Φρουζή που είναι ώριμο μελετητικά και περιμένει υπογραφές στο Υπουργείο! Υπάρχει η παράκαμψη της Παχιάς Άμμου και ο Περιφερειάρχης Σταύρος Αρναουτάκης, λέει συνεχώς πως πρέπει εντός του έτους να μπει σε τροχιά υλοποίησης, ως απολύτως έτοιμο έργο. Και βέβαια, υπάρχουν τα τμήματα μετά το Καβούσι. Θέλουν δουλειά. Αλλά υπάρχει ο χρόνος για να ωριμάσουν, αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση.
Η ισχύς του νέου εταιρικού σχήματος πρέπει να αξιοποιηθεί ώστε να υπάρξει πίεση και για την ολοκλήρωση του οδικού δικτύου μέχρι το ανατολικότερο άκρο του νησιού. Η Κρήτη είναι ενιαία. Τώρα έχουμε κατασκευαστές, μπορούμε.
Το γεγονός ότι η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, με τη δεσπόζουσα θέση της, έχει πλέον εταίρους την Aktor και τη Metlen, της δίνει την ευελιξία να ασχοληθεί και με άλλα έργα. Ελπίζουμε αυτή η ευελιξία να μεταφραστεί σε ενδιαφέρον και για τις υποδομές που λείπουν από το Λασίθι, όπως τα αρδευτικά έργα, οι κάθετοι άξονες και ο Νότιος. Με τα δεδομένα που υπάρχουν πλέον αλλάζει όλη η εικόνα. Ας μην ξεχνάμε πως η ΤΕΡΝΑ έχει και τα ενεργειακά έργα στη Σητεία που πρέπει να προχωρήσουν, στηρίζοντας κι ένα αεροδρόμιο που με τους δρόμους πρέπει να γίνει καθοριστικός πόλος ανάπτυξης της Ανατολικής Κρήτης.
Τέλος εποχής για την αδράνεια;
Η συμφωνία αυτή είναι ιστορική γιατί κλείνει τον κύκλο της αβεβαιότητας για τη χρηματοδότηση και την κατασκευή του κορμού του ΒΟΑΚ. Έχουμε πλέον τα κεφάλαια (χρηματοοικονομικό κλείσιμο), έχουμε τις μελέτες, έχουμε τις εταιρείες, έχουμε τις υπογραφές.
Από εδώ και πέρα, δεν υπάρχουν δικαιολογίες. Ούτε για τις εταιρείες, ούτε για την Κυβέρνηση, ούτε για κανέναν. Οι πολίτες της Κρήτης, που πληρώνουν βαρύ φόρο αίματος στην άσφαλτο και βιώνουν πολύπλευρο κόστος από την απουσία μεγάλων υποδομών, απαιτούν να δουν μπουλντόζες και όχι άλλες ανακοινώσεις.
Το σχήμα «ΤΕΡΝΑ -ΑΚΤΩΡ- ΜΕΤΚΑ» είναι ό,τι πιο δυνατό διαθέτει η ελληνική επιχειρηματικότητα σήμερα. Αν αυτοί οι τρεις, μαζί, δεν μπορέσουν να φτιάξουν τον ΒΟΑΚ στα 5 χρόνια που προβλέπεται, τότε κανείς δεν μπορεί. Αλλά όλα δείχνουν πως ο δρόμος, κυριολεκτικά και μεταφορικά, έχει ανοίξει.
Για τον Άγιο Νικόλαο και το Λασίθι, η εγρήγορση πρέπει να είναι δεδομένη. Παρακολουθούμε τις εξελίξεις, πιέζουμε για τα χρονοδιαγράμματα του τμήματος Νεάπολη-Άγιος Νικόλαος και περιμένουμε να δούμε τον ΒΟΑΚ να γίνεται η λεωφόρος ανάπτυξης που μας υποσχέθηκαν, και όχι ένα ακόμα πεδίο καθυστερήσεων. Η παρουσία του Ομίλου AKTOR στα μέρη μας, με τα έργα που ήδη εκτελεί, είναι ένα θετικό δείγμα γραφής. Ας ελπίσουμε ότι η συνεργασία των γιγάντων θα φέρει το αποτέλεσμα που αξίζει στην Κρήτη του 2030.
Η στήλη θα συνεχίσει να ιχνηλατεί κάθε βήμα, κάθε μέτρο ασφάλτου και κάθε ευρώ που επενδύεται, γιατί ο ΒΟΑΚ είναι το μέλλον των παιδιών μας. Αν θέλουμε να ζήσουν εδώ.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από την στήλη “ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ” της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ